Su altyapılarının yok edilmesi, bölgelerin tarihsel olarak kurduğu hidrolojik sistemi çökertmekte, deniz ve kara canlılarının ağır metaller ile zehirlenmesine neden olmakta ve yeraltı sularını kontamine ederek kitlesel halk sağlığı felaketlere zemin hazırlamaktadır.
Binali Furkan Alper
GazeteBilim Yazı İşleri
İnsanlık tarihi boyunca medeniyetlerin doğuşuna, yükselişine ve çöküşüne yön veren en temel ekolojik parametrelerden birisi su kaynaklarıdır. 21. yüzyılın yüzyılın jeopolitik manzarası, enerji kaynakları üzerindeki geleneksel rekabetten, yaşamın en temel yapı taşı olan su kaynakları üzerindeki bir mücadeleye evrilmektedir. Özellikle günümüzde Orta Doğu ve Afrika bölgesinde tırmanan askeri gerilimler, su altyapısını bu çatışmalarda stratejik bir hedef ve bir nevi silah olarak konumlandırmıştır. İran ile ABD-İsrail arasında yaşanan ve günümüze kadar sarkan çatışmalar, su arıtma tesislerinin, barajların ve desalinasyon ünitelerinin vurulmasının sadece anlık bir insani kriz değil, aynı zamanda yıllarca sürecek ekolojik ve toksikolojik bir miras bıraktığını bilimsel verilerle ortaya koymaktadır.
Su krizlerinin çatışmalardaki rolünü kavrayabilmek için, gezegenin içinde bulunduğu hidrolojik durumun bilimsel tanımını doğru yapmak gerekmektedir. Bilim insanları, politika yapıcılar ve medya organları genellikle “küresel su krizi” ve “su stresi” kavramlarını kullanmışlardır. Bu kavramlar genellikle geçici bir şokun ardından uygun politikalarla gelinecek toparlanma sürecini ifade etmektedir. Ancak Birleşmiş Milletler Üniversitesi Su, Çevre ve Sağlık Enstitüsü (UNU-INWEH) tarafından Ocak 2026’da yayımlanan raporda, dünyanın artık bir krizden çıktığını ve “Küresel Su İflası” (Global Water Bankruptcy) olarak adlandırılan kalıcı ve geri döndürülemez bir evreye girdiğini ilan etmiştir.
Su iflası kavramı, yüzey ve yeraltı sularından yenilenebilir girişlerin ve güvenli tükenme seviyelerinin ötesinde sürekli ve kalıcı olarak su çekilmesi ile bunun sonucunda suyla ilişki doğal sermayenin aşırı maliyetli veya onarılamaz kaybı olarak tanımlanmaktadır.
Dünya Kaynakları Enstitüsü’ne (WRI) göre Ortadoğu nüfusunun yaklaşık %83’ü ciddi boyutta yenilenebilir su kıtlığı ile karşı karşıyadır ve iklim değişikliğinin etkilerinin şiddetlenmesi ile bu oranın 2050 yılına kadar neredeyse %100’e yaklaşması öngörülmektedir.
| Bölge/Ülke | Su Stresi Durumu |
| MENA Bölgesi | Dünyanın en su fakir 20 ülkesinden 15’ine ev sahipliği yapmaktadır. |
| Körfez Ülkeleri | Bahreyn, Kuveyt, Umman ve Katar en kritik ülkeler arasındadır. |
| İran | Tahran’daki ana rezervuarlarda %70’e varan çekilmeler gözlenmektedir. |
| Türkiye | Kişi başına 1.350 m³ su ile “su stresi” kategorisindedir. |
Tablo 1 Genel kabul, bir ülke veya bölge “kişi başına düşen yıllık kullanılabilir su miktarı” 1.000 m³’ün altına düştüğünde “su fakiri”, 1.000-1.700 m³ arasında ise “su stresi” yaşadığı yönündedir (Falkenmark, 1989). TÜİK (2021) verileri, Türkiye’de bu değerin yaklaşık 1.350 m³ olduğunu ve ülkenin “su stresi” kategorisinde bulunduğunu göstermektedir.
