Telliamed adında dünya tarihi üzerine yapılan “gizli” bir çalışmanın yazarıdır. Bu çalışmasıyla, Lamarck ve Darwin gibi doğa bilimcilerini etkilemiş ve İncil’deki tufan mitine karşı çıkmıştır.
Fransız doğa tarihçisi ve diplomat. (Saint-Mihiel, 1656 – Marsilya, 1738)
Benoît de Maillet, Fransa’nın Mısır konsolosu ve Levant’daki Fransız Kurumlarının Müfettişi olarak görev yapmıştır. Telliamed adında dünya tarihi üzerine yapılan “gizli” bir çalışmanın yazarıdır. Bu çalışmasıyla, Lamarck ve Darwin gibi doğa bilimcilerini etkilemiş ve İncil’deki tufan mitine karşı çıkmıştır.
Maillet’nin “gizli” eseri Telliamed (De Maillet’nin isminin anagramı), yazarın ölümünden sonra önce 1748’de ve sonra 1755’te yayımlansa da metnin el yazmaları 1720’den itibaren entelektüel çevrelerde dolaşmaya başlamıştır. Tam adıyla Telliamed ya da Bir Hintli Filozof ile Bir Fransız Misyoner Arasındaki Söylevler, Jean-Baptiste Le Mascrier tarafından düzenlenmiş ve aşırı materyalist ifadeler sansürlenmiştir.
Telliamed, “yirmi yıl boyunca tüm edebi çevrelerde dolaşan ünlü bir el yazması” olarak bilinir. 1692 ile 1720 arasında kaleme alınmış ve “gizli” el yazmaları olarak kimi çevrelerde dolaşmıştır. Bu süreçte eser, farklı okuyucular tarafından tamamlanmış ve Maillet bu eklemeleri birleştirerek bütünlüğü sağlamıştır.
Eser, 1715’te Kahire’de bir Hintli filozofun “deniz sularının çekilmesi” teorisini bir Fransız misyonere anlattığı bir diyalog şeklindedir. Bu “Dünya teorisi”, deniz seviyesinin sürekli azalmasıyla dağların ortaya çıktığı ve yeniden sularla kaplanarak tekrar yükseldiği döngülere değinmektedir. Yazar, Dünya’nın yaşını birkaç milyon yıl olarak öngörür, deniz seviyesinin azalmasıyla en yüksek dağların bile zamanla ortaya çıktığından söz eder. Dahası, bu teoride, denizden çıkan canlılar, karada yaşayan canlılara dönüşmektedir. Ancak bu dönüşüm, evrimsel bir süreçten ziyade, her deniz canlısının kendi başına ve türünün soyundan gelenlerle birlikte kara yaşamına adapte olduğu bir süreçtir ve ilerleyici bir karmaşıklık fikri içermemektedir.
Eser esasında Hıristiyanlığa karşı olduğu için gizli kalmış ve XVIII. yüzyılın bazı bilim insanları ve filozofları tarafından sert bir şekilde eleştirilmiştir. Bu kişiler, bir bilimsel çalışmanın masal biçiminde sunulmasını kabul etmekte zorlanmıştır.
Voltaire, XIV. Louis Asrı adlı eserinde Maillet ve çalışmasını şu şekilde değerlendirir:
“Maillet’den bizlere Mısır üzerine öğretici mektuplar ve cesur bir felsefe içeren el yazmaları kalmıştır. Telliamed adlı eserin müellifi odur ya da en azından onun fikirlerinden yola çıkılarak oluşturulmuştur (eserin başlığı onun isminin ters çevrilmiş halidir). Bu eserde, dünya yüzeyinin tamamen su ile kaplı olduğu ve Buffon tarafından yeni kanıtlarla güçlendirilen bir görüş bulunmaktadır; ancak bu sadece bir görüş olarak kalacaktır. Kesin olarak bilinmektedir ki bazı geniş bölgelerde suyun izine rastlanmaz; diğerlerinde ise sadece karasal sular tarafından bırakılan tortular görülür.”
Kırk Ekülük Adam adlı eserinde ise alaycı bir dille şunları yazar:
“Telliamed bana dağların ve insanların deniz sularından oluştuğunu öğretti. İlk başta, güzel deniz adamları vardı ve sonra amfibik oldular. Güzel çatallı kuyrukları bacaklara ve ayaklara dönüştü. Hala Ovidius’un Dönüşümler kitabının ve insanların bir babun ırkından geldiğini kanıtlayan bir kitabın etkisi altındaydım: Bir balıktan gelmeyi, bir maymundan gelmeye tercih ediyordum.”
Maillet’nin bir konsolos olarak görevleri ise çeşitli ve kapsamlıydı. Görevleri arasında arkeolojik nesneleri araştırmak, Kahire’deki milisleri yönetmek ve Osmanlı iktidarının resmi temsilcisi olan paşa ile müzakerelerde bulunmak yer alıyordu. Örneğin, 5 Ağustos 1693’te Maillet, Pontchartrain’e, Fransız gümrük tarifelerini İskenderiye paşasına kabul ettirmekte zorlandığını bildirdi; 24 Aralık 1694’te ise bakanına, paşanın İskenderiye gümrüğüyle ilgili bir anlaşmazlık konusunda geri adım attığını rapor etti. Arkeolojiye ilgi duyan Maillet, Fransa’ya özellikle mumyalar getirmiştir. Mısır’da bulunduğu süre boyunca Maillet, konsolosluk görevlerinin yanı sıra ilk kitabı olan Mısır’ın Tasviri adlı çalışmasını yayımlamıştır. Bu kitap için Maillet, saha çalışmalarında arkeolojik kanıtlar toplamış, piramitleri ziyaret etmiş, Bilimler Akademisi’nin raporlarından yararlanmış ve Arapça öğrenerek yerel halkla konuşmuştur.
Maillet, 1708’de, zor bir dönemde Mısır’dan ayrılmış ve 1712-1717 yılları arasında Livorno’da konsolosluk görevine atanmıştır. 1720’de ise emekli olup Marsilya’ya yerleşmiştir.
Kaynakça: https://fr.wikipedia.org/wiki/Beno%C3%AEt_de_Maillet (son erişim tarihi: 10.06.2024).
https://www.babelio.com/auteur/Benoit-de-Maillet/302969 (10.06.2024).
