Parkinson hastalığının ana tedavileri zamanla titreme ve sarsıntıya yol açarak uzun vadeli potansiyel faydalarını sınırlayabilir. Yeni bir çalışma, beynin kritik bir bölgesinde ilaç tedavisine, hafıza oluşumundaki süreçlere benzer şekilde yanıt veren hücreler buldu. Bu durum bulunan ‘kötü anıları’ bloke ederek yan etkilerden kaçınılabileceğini öne sürüyor.
David Nield
Çeviren: Emine Öykü Güner
L-DOPA (veya Levodopa aminoasit yapısında bulunan, dopamin öncülü), Parkinson’un beyindeki kimyasal dopamin eksikliğini gidermeyi amaçlıyor. Bu bir tedavi değil. Ancak hastalığın ciddiyetini hafifletebilir. Ne yazık ki, birkaç yıl süren uzun süreli kullanımdan sonra, seğirme, sallanma ve kafa sallama gibi kontrol edilemeyen hareketlere yol açan bir durum olan diskineziyi (istemsiz hareketlerin görüldüğü bir hareket bozukluğu) tetikleyebilir.
Patolog David Figge: “Tamamen alternatif bir tedavi aramak yerine, ilk etapta diskinezinin gelişmesini önlemenin bir yolu olup olmadığını görmek istedik.” diyor.
Figge ve ekibi fareler üzerinde yaptıkları testlerle, L-DOPA’nın neden diskineziye yol açtığını belirlemeye çalıştı. Beynin motor kontrolünün yapıldığı ‘striatum’ (beyinde bazal çekirdek devrelerinde yer alan korteks altı yapılardan) adı verilen kısmında aktivite kanıtı buldular. Daha ileri analizlerle mekanizmaların hafıza oluşum sürecine benzer göründüğünü buldular.
D1-MSN’ler olarak bilinen nöronlar, aktivitenin çoğundan sorumluydu. Bu nöronlar L-DOPA tarafından aktive edildikleri öne sürülen genleri ifade ediyor. Ayrıca diğer nöronlarla bağlantılar kuruyorlar. Bu durum da anıların oluşturulmasında önemli bir süreçtir.
D1-MSN hücreleri tarafından ifade edilen genlerden biri, Aktivin A adı verilen bir protein üretiyor. Araştırmacılar, fareler üzerinde yapılan daha sonraki deneylerde Aktivin A’yı bloke ettiği zaman, diskinezinin başlangıcı da engellendi.
Birmingham Alabama Üniversitesi’nden nörolog Karen Jaunarajs, “Beyin bir motor hafızası oluşturuyormuş gibi görünüyordu. Bir hasta her L-DOPA tedavisi aldığında, bu hafıza daha sonraki her L-DOPA maruziyetinde geri çağrıldı” diyor.
Temel olarak Activin A’nın çalışmasını yasaklayarak, fare modellerinde diskinezi semptomlarının gelişimini durdurmayı başardık. Buna ek beynin L-DOPA’ya verilen motor tepkisine ilişkin hafızasını etkili bir şekilde silebildik.
Hastalar L-DOPA tedavisini duraklatsa bile, tedaviye yeniden başlar başlamaz diskinezi geri geliyor. Bu araştırma bu durumun sebebini açıklayabilir. Beyin, istenmeyen yan etkilere neden olan aynı motor anılara tutunuyor.
Elbette bu durumların hepsinin insanlarda test edilmesi gerekiyor. Fare modellerinin insanlarla güçlü benzerlikleri olmasına ve bu modellerin bilimsel araştırmalarda sıklıkla kullanılmasına karşın bu bulguların parkinson hastalarında doğrulanması gerekecek.
Eğer diskinezi durdurulabilirse, L-DOPA’nın parkinson hastalığıyla birlikte gelen sertliği, katılığı, hareket yavaşlığını ve titremeyi azaltma konusundaki çalışmalarına devam etmesi umut ediliyor. Bu arada hastalığın tamamen ortadan kaldırılması için çalışmalar da sürüyor.
Figge, “Diskinezi oluşmazsa hastalar muhtemelen parkinson tedavisine daha uzun süreli devam edebilirler” diyor.
Kaynak:
https://www.sciencealert.com/erasing-bad-memories-could-improve-parkinsons-treatment (son erişim tarihi: 13.08.2024).