Özellikle İran gibi ülkelerde durum daha da ciddi bir boyuta gelmektedir. Savaşın başladığı 2026 yılı öncesinde İran, yenilenebilir su kaynaklarının ortalama bir yılda %80’inden fazlasını tükettiği anlamına gelen “aşırı yüksek” temel su stresi kategorisinde yer almaktaydı. Ülkenin su arzının iklim değişikliği ve azalan yağışlar nedeniyle 2019’daki 670 milyar metreküpten 2080 yılına kadar kabaca 540 milyar metreküpe düşeceği tahmin edilirken, talebin nüfus artışı sebebiyle 2050 yılına kadar %30 artması beklenmektedir.
Su Arıtma Tesisleri
Orta Doğu gibi tatlı su kaynaklarının aşırı kısıtlı olduğu coğrafyalarda, desalinasyon (deniz suyu arıtımı) tesisleri oldukça önemli yapılardır. İran’ın güney kıyıları ve Körfez İşbirliği Konseyi (GCC) ülkeleri, su ihtiyaçlarının %50’si ile %90’ı arasında değişen bir oranı desalinasyon yoluyla karşılamaktadır. 2023 yılı verilerine göre, Basra Körfezi çevresinde küresel desalinasyon kapasitesinin %31’ini temsil eden yaklaşık 815 aktif tesis bulunmaktadır. Bu tesislerin çatışmalarda vurulması, sadece bir ekonomik kayıp değil, on milyonlarca insanın susuz kalmasıyla sonuçlanacak bir “su iflası” senaryosunu tetiklemektedir. Su kaynakları, hidrolojik döngü içindeki konumlarına ve fizikokimyasal özelliklerine göre sınıflandırılmaktadır. Yüzeysel sular (nehirler, göller), yer altı suları ve deniz suyu küresel su talebinin ana sütunlarını oluşturur. Doğal su döngüsünün iflas ettiği coğrafyalarda yaşamı devam ettirmenin bir yolu da okyanusları ve denizleri tatlı su kaynağına çevirebilmek ve atık suları kapalı döngü sistemler ile geri kazanabilmektir. Bu işlemleri gerçekleştiren tesislerin çatışmalarda hedef alınmasını anlamak için arkasında yatan bilimsel prensipleri incelemek gerekmektedir.
Ters Ozmos Teknolojisi ( RO )
Günümüzde desalinasyon (tuzdan arındırma) pazarını domine eden teknoloji “Ters Ozmos”’tur. Doğal ozmos sürecinde, su molekülleri yarı geçirgen bir membran üzerinden düşük tuz konsantrasyonuna sahip bir bölgeden yüksek tuz konsantrasyonuna sahip bölgeye doğru hareket ederek her iki taraftaki ozmotik basıncı dengelemeye çalışır. Ters ozmos sistemlerinde ise bu eğilim sisteme dışarıdan yüksek mekanik basınç uygulanarak tersine çevrilir.
Deniz suyunun tuzluluk oranına ve sıcaklığına bağlı olarak değişmekle birlikte, deniz suyunun doğal ozmotik basıncı yaklaşık 25 ila 30 bar civarındadır. Sistemi tersine çevirmek ve su moleküllerini polimerik veya poliamid tabanlı nanometrik gözeneklere sahip membranlardan geçmeye zorlamak için 60 ila 80 bar arasında bir basınç uygulanması gerekir. Bu işlem sonucunda suyun büyük bir kısmı tatlı su olarak membranın diğer tarafına geçerken, geride kalan kısım sodyum, klorür ve diğer ağır minerallerin yoğunlaştığı, yüksek tuzluluğa sahip bir çözeltiye dönüşür.
Bilimsel değerlendirmelere göre, bir metreküp deniz suyunun iki geçişli bir ters ozmos sistemi ile arıtılması işlemi, ortalama 3.0 kWh/ m³ civarında bir enerji tüketimi gerektirmektedir. Bu durum, Ters ozmos tesislerini enerji şebekelerine göbekten bağlı hale getirir. Savaş anında elektrik şebekesinin veya santrallerin vurulması, arıtma tesislerinin anında durması ve milyonlarca insanın saatler içinde susuz kalması anlamına gelir.
