“Türk milleti, milli hissi; dini hisle değil fakat insani hisle yan yana düşünmekten zevk alır.”
Atatürk, Medeni Bilgiler kitabının “Milli His” başlıklı bölümünde kendi el yazısıyla ümmetçiliği açık ve net olarak reddetmişti. Şöyle diyordu: “Din birliğinin de bir millet teşkilinde müessir olduğunu söyleyenler vardır. Fakat biz, bizim gözümüz önündeki Türk Milleti tablosunda bunun aksini görmekteyiz.”
Atatürk, Türklerin İslam’ı kabul etmeden önce de büyük bir millet olduğunu vurguluyor ve ümmetçilligi “şamil bir Arap milliyeti siyaseti” olarak nitelendiriyordu.
Türklerin tarih boyunca Kur’an’ı anlamını bilmeden okuduğunu söylüyor ve ekliyordu: “Başlarına geçebilmiş olan halis serdarlar, Türk milletince, karışık, cahil hocalar ağziyle, ateş ve azap ile müdhiş bir muamma halinde kalan, dini, hırs ve siyasetlerine alet ittihaz ettiler.”
Onların Arapları zorla emirleri altına aldığını, bir yandan Avrupa’daki hıristiyan milletleri idareleri altına geçirdiğini söylüyor ama ne onları ümmet yapabildiklerini ne de onlarla birleşerek kuvvetli bir millet yaptıklarını söylüyordu.
Atatürk devamında fetihçiliği ve onun arkasındaki dinsel ideolojiyi çok sert bir şekilde eleştiriyordu. Ona göre Türkler, artık “son Türk ellerinin müdafaa ve muhafazası düşünüyordu”.
Büyük bir milli demokratik devrimci olarak bugüne de ışık tutan şu vurguyu yapıyor ve milleti dinle değil insanlıkla tanımlıyordu: “Türk milleti, milli hissi; dini hisle değil fakat insani hisle yan yana düşünmekten zevk alır, vicdanında, milli hissin yanında, insani hissin şerefli yerini daima muhafaza etmekle müftehirdir [öğünür].”
Devamında padişahların Türk tarihinde kökleri bulunan demokrasiden ayrıldıklarını söylüyordu: “Türk milleti en eski tarihlerinde, meşhur kurultaylariyle, bu kurultaylarda devlet reislerini intihap etmeleriyle demokrasi fikrine ne kadar merbut olduklarını göstermişlerdir. Son tarih devirlerinde, Türklerin teşkil ettikleri devletlerde, başlarına geçen padişahlar, bu usulden ayrılarak müstebit olmuşlardır.”
Kaynak:
Atatürk’ün Kaleminden 1, Din ve Laiklik Üzerine, K. ATATÜRK, Kaynak Yayınları, 7. Basım: Ağustos 2020, s.193-s.207
