Penguen dışkısı: Antarktika’nın beklenmedik iklim mühendisi

Yeni araştırmalar gösteriyor ki bu kuşların dışkıları Antarktika ikliminde şaşırtıcı bir rol oynayabilir: soğutma etkisi.

Beyza Aydoğdu

Antarktika’nın uçsuz bucaksız beyazlığında yürüyen sevimli penguenlerin ardında bıraktığı iz, sadece patilerinin izinden ibaret değil. Gözle görülmeyen ama atmosferde yankılanan bir başka etki daha var: dışkıları. Yeni araştırmalar gösteriyor ki, bu kuşların dışkıları Antarktika ikliminde şaşırtıcı bir rol oynayabilir: soğutma etkisi.

ScienceAlert’ta yer alan ve bir dizi atmosfer bilimcisinin ortak çalışmasına dayanan habere göre, özellikle Adélie penguenleri büyük koloniler oluşturduğunda, dışkılarındaki yüksek amonyak seviyesi atmosferde aerosol parçacıkları oluşumunu tetikliyor. Bu parçacıklar, bulutların oluşmasına yardımcı oluyor ve bu bulutlar da güneş ışığının bir kısmını yansıtarak yüzeyin ısınmasını engelleyebiliyor.

Penguen dışkısından gökyüzüne ulaşan bir süreç

Amonyak salınımı, doğrudan dışkının toprakla etkileşiminden kaynaklanıyor. Araştırmacılar bu süreci incelemek için, Antarktika’daki Arjantin’e ait Marambio Üssü yakınlarındaki 60.000 penguenlik dev bir koloniye odaklandı. Koloninin 8 kilometre uzağında yapılan ölçümlerde, rüzgar yönü penguenlerden geldiğinde amonyak seviyesi 1000 kat artış gösterdi. Dahası, penguenler göç ettikten sonra bile dışkıların bulunduğu zemin uzun süre boyunca bu gazı yaymaya devam etti.

Bu durumun önemli bir atmosferik etkisi var. Amonyak gibi gazlar, özellikle kükürt bileşikleriyle birleştiğinde, bulut çekirdeği görevi gören ikincil aerosol parçacıkları oluşturuyor. Bu parçacıklar, bulutların daha yoğun ve kalıcı olmasına neden olabilir. Bu noktada, NASA’nın MODIS uydusu verileriyle yapılan araştırmalar da devreye giriyor. Uydu görüntüleriyle, bazı penguen kolonilerinin çevresinde normalden daha fazla bulutlanma olduğu gözlemlenmiş. Bu da teoriyi doğrular nitelikte.

Her bulut soğutmaz

Burada dikkat edilmesi gereken önemli bir nüans var: her bulut serinletici değildir. Eğer bir yüzey zaten oldukça yansıtıcıysa (örneğin kar ve buzla kaplıysa), üzerine gelen bulutlar bu yansımayı azaltabilir ve hatta atmosferdeki ısıyı hapsedebilir. Bu durum özellikle yüksek enlemlerdeki enerji dengesi açısından önemlidir. Yani penguen kakasının “soğutucu” etkisi, yüzeyin özelliklerine ve bulutun yapısına bağlı olarak değişebilir.

Biyolojik etkileşimler zinciri: Kakadan planktona

Bu etki yalnızca atmosferle sınırlı değil. Penguen dışkısı denize de karışarak fitoplanktonlar için besin görevi gören azot ve demir gibi maddeleri sağlıyor. Fitoplanktonlar, fotosentezle karbondioksit emer ve atmosferdeki sera gazı miktarını azaltır. Dahası, planktonlar öldüğünde okyanus tabanına çökerken bu karbonu da beraberinde götürerek uzun süreli karbon hapsine yol açar. Bu konuda yapılan 2020 tarihli bir Nature Communications çalışması, deniz kuşlarının (özellikle penguenlerin) bu döngüdeki katkısının sanılandan çok daha büyük olduğunu gösteriyor. Kuşların dışkısıyla taşınan besinler, okyanus biyokimyasına yön veriyor.

Ters etki riski: (N2O) ve ısınma potansiyeli

Ancak her dışkı fayda getirmiyor. Çok fazla azot, özellikle oksijensiz ortamlarda, mikroorganizmalar tarafından nitroz oksit (N₂O) gazına dönüştürülebiliyor. Bu gaz, karbondioksite göre yaklaşık 300 kat daha güçlü bir sera gazı. Eğer penguen kolonilerinin bulunduğu yerler fazla yoğunlaşırsa, bu durum iklim üzerinde ters bir etki yaratabilir.

Bu araştırma, bize ekosistemlerin ne kadar karmaşık ve birbirine bağlı olduğunu bir kez daha gösteriyor. Küçük bir kuşun dışkısının bulutlara, bulutların güneşe, güneşin okyanusa ve okyanusun atmosfere kadar uzanan zincirleme etkisi, doğadaki hiçbir parçanın “önemsiz” olmadığını ortaya koyuyor.