İleri Ozmos Teknolojisi (FO)
Ters ozmosun yüksek enerji maliyetlerini ve işletme zorluklarını aşmak amacıyla geliştirilen İleri Ozmos, alternatif veya tamamlayıcı yöntemdir. İleri ozmos süreci, deniz suyundan suyu çekmek için yüksek ozmotik basınca sahip bir çekici çözelti kullanır. İleri ozmos sistemlerinin mekanik bir pompaj basıncına ihtiyaç duymadan, suyun yarı geçirgen membran üzerinden çekici çözeltiye doğru doğal ozmotik gradyanı takip ederek geçmesine izin vermesi, teorik olarak büyük bir avantajdır. İleri ozmos sistemlerinin yeniden üretim aşamasında düşük dereceli termal enerjinin kullanılabilmesi enerji verimliliğini desteklemektedir.
Ancak ileri ozmos sistemleri tek başlarına içme suyu üretmekte yetersizdir. İleri ozmos sürecinin nihai ürünü tatlı su değil, su emerek seyreltilmiş bir çekici çözeltidir. Çekici çözeltinin içindeki aktif kimyasalların ayrıştırılıp tatlı suyun elde edilmesi için ileri ozmos sistemlerinin genellikle ters ozmos gibi başka bir teknolojiyle entegre edilmesi gerekir.
Sıfır Sıvı Deşarjı (ZLD)
Sıfır Sıvı Deşarjı tesis içinde %100 su geri kazanımı sağlamayı hedefleyen, dolayısıyla çevreye herhangi bir sıvı atık salınımını tamamen ortadan kaldıran en üst düzey su yönetimidir. Özellikle güç üretimi, kimyasal üretim ve madencilik gibi yüksek oranda kirli atık su üreten endüstrilerde ZLD sürdürülebilir bir yaklaşımdır. ZLD sistemlerinde atıksu önce ön arıtmadan geçirilir, ardından ters ozmos sistemleriyle geri kazanılabilecek maksimum su alınır. Kalan aşırı doygun tuzlu su, buharlaştırıcılar ve kristalizatörler aracılığıyla işlenerek tamamen katı tuz formuna dönüştürülür. Bu katı maddeler endüstride yeniden kullanılabilir veya güvenli bir şekilde depolanabilir. Böylece hem tatlı su tüketimi sıfırlanır hem de zehirli endüstriyel atıkların su yollarına karışması fiziksel olarak engellenmiş olur
Dünyadaki arıtma tesisleri
Tuzdan arındırma ve ileri atıksu geri kazanım tesisleri, dünyanın dört bir yanına homojen olarak dağılmamıştır. Bu endüstriyel kompleksler, hidrolojik dengenin çoktan iflas ettiği, yüzey suyunun bulunmadığı ancak enerji kaynaklarının (petrol, doğalgaz, güneş) bol olduğu coğrafyalarda yoğunlaşmıştır.
Bu coğrafyaların başında Körfez İşbirliği Konseyi (GCC) ülkeleri ve geniş Orta Doğu havzası gelmektedir. 2023 verilerine göre, GCC ülkeleri genelinde deniz suyunu (özellikle Arap Körfezi’nden) çeken yaklaşık 815 adet desalinasyon tesisi faaliyettedir. Bu devasa altyapı ağı, küresel desalinasyon kapasitesinin yaklaşık %31’ini (bazı tahminlere göre %40’a yakınını) tek başına temsil etmektedir. Abu Dabi, Dubai, Doha, Kuveyt City ve Cidde gibi devasa metropoller, bugün hayatta kalabilmek için neredeyse tamamen bu tuzdan arındırılmış su kaynaklarına bağımlıdır
İran’ın su profili ise bölgesel bağlamda spesifik bir trajedi ve uyarı niteliğindedir. İran, esasen binlerce yıl önce “Kanat” (Qanat veya Karez) olarak bilinen su yönetim sistemlerine öncülük etmiş bir medeniyettir. Kanat sistemleri, dağ yamaçlarındaki akiferlerden yerleşim yerlerine doğru yerçekimi yardımıyla su taşıyan, buharlaşmayı önleyen, enerji gerektirmeyen ve yeraltı su seviyesini koruyan ekolojik denge açısında verimli bir yöntemdi. Ancak modern dönemde İran, bu sürdürülebilir altyapıyı terk ederek daha düşük maliyetli ancak çevreye son derece zararlı olan dizel motorlu derin yeraltı kuyularına yönelmiştir.
