27 Mayıs 2024’te, Küba Halk Sağlığı Bakanlığı, Santiago de Cuba ve Cienfuegos illerinde Oropouche virüsü hastalığı (OVH) salgınlarını rapor etmiştir. Oropouche virüsü (OROV) kaynaklı olan bu arboviral hastalık, insanlara küçük sinek (midge) veya sivrisinek ısırıkları yoluyla bulaşmaktadır.
Genel durum
Şu ana kadar insandan insana bulaşma olduğuna dair herhangi bir kanıt bulunmamaktadır. Bu hastalık ülkede ilk kez tespit edildiğinden, nüfusun büyük oranda hassas olduğu ve yeni vakaların tespit edilme riskinin yüksek olduğu değerlendirilmektedir.
Durumun detayları
27 Mayıs 2024 itibarıyla, Küba’da Oropouche virüsü hastalığının ilk salgını bildirilmiş olup, Santiago de Cuba Eyaleti’nden 54 ve Cienfuegos Eyaleti’nden 20 vaka olmak üzere toplamda 74 doğrulanmış vaka rapor edilmiştir. Bu vakalar, bölgedeki ateşli hastalık vakalarındaki artışı takiben güçlendirilmiş izleme ve gözetim faaliyetleri ile tespit edilmiştir. Santiago de Cuba eyaletinde Santiago de Cuba ve Songo La Maya belediyelerinde sırasıyla 29 ve 25 vaka rapor edilmiştir. Cienfuegos eyaletinde ise Cienfuegos’tan sekiz, Rodas’tan beş, Abreu’dan beş, Aguada de Pasajeros ve Cumanayagua belediyelerinin her birinden birer vaka rapor edilmiştir. Ülkenin ulusal referans laboratuvarı olan Pedro Kourí Enstitüsü (IPK), test edilen 89 numuneden 74’ünde OROV tespit etmiştir.
Doğrulanmış vakaların semptom başlangıcı
2 Mayıs ile 23 Mayıs arasında gözlemlenmiş, vaka sayısı 21. epidemiyolojik haftada (24 Mayıs’ta sona eren hafta) zirve yapmıştır. En sık bildirilen semptomlar ateş, bel ağrısı, baş ağrısı, iştah kaybı, kusma, halsizlik, eklem ağrısı ve göz ağrısı olmuştur. Doğrulanmış 74 vakanın 36’sı erkek, 38’i kadındır ve ortanca yaş 34’tür (yaş aralığı 6-72 yıl). En fazla vaka, 15-19 yaş aralığında (12 vaka) rapor edilmiştir.
Tüm vakalar, semptom başlangıcından sonraki üçüncü ve dördüncü gün arasında iyileşme belirtileri göstermiştir. 5 Haziran itibarıyla şiddetli veya ölümcül vaka rapor edilmemiştir.
Epidemiyoloji
Oropouche virüsü hastalığı, Orthobunyavirus cinsine ait, segmentli tek iplikçikli RNA virüsü olan Oropouche virüsü (OROV) kaynaklı bir arboviral hastalıktır ve Peribunyaviridae ailesine aittir. Virüs, Orta ve Güney Amerika ile Karayipler’de dolaşım göstermektedir. OROV, başlıca ormanlık alanlar ve su kütleleri çevresinde bulunan Culicoides paraensis sineği veya belirli Culex quinquefasciatus sivrisineklerinin ısırıkları yoluyla insanlara bulaşmaktadır. Virüsün hem salgın hem de silvatik döngülerde dolaştığı düşünülmektedir. Silvatik döngüde, virüs, primatlar, tembel hayvanlar ve muhtemelen kuşlar gibi omurgalı konakçılar arasında dolaşır, ancak kesin bir eklem bacaklı vektör henüz belirlenmemiştir. Salgın döngüsünde, insanlar çoğaltıcı konakçı olarak hareket eder ve OROV, esas olarak Culicoides paraensis sineğinin ısırığı ile bulaşır. İnsandan insana bulaşma olduğuna dair kanıt yoktur.
Hastalığın semptomları nelerdir?
Hastalığın semptomları, dang hummasına benzer ve genellikle enfekte ısırıktan sonraki dört ila sekiz gün içinde (üç ila 12 gün arasında değişebilir) başlar. Genellikle aniden ortaya çıkar ve ateş, baş ağrısı, eklem ağrısı, titreme ve bazen kalıcı bulantı ve kusma gibi belirtilerle seyreder. Şiddetli klinik tablo nadirdir, ancak aseptik menenjit gelişebilir. Çoğu vaka yedi gün içinde iyileşir, ancak bazı hastalarda iyileşme süreci haftalar alabilir. Oropouche virüsü hastalığı için spesifik bir antiviral tedavi veya aşı mevcut değildir.
