Antik dönem heykeltıraşlık sanatı üzerine çok önemli eserler vermiş, yayınladığı kitaplar Anadolu’nun Roma ve Erken Bizans dönemi portreciliği konusundaki çok önemli başvuru eserleri arasına girmiştir.
Haz.: Gökalp Çiftcioğlu
Ülkemizin ilk kadın arkeoloğu olan Jale İnan 1914 yılında İstanbul’da doğmuştur. Babası Türkiye’nin ilk arkeologlarından olan Aziz Ogan’dır. Lise eğitimini Erenköy Lisesi’nde tamamlamıştır. Henüz lise yıllarında babasının meslekî çalışmaları sayesinde arkeoloji ile tanışmıştır. Alexander von Humboldt Vakfı bursunu kazanarak 1934’te arkeoloji okumak üzere Almanya’ya gitmiş, bir yıl sonra da Millî Eğitim Bakanlığı bursunu kazanmıştır. Almanya’ya ilk ayak bastığı sırada daha sonraları dünyanın tanınmış arkeologları arasında yer alacak olan Max Wegner tarafından karşılandığını anılarında anlatmıştır. II. Dünya Savaşı’nın başladığı sıralarda Türk Hükümeti’nin Almanya’daki öğrencilerini geri çekmesine ve isteyenlerin bir an önce ülkeye dönmelerine yardımcı olunacağının belirtilmesine rağmen eğitim aşkı ağır basmış ve Nazi Almanya’sında zor koşullarda eğitimine devam etmiştir.
1935-1943 yılları arasında lisans ve doktora eğitimini tamamlamıştır. Ekrem Akurgal gibi Jale İnan da Prof. Dr. Gerhart Rodenwaldt yanında Kunstgeschichtliche Untersuchung der Opferhandlung auf römischen Münzen (Roma Sikkeleri Üzerindeki Kurban Eyleminin Sanat Tarihi) çalışması ile doktora derecesini almıştır.
Almanya dönüşünde yazılmasına ön ayak olduğu, Oğuz Atay’ın Bir Bilim Adamının Romanı adlı kitabında yaşamının anlatıldığı yine ülkemizin önemli bilim insanlarından olan Mustafa İnan’la evlenmiştir. Jale İnan bir süre İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Eski Çağ Kürsüsü’nden Prof. Dr. Clemens Emn Bosch‘un asistanı olarak çalıştıktan sonra Klasik Arkeoloji Kürsüsü’nün kurulması çalışmalarına katılmıştır. Burada Türk arkeolojisinin öncülerinden Prof. Dr. Arif Müfid Mansel’in asistanlığını yapmış ve 1946 yılında Türk Tarih Kurumu adına Perge ve Side kazılarında Mansel’e eşlik etmiştir.
1953 yılında doçent, 1963 yılında profesör olmuştur. Mansel’in ardından 1974-1980 yılları arasında Side, 1975-1987 yılları arasında Perge kazılarına başkanlık etmiştir. Kazıları sırasında Side Roma Hamamı’nın Side Müzesi’ne dönüşmesi için emek vermiş, 1975 yılında Klasik Arkeoloji Kürsüsü’nün Başkanı olarak bu görevini 1983 yılında emekli oluncaya kadar sürdürmüştür.
Jale İnan, Side ve Perge’deki kazıların dışında 1970-1972 yılları arasında Burdur Bucak’ta Kremna ve 1972-1979 yılları arasında Manavgat’ta Pampfilya Seleukeiası antik kentlerinde kurtarma kazıları gerçekleştirmiştir.
Antik dönem heykeltıraşlık sanatı üzerine çok önemli eserler vermiş, yayınladığı kitaplar Anadolu’nun Roma ve Erken Bizans dönemi portreciliği konusundaki çok önemli başvuru eserleri arasına girmiştir. 1991 yılında Side’deki Apollon Tapınağı kazısı ve onarımı için emek harcamış, 1992-1993’te Perge tiyatro kazılarını gerçekleştirmiştir. 1995 yılında Türkiye Bilimler Akademisi‘nin şeref üyesi olan Jale İnan, bu çalışmalarının hemen hepsini ulusal ve uluslararası kongre ve toplantılara sunmuştur. Yazdığı tez, kitap ve makalelerin toplam sayısı 58’dir.
Ülkemizde özellikle Mersin Anamur Nekropol alanında çalışmaları olan Elisabeth Alföldi- Rosenbaum ile birlikte ayrı bölümler halinde yazdığı ve biri İngiltere’de, diğeri Almanya’da yayınlanan iki kitabı Klasik Arkeoloji alanında temel eserler olarak yer almaktadır. Bu eserlerden ilki 1966 yılında yayınlanmış olup Küçük Asya kökenlidir. Çeşitli Anadolu müzeleri ile İstanbul Arkeoloji Müzesi, Londra British Museum ve Viyana Müzesinde veya bazı özel koleksiyonlarda sergilenen, buluntu yerleri kesin olarak saptanabilen toplam 311 portreyi içermektedir. Roma cumhuriyet devrinden, Justinianus (M. s. 527-565) devrine kadar eserlerin geniş bir kataloğu olan bu kitap, arkeoloji yayınları arasında eksik olan büyük bir boşluğu doldurmuş ve kısa bir süre içinde tamamen tükenerek, 1971 yılında aynı yayınevi tarafından tıpkı basımı yapılmıştır. Diğer kitap ise bu kitapta yer verilemeyen portreleri yayınlama amacı taşısa da yeni buluntularla birlikte daha da genişletilerek bir devam kitabı niteliğindedir.
Jale İnan’ın bu çalışmaları Eski Çağ Tarihi’nde önemli kültür merkezlerini ortaya çıkarmakla kalmamış, aynı zamanda tarihi eser kaçakçılığının bu kültürel mirası yağmalamasının da önüne geçmiştir.
Son yıllarını Parkinson hastalığı ile mücadele ederek geçirmiş ve 2001 yılında hayatını kaybetmiştir. Bazı biyografi çalışmaları ve dergilerde yaşamı hakkında bilgilere ulaşabildiğimiz ülkemizin ilk kadın arkeoloğu Jale İnan hakkında, en son Eylül 2022’de Orhan Bahtiyar tarafından Oğuz Atay’a nazire yapılarak Jale İnan: Bir Bilim Kadının Romanı… adı verilen biyografik roman yayınlanmıştır.
Kaynakça
Bahtiyar, Orhan. Jale İnan. İnkılap Kitabevi, 2022.
Safran, Mustafa vd., “Cumhuriyetin İlk Kadın Arkeoloğu Jale İnan”, Afyon Kocatepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, Cilt: 25, Sayı: 100, Kasım 2023, 317-331.
Şarman, Kansu. Türk Promethe’ler: Cumhuriyet’in öğrencileri Avrupa’da (1925-1945). Vol. 27. Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları, 2005.