Suyun silahlaştırılması
İnsanlığın en temel ihtiyacı olan su, Cenevre Sözleşmeleri ve uluslararası insancıl hukuku (IHL) tarafından korunmasına rağmen, modern çatışmalarda giderek artan oranda taktiksel ve stratejik bir silaha dönüştürülmektedir. Pacific Institute’un yayımladığı Küresel Su Çatışmaları Kronolojisi verilerine göre, dünya genelinde suyla bağlantılı şiddet olayları rekor seviyelere ulaşmıştır. Enstitü, sadece 2024 yılında su kaynakları ve sistemleriyle bağlantılı 844 yeni şiddetli çatışma örneği raporlamıştır. Bu durum 2023 yılına kıyasla %20’lik bir artışı göstermektedir. (Karşılaştırma açısından 2000 yılında yalnızca 24 olay belgelenmiştir).
Suriye, suyun bir savaş kozu olarak nasıl kullanıldığının en trajik örneğidir. On yıllık savaşın ardından, ülke genelinde içme suyuna erişim %40 oranında azalmıştır. Savaş öncesi dönemde şehirlerin %98’i güvenli suya erişirken, bugün sistemlerin sadece yarısı düzgün çalışmaktadır. Ekolojik denge açısından da Ukrayna’nın güneyindeki Kakhovka Barajı’nın patlatılması ise trajik bir olaydır. Modern dönemin en büyük ekolojik ve altyapısal felaketlerinden biri olan bu olayda barajın yıkılması, bölgedenin tüm yaşam damarlarını kesmiştir. Barajın yıkılması sadece sele değil, aynı zamanda rezervuardan beslenen sulama kanallarının kuruması nedeniyle “yukarı kıyıdaş kuraklığına” da yol açmıştır. Rezervuarın kuruması, 70 yıldır var olan olgun bir su ekosistemini aniden yok ederek bölgeyi geri dönülemez bir çevresel çöküşe sürüklemiştir. Sel suları ayrıca endüstriyel tesislerden makine yağı ve sıvı gübreleri sürükleyerek Dinyeper Nehri ve Karadeniz’e taşımıştır.
Su sistemlerinin tahribatının etkileri
Savaş bölgelerinde su borularındaki basınç kaybı, dış ortamdaki patojenlerin şebekeye girmesine neden olan olayları tetikler: “ters sifonaj” (backsiphonage) ve “geri basınç” (backpressure).Boru hattında bir kırılma meydana geldiğinde, sistemde atmosfer basıncının altında bir negatif basınç (vakum) oluşur. Bu vakum etkisi, borunun etrafındaki lağım sızıntılarını, kimyasal atıkları veya patlama çukurlarında biriken durgun suları temiz su şebekesinin içine çeker. Arıtma tesisindeki pompaların devre dışı kalması durumunda ise şebekenin basıncı düşer. Eğer bir endüstriyel ünite kendi sisteminde daha yüksek bir basınca sahipse (örneğin ilaçlama tankları), kirli su ana şebekeye doğru ters yönde akar.
Bu mekanizmalar, patojenlerin hızla yayılmasına ve kentsel alanlarda kitlesel salgınlara yol açar. Yemen ve Suriye örneklerinde olduğu gibi, su altyapısının çökmesi sonucu milyonlarca kolera vakası kaydedilmiştir.
Çatışma bölgelerinde su arıtma tesislerinin, rafinerilerin, petrol depolarının ve diğer ağır endüstri tesislerinin vurulmasının bedeli, yalnızca muslukların kuruması ile sınırlı kalmaz. Bu yıkım, bölgedeki ekosistemlere ve su havzalarına yıllar boyunca temizlenemeyecek toksik kimyasallar, ağır metaller ve yüksek derişimli atıklar enjekte eder. Petrol depolarından fışkıran siyah dumanlar, Körfez’de batan askeri gemi ve petrol tankerleri, füzelerle dövülmüş askeri alanların oluşturduğu manzara tam bir çevre felaketidir. Sadece havaya karışan yanma ürünleri değil, balistik füzelerin, hava bombardımanlarının ve kullanılan patlayıcı mühimmatların toprağa bıraktığı ağır metaller su kaynaklarının sonunu hazırlamaktadır.
