Uyku sırasında yalnızca bedenimiz değil, ağız içindeki mikrobiyal yaşam da değişir. Sabah uyandığımızda hissettiğimiz birçok değişimin arkasında, gece boyunca yeniden şekillenen oral mikrobiyom bulunur.
Dr. Hacer Aslan
Uyku sırasında yalnızca bedenimiz değil, ağız içindeki mikrobiyal yaşam da değişir. Azalan tükürük akışıyla birlikte bakteriler daha aktif hale gelir; biyofilm oluşumu, asit üretimi ve ağız kokusuna neden olan süreçler hızlanır. Sabah uyandığımızda hissettiğimiz birçok değişimin arkasında, gece boyunca yeniden şekillenen oral mikrobiyom bulunur.
İnsan ağız florası
Gece uykuya daldığımızda yalnızca biz dinlenmeyiz; ağız içindeki milyonlarca mikroorganizma da farklı bir biyolojik düzene geçer. Tükürük akışının yavaşlamasıyla birlikte bakteriler daha aktif hale gelir, ağız içindeki kimyasal denge değişir ve sabah hissedilen ağız kokusundan çürük oluşumuna kadar birçok sürecin temeli gece boyunca atılır.
İnsan ağız boşluğu; dişler, diş eti, dil, yanaklar, sert ve yumuşak damaklar ve bademcikleri de içeren mikroorganizma yaşam alanıdır. Ağız boşluğumuzda bulunan mikroorganizmalar; ağız mikroflorası, ağız mikrobiyotası ve/veya daha yeni bir kavram olarak ağız mikrobiyomu olarak bilinir.
İnsan Mikrobiyom Projesi (HMP) çıktılarından elde edilen verilere göre; sağlıklı bir bireyin ağız boşluğunda 700’den fazla mikroorganizma çeşidi bulunur. Bu mikroorganizmaların dağılımı ise sağlıklı bireyler arasında bile değişkenlik gösterir. Ayrıca, insan oral mikrobiyomu; insan bağırsak mikrobiyomundan sonra en zengin ikinci mikrobiyal ekosistem olarak kabul edilir.
Sağlıklı bir oral ekosisteminde, mikroorganizmalar konak ile karşılıklı fayda ilişkisi içerisindedir. Tükürük sıvısı miktarı ve akışı, mekanik temizlik ve bağışıklık sistemimizin bileşenleri bu dengeyi düzenler. Ancak bu denge; şeker tüketimi, tükürük azalması, pH düşmesi ve oral hijyen koşullarının sağlanmaması gibi etkenler ile kolayca bozulur. Bu durum is, ağız içi mikrobiyal kompozisyonu değiştirerek disbiyozise neden olur.
Uyurken ağzımızda neler oluyor?
Uyku esnasında ağız içerisinde görülen en büyük değişim tükürük sıvısının azalmasıdır. Bu sıvı akış yoluyla ağız içinde bulunan mikroorganizmaların ortamdan uzaklaştırılmasını sağlamanın yanı sıra; içerdiği antimikrobiyal enzimler (lizozim) ve IgA gibi immünoglobulinler ile pH tampon sistemi sayesinde kimyasal olarak da etki gösterirler.. Gece boyunca azalan tükürük salgısı sonucunda; bakteriyel adezyon artışı, asit tamponlama kapasitesinin düşüşü, yüzey temizliğinin durması gibi istenmeyen durumlar ortaya çıkar. Ayrıca, oral mikrobiyom elemanları; diyetle alınan fermente edilebilir karbonhidratları kullanarak enerji üretirler. Bu biyokimyasal süreç sonucunda ortaya çıkan organik asitler, ağız içi pH’ın düşmesine neden olur. Bununla beraber çürük oluşumu için ortam da sağlanmış olur. Ayrıca uyku sırasında, ağız içinde anaerob ortamın oluşması da mikroorganizmaların sülfür içeren aminoasit yıkımını artırır ve uçucu sülfür bileşikleri oluşur. Bu sülfürlü bileşikler, sabah saatlerinde hissedilen ağız kokusunun temel nedenidir. Bu durum genellikle fizyolojik nedenlerle olmakla beraber, mikrobiyal yükle doğru orantılı olarak artar.
Neden önemli?
Biz uyurken duran şey yalnızca konuşma ve yeme aktivitesidir; mikrobiyal süreçler ise çalışmaya devam eder. Başka bir deyişle; uyku esnasında, ağız boşluğu mikrobiyal açıdan bir “dinlenme ortamı” değil, aksine mikroorganizmalar için bir regülasyon sürecidir. Bu süreçte biyofilm (mikroorganizmaların kümeleşerek etraflarında koruyucu bir tabaka meydana getirdikleri yapı) artar, asit üretimi hızlanır, tükürük akışı durur ve mikrobiyal seçilim değişir. Bu nedenle de diş çürüğü ve plak oluşumu riski artar. Uyumadan önce yapılan etkin bir ağız temizliği, bu riski azaltmada etkili bir çözümdür.
Sonuç
Oral mikrobiyom insan fizyolojisinin en dinamik ekosistemlerinden biridir. Uyku esnasında bu sistem yeniden şekillenir. Bu nedenle, basit görünen gece ağız bakım alışkanlıkları ise bu biyolojik döngü üzerinde düşündüğümüzden daha büyük bir etkiye sahiptir.
Kaynakça:
1. Dewhirst FE, Chen T, Izard J, et al. The human oral microbiome. Journal of Bacteriology. 2010;192(19):5002–5017.
2. Human Microbiome Project Consortium. Structure, function and diversity of the healthy human microbiome. Nature. 2012;486:207–214.
3. Kilian M, Chapple ILC, Hannig M, et al. The oral microbiome – an update. British Dental Journal. 2016;221:657–666.
4. Marsh PD. Dental plaque as a biofilm and a microbial community. BMC Oral Health. 2006;6(Suppl 1):S14.
5. Dawes C. Circadian rhythms in human salivary flow rate and composition. Journal of Applied Physiology. 2004;99(2):680–685.
6. Edgar WM. Saliva: its secretion, composition and functions. British Dental Journal. 1992;172:305–312.
7. Humphrey SP, Williamson RT. A review of saliva: normal composition, flow, and function. Journal of Prosthetic Dentistry. 2001;85(2):162–169.
8. Scully C, Greenman J. Halitosis (breath odor). Periodontology 2000. 2012;48(1):66–75.
