Nesli tükenmekte olan iki dişi köpekbalığının, erkeklerin yokluğunda neslin devamını sağlamak için aseksüel olarak ürediği tespit edildi.
Reham Atya
Çeviren: Emine Öykü Güner
İtalya’daki bir akvaryumda esaret altında tutulan dişi köpek balıkları, hiçbir erkek köpek balığı olmadan kendi kendilerine üremeye devam ediyor. Scientific Reports dergisinde yayınlanan çalışmada bilim insanları, Uluslararası Doğayı Koruma Birliği tarafından nesli tükenmekte olan türler olarak sınıflandırılan iki yaygın pürüzsüz tazı köpekbalığında (Mustelus mustelus) tekrarlanan eşeysiz üremeyi belgeledi. Köpekbalıkları genellikle Akdeniz’de ve diğer sıcak sularda bulunmaktadır. Ancak yasadışı balıkçılık sebebiyle köpekbalıkları tehdit altındadır.
İki dişi köpekbalığı İtalya’daki Cala Gonone Akvaryumu’nda esaret altında ve son 14 yılını erkeklerden uzakta geçirdi. 2020’den beri her iki dişi köpekbalığı da aseksüel olarak çoğalıyor, bu durum da fakültatif partenogenezi gösteriyor.
Partenogenez, Yunanca’da “bakire doğum” anlamına gelir ve bir yumurtanın döllenmeden bir yavruya dönüşmesini tanımlar. Bu olay omurgalılarda nadir gerçekleşmekle birlikte, timsahlar, su yılanları, amfibiler ve bazı balıklar gibi sürüngenlerde gözlemlenmiştir.
Ancak bu durum, bu köpekbalığı türünde fakültatif partenogenezin (hem cinsel hem de aseksüel olarak üreme yeteneği) belgelenen ilk vakasıdır. Araştırmacılar, iki dişinin yılda yaklaşık bir kez partenogenetik olarak çoğalabildiğini buldu. Araştırmacılara göre bu durum, depolanan sperm ile cinsel üreme olasılığını da ortadan kaldırıyor.
Yazarlar çalışmada şöyle yazdı: “Dikkate değer bir şekilde, bu bulgular esaret altındaki köpek balıklarında partenogenezin her yıl, iki dişi arasında dönüşümlü olarak meydana gelebileceğini ortaya koyuyor. Bir neden olarak uzun vadeli sperm depolanmasını ihtimalini kesin olarak dışlıyor.”
Toplamda bu çift (iki dişi köpekbalığı) dört yavru meydana getirdi. İlk yavru 2016 yılında doğdu ve öldü. Ancak kalıntıları incelenmemişti. O zamandan bu yana üç yavru daha doğdu; biri 2020’de, diğeri 2021’de ve üçüncüsü 2023’te. Yalnızca biri (2021’de doğan) hala hayatta ve hepsinin vücutlarında ısırık izleri vardı. Araştırmacılara göre, bu izler 2020 ve 2023’te doğan yavruların muhtemel ölüm nedeniydi.
Araştırmacılar yavruların genetik kökenlerini doğrulamak için üç yavrunun her birinden DNA örnekleri aldı. Aldıkları örnekleri yetişkin köpek balıklarıyla karşılaştırdılar. Bulgular yavruların anneleriyle aynı genlere sahip olduğunu gösterdi.
Araştırmacılar, bu keşfin, erkek sayısının azaldığı vahşi popülasyonlarda bir hayatta kalma mekanizması olarak partenogenezin önemini vurguladığını söyledi.
Araştırmanın yazarları, “Bu bulgular, köpekbalıklarındaki üreme stratejilerine ilişkin anlayışımızı büyük ölçüde geliştirecek. Ayrıca nesli tükenmekte olan türler için de koruma çabaları üzerine bilgi verebilir” dedi.
Çalışma tazı köpekbalıklarına odaklanmış olsa da, beyaz benekli bambu köpekbalıkları (Chiloscyllium plagiosum), zebra köpekbalıkları (Stegostoma tigrinum) ve şişkin köpekbalıkları (C. Ventriosum) dahil olmak üzere diğer türlerde de partenogenez rapor edilmiştir.
Kaynak:
https://www.livescience.com/animals/sharks/sharks-in-an-italian-aquarium-keep-having-virgin-birth-after-years-without-males (son erişim tarihi: 14.08.2024).