Askeri faaliyetler mühimmat kovanları, infilak eden şarapneller, patlamamış mühimmatlar ve gömülü kalıntılar vasıtasıyla toprağı Kurşun (Pb), Bakır (Cu), Kadmiyum (Cd), Antimon (Sb), Krom (Cr), Nikel (Ni) ve Çinko (Zn) gibi toksik ağır metallerle doldurur. Arıtma tesisleri, barajlar ve kanallar hasar gördüğünde toprağın doğal filtrasyon kabiliyeti ortadan kalkar. Yağışlar ve yüzey akışları, topraktaki bu metalleri çözerek hızla yeraltı su rezervlerine ve yüzey akarsularına taşır. Literatürde “Translokasyon” (Translocation) olarak bilinen bu süreç, kimyasal ajanların su kaynaklarına geçerek insan maruziyetini katlanarak artırmasına neden olur.
Suya karışan ağır metallerin biyo-birikimi sadece insanlar için değil, bölgedeki flora ve fauna için de ölümcüldür. Savaş bölgelerinde yapılan biyolojik izleme çalışmaları, askeri operasyonların ardından bölgedeki bitkilerde, omurgasız canlılarda ve balıklar ile kuşlar dahil olmak üzere omurgalılarda çok yüksek düzeyde metal birikimi tespit etmiştir. Su tesislerinin vurulması sonucu işlevsiz kalan atıksu ünitelerinden taşan endüstriyel kimyasallar, bu kirliliği telafisi imkânsız boyutlara taşır.
Normal şartlarda, kirlenmiş su havzalarını ve toprağı ağır metallerden arındırmak için mevcut en geçerli yöntemlerden biri Fitoremediyasyon teknolojileridir. Bu süreç, bitkilerin biyolojik yapılarını kullanarak kirliliği temizlemesine dayanır. Fitoekstraksiyon veya fitoakümülasyon aşamasında, Brassica juncea, Helianthus annuus (ayçiçeği türevleri) ve Pteris vittata gibi bazı özel bitkiler, kökleri vasıtasıyla sudaki ağır metalleri emer ve zehirleri çöktürür. Ardından hücre vakuollerinde zararsız hale getirerek depolar. Rizofiltrasyon aşamasında bitkilerin kök ağları atıksuyu bir biyolojik filtre gibi süzerek içindeki ağır metalleri bağlar. Fitostabilizasyonile de topraktaki toksikler biyomoleküllere bağlanarak hareketsiz kılınır. Ancak çatışmanın tüm şiddetiyle sürdüğü, tarım alanlarının mayınlandığı, bombalandığı ve sulama altyapısının çöktüğü bir düzlemde bu stratejilerinin sahada uygulanması tamamen imkansızdır.
Su altyapılarının yok edilmesi, bölgelerin tarihsel olarak kurduğu hidrolojik sistemi çökertmekte, deniz ve kara canlılarının ağır metaller ile zehirlenmesine neden olmakta ve yeraltı sularını kontamine ederek kitlesel halk sağlığı felaketlere zemin hazırlamaktadır.
Birleşmiş Milletler raporlarının da ifade ettiği gibi dünya, geri dönüşü çok zor olan bir “Küresel Su İflası”na doğru sürüklenmektedir.
Kaynaklar:
Abu Hawash, Mohammad ve Adel Abdel Ghafar. “Water Diplomacy: How to Prevent Water Wars in the MENA Region.” Middle East Council on Global Affairs, 30 Ocak 2025, https://mecouncil.org/publication/water-diplomacy-how-to-prevent-water-wars-in-the-mena-region/.
UNESCO. “Water Crises Threaten World Peace: Report.” UNESCO, 22 Mart 2024, https://www.unesco.org/en/articles/water-crises-threaten-world-peace-report.
Michel, David, and others. “Satellite Imagery Shows Tehran’s Accelerating Water Crisis.” Center for Strategic and International Studies, 25 Kasım 2025, https://www.csis.org/analysis/satellite-imagery-shows-tehrans-accelerating-water-crisis.
Budak, Çağrı Batuhan. “Su Savaşları ve Türkiye’nin Sınır Aşan Sular Bağlamında Su Krizi Durumlarının Değerlendirilmesi.” Avrasya Dosyası, cilt 15, sayı 2, 2025, ss. 1-16. DergiPark, https://dergipark.org.tr/tr/pub/avrasyadosyasi/issue/89946/1615466.
Madani, Kaveh. Global Water Bankruptcy: Living Beyond Our Hydrological Means in the Post-Crisis Era. United Nations University Institute for Water, Environment and Health (UNU-INWEH), 2026, https://collections.unu.edu/eserv/UNU:10445/Global_Water_Bankruptcy_Report__2026_.pdf.
