“Yeni veriler uçuş kası trakeollerindeki difüzyonun bir sınır sağlayamayacağını kesin olarak göstermektedir. Bilim insanlarının, bu dev böceklerin neden var olduğuna dair açıklamayı başka yerlerde aramaları gerekecek.”
Çeviri: Sedef Çakır
GazeteBilim Yazı İşleri
Uzun zamandır artan atmosferik oksijen yoğunluğu sayesinde büyüdükleri düşünülen, 300 milyon yıl önce Karbonifer Dönemi’nde yaşamış dev griffin sinekleri, Pretoria Üniversitesi’nden paleontolog Edward Snelling liderliğinde yürütülen yeni bir araştırmaya göre, başka nedenlerle de büyük boyutlara ulaşmış olabilir.
1990’larda bilim insanları, yaklaşık 300 milyon yıl önce, atmosferde yüksek oksijen seviyelerinin görüldüğü dönemde, dev böceklerin ortaya çıktığını düşündüler ve bu büyüklüğün sebebinin de yüksek oksijen seviyesinin olduğunu ileri sürdüler.
Bu mantığa göre, dev böceklerin daha büyük vücut boyutları ve dolayısıyla daha yüksek oksijen ihtiyacı vardı. Bu sebeple, daha yüksek bir atmosferik oksijen konsantrasyonu gerekiyordu.
Bu mantıklıydı, çünkü böcekler oksijeni, uç noktaları trakeoller olan, ağaç dallarına benzer şekilde dallanan kendilerine özgü trakeal sistem aracılığıyla alırlar. Oksijen, uçuş kası hücrelerini beslemek için trakeoller boyunca konsantrasyon gradyanları doğrultusunda difüzyonla hareket etmek zorundadır.
Araştırmacılar, bu kadar devasa boyutlara sahip uçan bir böceğin günümüzde var olamayacağını düşündüler; çünkü günümüzde atmosferdeki oksijen seviyesi, uçuş kaslarının yüksek oksijen ihtiyacını karşılamak için yeterli değil.
Yapılan yeni çalışmada, Dr. Edward Snelling ve meslektaşları, vücut büyüklüğünün uçuş kasındaki trakeol sayısını nasıl etkilediğini değerlendirmek için yüksek güçlü elektron mikroskobunu kullandılar.
Uçuş kasında trakeollerin kapladığı alanın çoğu türde yalnızca %1 veya daha az olduğunu ve bu ilişkinin griffin sineklerine genişletildiğinde de geçerli olduğu sonucuna vardılar.
Bu, böceklerin uçuş kaslarının atmosferik oksijen seviyeleri tarafından sınırlandırılmadığını düşündürmektedir; çünkü trakeoller çok az yer kapladığından, kas içinde kolayca daha fazla trakeol eklenebilir.
Dr. Edward Snelling, “Eğer atmosferik oksijen gerçekten böceklerin maksimum vücut büyüklüğünü sınırlıyorsa, o zaman trakeoller düzeyinde telafi edici bir mekanizmaya dair kanıt olması gerekir. Daha büyük böceklerde bir miktar telafi gerçekleşiyor, ancak bu genel tablo içinde önemsiz kalıyor.” dedi.
Adelaide Üniversitesi’nden Profesör Roger Seymour, “Karşılaştırma yapmak gerekirse, kuşların ve memelilerin kalp kasındaki kılcal damarlar, böceklerin uçuş kasındaki trakeollerin kapladığı alana göre yaklaşık on kat daha fazla yer kaplar. Dolayısıyla eğer oksijen taşınımı gerçekten vücut büyüklüğünü sınırlıyor olsaydı, trakeollere yapılan yatırımı artırmaya yönelik büyük bir potansiyel olması gerekirdi.” sözlerini dile getirdi.
“Bazı bilim insanları ise, trakeollerin öncesindeki (üst akıştaki) oksijen akışının ya da vücudun diğer bölgelerindeki süreçlerin hala vücut büyüklüğünü sınırlayabileceğini düşünüyor. Bu nedenle, oksijenin böceklerin maksimum boyutunu sınırladığı teorisi henüz tamamen geçerliliğini yitirmiş olmayabilir. Her ne olursa olsun, bu yeni veriler uçuş kası trakeollerindeki difüzyonun böyle bir sınır sağlayamayacağını kesin olarak göstermektedir. Bilim insanlarının, bu dev böceklerin neden var olduğuna dair açıklamayı başka yerlerde aramaları gerekecek.”
Araştırma, Nature dergisinde yayımlandı.
Kaynakça:
Gigantic Prehistoric Dragonfly-Like Insects May Not Owe Their Size to Oxygen: Study | Sci.News
Son Erişim Tarihi: 15/04/2026