Halk sağlığı müdahalesi
Yerel ve ulusal sağlık otoriteleri, aşağıdaki halk sağlığı önlemlerini uygulamaya koymuştur:
- Ülkede arbovirüslerle mücadeleye yönelik entegre bir plan oluşturulmuştur ve bu plana, çeşitli kuruluşlar tarafından organize edilen geniş kapsamlı eylemler dâhildir. Bu eylemler; Kriz Yönetimi ve Kontrol Eylemleri, Vektör Kontrolü ve Entomolojik Gözetim, Epidemiyolojik Gözetim, Tıbbi Hizmetler, Çevre ve Toplum Katılımı, Araştırma ve Geliştirme ile Lojistikten oluşmaktadır.
- Saha operasyonlarını yürütmek ve epidemiyolojik durumu analiz etmek için geçici çalışma grupları oluşturulmuştur.
- Hastalığın şüpheli ve doğrulanmış vakaları için kriterler belirlenmiştir.
- Ulusal Halk Sağlığı Sistemi’ndeki tüm personel, OROV dâhil olmak üzere arbovirüslerle ilgili eğitilmektedir.
- Hastalık bulaşımının olduğu bölgelerde tıbbi hizmetlerin güçlendirilmesi için insan kaynakları artırılmaktadır.
- Vektör kontrol önlemleri güçlendirilmiş olup, bulaşma ve çok yüksek riskli bölgelerde odak tedavi, yetişkin sinek öldürücü tedavi ve entomolojik gözetim artırılmıştır.
- Çevresel hijyen çalışmaları yoğunlaştırılmıştır.
- Duruma ilişkin bir bilgilendirme notu yayımlanmıştır.
DSÖ risk değerlendirmesi
Bu hastalığın ülkede ilk kez tespit edilmesi, nüfusun büyük ölçüde duyarlı olduğunu ve yeni vaka tespit edilme riskinin yüksek olduğunu göstermektedir. Şu ana kadar insandan insana Oropouche virüsü bulaşmasına dair kanıt bulunmamaktadır.
Amerika Kıtası bölgesinde, son 10 yılda Oropouche virüsü hastalığı salgınları çoğunlukla Amazon bölgesinde meydana gelmiştir. Virüs, birçok Güney Amerika ülkesinde, hem kırsal hem de kentsel alanlarda endemiktir. Özellikle Brezilya, Bolivya, Kolombiya, Ekvador, Fransız Guyanası, Panama, Peru ve Trinidad ve Tobago’da periyodik salgınlar bildirilmiştir.
Küba’nın uluslararası bir turizm destinasyonu olması ve varsayılan vektörün Amerika bölgesinde yaygın olarak bulunması, hastalığın uluslararası yayılma riskini artırmaktadır. Ek olarak, halen başka ülkelerde de aktif OROV dolaşımı söz konusudur.
DSÖ tavsiyesi
Midge sineği vektörünün üreme alanlarının insan yerleşimlerine yakın olması, OROV enfeksiyonu için önemli bir risk faktörüdür. Önleme stratejileri, eklem bacaklı vektörlere karşı kontrol veya ortadan kaldırma önlemleri ile kişisel koruma önlemlerine dayanmaktadır. Vektör kontrol önlemleri, midge popülasyonlarını azaltmayı hedefler; bu, midge larvalarını barındıran doğal ve yapay su dolu habitatların sayısını azaltarak, risk altındaki topluluklar çevresindeki yetişkin midge popülasyonlarının azaltılması yoluyla sağlanır. Kişisel koruma önlemleri, mekanik bariyerler (sivrisinek ağları), böcek kovucu cihazlar, böcek kovucu işlem görmüş giysiler ve böcek kovucular kullanarak midge ısırıklarından korunmayı içerir. Deltamethrin ve N,N-Diethyl-meta-toluamide (DEET) gibi kimyasal böcek ilaçlarının, Culicoides ve Culex türlerini kontrol etmede etkili olduğu gösterilmiştir.
Hastalığın klinik belirtileri göz önüne alındığında ve Karayipler’de dang humması sezonunun başlaması ile Amerika Kıtası Bölgesi’nde diğer vektör kaynaklı hastalıkların varlığı dikkate alındığında, vakaların doğrulanması, salgının tanımlanması ve hastalık eğilimlerinin izlenmesi için laboratuvar teşhisi zorunludur.
Amerika’da yeni ortaya çıkan ve az bilinen bir arbovirüs olduğundan, pozitif bir örneğin tespiti ve bir vakanın doğrulanması, Uluslararası Sağlık Tüzüğü’nün (IHR) Ek 2’sinin kullanılmasını ve IHR tarafından belirlenen kanallar aracılığıyla bildirilmesini gerektirir.
DSÖ, mevcut bilgiler ışığında bu olaya ilişkin herhangi bir seyahat veya ticaret kısıtlamasının uygulanmaması gerektiğini tavsiye etmektedir.
Kaynak
https://www.who.int/emergencies/disease-outbreak-news/item/2024-DON521 (son erişim tarihi: 24.08.2024).