Saccoccia, Liz. “Iran War Could Worsen Middle East’s Water Woes.” World Resources Institute, 20 Mart 2026, https://www.wri.org/insights/iran-war-water-crisis-middle-east.
Risi, Lauren Herzer ve Eleanor Greenbaum. “The Global Challenge of Water’s Weaponization in War: Lessons from Yemen, Ukraine, and Libya.” Climate Diplomacy, 23 Nisan 2024, https://climate-diplomacy.org/magazine/conflict/global-challenge-waters-weaponization-war-lessons-yemen-ukraine-and-libya.
Burnett, Nuala. “What Is ‘Water Bankruptcy’?” House of Commons Library, 26 Ocak 2026, https://commonslibrary.parliament.uk/what-is-water-bankruptcy/.
Orfi, J.; Sherif, R.; AlFaleh, M. Conventional and Emerging Desalination Technologies: Review and Comparative Study from a Sustainability Perspective. Water 2025, 17, 279. https://doi.org/10.3390/w17020279
Demir, Gizem Nisa Çebi. “Orta Doğu su krizleriyle karşı karşıyayken çatışmalar durumu daha kötü hale getirebilir.” Anadolu Ajansı, 9 Mart 2026, https://www.aa.com.tr/tr/dunya/orta-dogu-su-krizleriyle-karsi-karsiyayken-catismalar-durumu-daha-kotu-hale-getirebilir/3857181.
Gleick, Peter H., and others. “Water Conflict Chronology.” World Water, Pacific Institute, 2026, https://www.worldwater.org/conflict/map/
Das, Sumanta, and others. “Heavy Metal Pollution in the Environment and Its Impact on Health: Exploring Green Technology for Remediation.” Environmental Health Insights, cilt 17, 5 Ekim 2023, makale 11786302231201259. PMC, https://doi.org/10.1177/1178 6302231201259.
Weir, Doug. “How Does War Damage the Environment?” Conflict and Environment Observatory, 5 Mayıs 2025, https://ceobs.org/how-does-war-damage-the-environment/.
Neumann, Nadja. “War in Ukraine Threatens Freshwater Resources and Water Infrastructure.” Leibniz Institute of Freshwater Ecology and Inland Fisheries (IGB), 2 Mart 2023, https://www.igb-berlin.de/en/news/war-ukraine-threatens-freshwater-resources-and-water-infrastructure.
Moneer, Zeina. “From Lifeline to Strategic Weapon: How Water Infrastructure Becomes a Target in Armed Conflicts.” Earth.Org, 22 Mart 2026, https://earth.org/from-lifeline-to-strategic-weapon-how-water-infrastructure-becomes-a-target-in-armed-conflicts/.
Reig, Paul ve Andrew Maddocks. “Aqueduct Global Water Stress Rankings.” CWR, 13 Ocak 2014, https://cwrrr.org/resources/analysis-reviews/aqueduct-global-water-stress-rankings/.
“FAO’s Aquastat Water Data Snapshot 2025.” The Water Diplomat, 5 Mart 2026, https://www.waterdiplomat.org/story/2026/03/faos-aquastat-water-data-snapshot-2025.
Jafarnia, Niku. “Death is More Merciful Than This Life”: Houthi and Yemeni Government Violations of the Right to Water in Taizz. Human Rights Watch, 11 Aralık 2023, https://www.hrw.org/report/2023/12/11/death-more-merciful-life/houthi-and-yemeni-government-violations-right-water.
Martinez, Alejandra. “Iran War Threatens Water Desalination in the Middle East.” Think Global Health, Council on Foreign Relations, 26 Mart 2026, https://www.thinkglobalhealth.org/article/iran-war-threatens-water-desalination-in-the-middle-east.
“Kanat: Yeraltı Su Arzı Sistemi.” Tarih ve Medeniyet, 12 Ağustos 2009, https://tarihvemedeniyet.org/kanat-yeralti-su-arzi-sistemi/.
Vacs Renwick, Deborah, ve diğerleri. “Potential Public Health Impacts of Deteriorating Distribution System Infrastructure.” Journal – American Water Works Association, cilt 111, sayı 2, 4 Şubat 2019, ss. 42-53. PMC, https://doi.org/10.1002/awwa.1235.
