2025 Mayıs ayının son günleri, kuş gözlemcisi Abbas Murat Çalışkan ile sabahın çok erken saatlerinde buluşuyoruz. Hedefimiz belgesellerde, ansiklopedilerde gördüğümüz Türkiye’de bulunduklarını bildiğim, kısmen birkaç defa uzaktan görme şansı elde ettiğim akbabaları görmek.
Meriç Kayalık
Seyahatimizi daha verimli geçirmek için, Sorkun’a ulaşmadan önce bir diğer kuşu bulabilmek için Bolu’ya giriyoruz. Güneşin doğuş vaktinde ötüşüyle bulunabilen, görmesi genellikle uzun çayırlık alanlarda veya tarlalarda bulunduğu için zor olan bu diğer tür bıldırcın kılavuzu [1]. Bıldırcın kılavuzuna bu şekilde ad verilmesinin sebebi göç sırasında bıldırcınlarla beraber hareket ediyor olması. Bu işten keyif alan ciddi gözlemciler için yer ve zaman bilgileri çok önemli. Abbas gözlem yapmayı çok sevdiği için bu bilgi edinme konusunda çok iyi. Seyahatimizin planlamasını zaten o yapıyor. Vardığımızda hava alaca karanlık. Pencerelerimizi açıyoruz, etraftan birçok ötücü kuş sesi aracımızın içine doluyor. Araç içerisinde bu kadar zenginliğin farkına varamamış olmamıza çok şaşırıyoruz. Etraftan sesi Bir M harfi gibi yükselip alçalan çütre kuşunun [2] eş arayışının sesini duyuyoruz. Diğer bir yandan çizgili ötleğen [3] yabani güllerin arasında sabah kahvaltısı için neler bulabileceğinin peşinde. Doğa bu şekilde. Her gün doğuşu yaşam mücadelesinin tekrar baştan başlaması demek. Biz insanlarda olduğu gibi uzun vade planı yok. O gün için kendi payını bularak hayatta kalmaya çalışıyorlar. Bıldırcın kılavuzunu tarif edilen yerde, tarif edilen kayanın üzerinde buluyoruz. Kuşların da insanlar gibi belirli bölgeleri var. Belirli yerlerde bulunmaya devam ediyorlar. Hem fotoğraflıyoruz hem de e-bird üzerindeki dijital listemize bir gözlem girerek kertiğimiz atıyoruz. Sorkun’a doğru ilerliyoruz.
Saat 9:00 civarında Sorkun’da ilk varış noktamız, daha önce akbabaların görüldüğünü öğrendiğimiz tepelerden bir tanesi. Hava açık ve güneşli. Buradan çok uzak köylerin üzerlerinde, uçuşlar görüyoruz. Fakat tam olarak ne türler olduklarını anlayamıyoruz. Bize verilen başka bir noktaya doğru ilerliyoruz. Biri yetişkin diğeri genç iki küçük akbaba, bir taşın üzerine konmuş halde bizi bekliyorlar [4]. Arabayla tırmanış yaptığımız yerin üzerinde parça parça üzerlerine gübre serilmiş düzlenmiş alanlar var. Bolu, Ankara ve Eskişehir’in oluşturduğu üçgen içerisinde iklim koşullarının küçükbaş ve kümes hayvancılığına elverişli olması sebebiyle, insanlar tarım ve hayvancılık ile geçimlerini sağlamakta. Genellikle yüksek rakımlı meraların bulunduğu bu bölgelerde kapalı sistem kümes hayvancılığı 45 günlük bir döngü ile üretim yapıyor. Kümesler yaklaşık yine bu döngü ile temizlenerek içerisindeki atıkların topluca belirlenmiş bu bölgelere bırakıldığını burada karşılaştığım bir küçükbaş hayvan çobanından öğreniyorum. Bu sayede bahsettiğim üçgen içerisinde buldukları kümes atıklarıyla veya mezbaha atıklarıyla uzun zaman boyunca beslenerek hazır gıda bulabilen kuşlar kalıcı hale gelmişler. İnternetten araştırdığımda da 10-15 senedir akbabaları gözlemlemek ve türlerini korumak için kurum ve kuruluşlar belli çalışmalar başlatmış. Bu çalışmalar da başarılı olmuş.
Genel olarak bu tarz geniş kanatlı kuşlar tabiatın onlara sıcak havalarda sunmuş olduğu hava termallerinden faydalanarak çok fazla enerji harcamadan yukarılara yükselebilmekte. Bunu yaparlarken birçoğu bu termali kullanarak girdap gibi yükselip daha sonrasında istedikleri yere doğru süzülürler. Biz de aynen bu tanımladığıma benzer bir kuş sürüsünü şansımızın da yaver gitmesiyle birkaç km uzakta görüyor ve tam olarak ne olduklarını anlayabilmek için oraya doğru arabayla ilerliyoruz. Yaklaştığımız başka bir tepe üzerinde inanmakta zorluk çekerek yüzlerce yırtıcının uçtuğunu görüyoruz. Bazıları yamaçlara konmuş şekilde, bazıları ise üzerimizde uçuyor. Gördüğümüz türler: Kara Akbaba [5], Küçük Akbaba [4], Sakallı Akbaba, Kızıl Akbaba, Şah Kartal, Kara Çaylak, Kızıl Şahin ve diğerleri. Birçok fotoğraf çekme şansına da varıyoruz. Eşine çok nadir rastlanacak bir gün. Böyle geçirilmiş bir gün örneğiyle, evden çıkmayıp boş geçirdiğimiz günleri düşündüğümde hayatı gerçek anlamda ne kadar çok ıskalıyoruz!
Gözlem detayları için lütfen aşağıdaki [6] referansına bakınız.
Instagram Sayfam: @merickayalik
Referanslar:
[1] https://ebird.org/species/corcra?siteLanguage=tr
[2] https://ebird.org/species/comros?siteLanguage=tr
[3] https://ebird.org/species/barwar1?siteLanguage=tr
[4] https://ebird.org/species/egyvul1?siteLanguage=tr
[5] https://ebird.org/species/cinvul1
Ebird gözlem kaydı:
