Virolog Semih Tareen, Maymun Çiçeği’yle ilgili gerçekleri açıkladı ve safsatalara yanıt verdi.
Haber: Emine Öykü Güner
Bu hafta Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ) Maymun Çiçeği hastalığı için acil durum ilan etti. Virolog Dr. Semih Tareen, Youtube kanalında çektiği videoda “Bu yeni bir durum değil. 2022 senesinde de DSÖ acil durum ilan etmişti. Fakat 10 ay sonra bu acil durumu kaldırdılar. Çünkü önlemler sayesinde virüsün yayılımı azaldı.” diyor.
Ve ekliyor, “Afrika’daki CDC (Centers for Disease- Hastalık Kontrol Koruma Merkezi) bu hafta benzer biçimde bir halk sağlığı acil durumu ilan etti. Çarşamba günü de DSÖ uluslararası önemli halk sağlığı acil durumu (PHEIC- Public health emergency of international concern) ilan etti.”
Dr. Semih Tareen bu acil durum ilanını şöyle yorumluyor: “DSÖ buna benzer pek çok acil durum uyarısı yapıyor. Burada önemli nokta neden acil durum ilan ettikleridir. Bu nokta da dört tane kriter var. Eğer bu dört kriterden ikisi geçerli ise o zaman acil durum ilan ediyorlar.”
Acil durum kriterleri
Tareen bu dört kriteri şu şekilde yorumluyor: “Acil durum kriterlerinden ilki halk sağlığına etkisi ciddi mi, ikincisi durum olağan dışı ya da beklenmedik mi, üçüncüsü uluslararası yayılma için risk yüksek mi ve dördüncüsü uluslararası ticaret ciddi bir risk teşkil ediyor mu şeklindedir. İşte ülkeler, hükümetler bu kriterler sayesinde bütçelerinden halk sağlığı önlemlerine para ayırıp harekete geçebiliyor.”
Dünden bugüne maymun çiçeği
2022 senesinden beri toplam 40.000’e yakın vaka ve 1500’e yakın ölüm olduğunu belirtiyor Virolog Tareen. “Son zamanlarda bu vakaların çoğu Demokrat Kongo Cumhuriyet’inde, bu yüzden de Afrika ve DSÖ bu uyarıyı yaptı” diyor.
Maymun Çiçeği Virüsü nedir?
Monkey pox olarak da geçen maymun çiçeği virüsü pox virüs ailesinden bir çift sarmallı DNA virüsüdür. Virolog Tareen uyarıyor: “Maymun çiçeği virüsünü su çiçeği ile karıştırmamamız gerek. Varisella zoster isimli su çiçeği virüsü Herpes virüs ailesinden, maymun çiçeği ise çiçek ailesindendir. Yani sınıflandırmada açıkça gösteriyor ki bu iki virüs birbirinden farklıdır.”
İnsan Çiçek Virüsüne bakış
İnsan çiçek virüsü hakkında Virolog Tareen şunları söylüyor: “İnsan çiçek virüsü çok tehlikeli bir virüstür ve eskiden beri insanları enfekte etmektedir. Ancak insan çiçek virüsü aşılar sayesinde dünyadan yok edildi. Hatta 1980 senesinde yok edildiği ilan edildi. O zamandan beri de artık aşı yapılmıyor. En son insan çiçek virüsü vakası 1977 senesindeydi.”
Pox Virüse genel bir bakış
Virolog Tareen pox virüsler üzerine diyor ki: “Bu tür pox virüsler farklı farklı hayvanları enfekte edebiliyor. İnsanları, maymunları, koyunları, inekleri, geyikleri hatta fok balıklarını ve balinaları bile enfekte eden pox virüsler vardır. Monkey pox maymun çiçeği virüsü ise daha çok kemirgenlerde bazı maymun türlerinde ve bazı memeli hayvanlarda görülebiliyor.”
Tareen ekliyor: “İnsanları enfekte eden insan çiçek virüsü zaten binlerce senedir vardır. Bunun en güzel örneklerinden biri de Mısır’daki mumyalardan Ramses’in cildinde pox virüsün sebep olduğu o çiçek görünümlü yaralar gözükmektedir.”
Maymun Çiçeği Virüsü ve yayılışı
Bu durumu Tareen şöyle özetliyor: “Maymun Çiçeği virüsü ilk 1958 senesinde tanımlandı. Bir laboratuvardaki maymunlarda görüldü ve ilk defa 1970 senesinde Afrika’da zoonoz karakterde seyretti. Zoonoz, hayvanlardan insanlara geçen hastalıkları tarif eder. İlk defa 2003 senesinde Amerika’da bir çocukta görüldü. Amerika’da görülen çiçek virüsünün sebebi ise çayır köpeği dediğimiz bir kemirgen türünün Gana’dan gelen başka kemirgenlerle beraber tutulması ve o şekilde diğer hayvanlara yayılmasıdır.”
Sınıflandırmada Çiçek Virüsü
Sınıflandırma üzerine virolog Tareen şunları söylüyor: “Maymun çiçeği virüsünün iki tane sınıfı vardır. Bunlara virolojide clade diyoruz. Clade 1 ve Clade 2 şeklinde. Clade 1 daha ölümcüldür. Clade 1’de ölüm oranı %10’dur. Clade 2’de ise bu oran azdır. Hatta vakaların %99.99 bir sorun olmadan yaşamaktadır. Zaten 2022’de Avrupa’daki salgında clade 2 türüydü.”
Maymun Çiçeği Virüsünün bulaşması ve korunması
Maymun çiçeği virüsü tamamen yakın temasla bulaşır diyor virolog Tareen. Ve ekliyor: “Covid’ten tamamen farklıdır. Covid gibi solunum yoluyla rahatlıkla bulaşabilen bir virüs değildir. Fakat insanların tükürükleri ile yakın temasta mesela öpüşürken bulaşabilir. Ciltteki çiçek yaralarıyla temas halinde de bulaşabilir. Örneğin hasta birisiyle aynı yatakta yatıyorsanız çarşaftan dahi bulaşabilir.”
Virolog Tareen şu noktaya dikkat çekiyor: “Türkiye’de özellikle bu durumun bir sansasyon haline gelmesiyle herkes bana ‘yeni pandemi mi geliyor?’ ‘kapanmalar mı gelecek?’ şeklinde soruyorlar. Maymun Çiçeği, Covid’e sebep olan Sars Cov 2 gibi bir virüs değildir. Bu virüs yakın temasla bulaşıyor. Ancak salya, öpücük, kan gibi yollarla ve vücut sıvılarıyla bulaşabilir.”
Korunma ve merak edilenlerle ilgili virolog Tareen: “Yakın temasla bulaştığı için cinsel yolla da bulaşıyor. Siz korunmak istiyorsanız gayet mantıklı bir şekilde önlemler alabilirsiniz. Mesela korumasız cinsel ilişkiye girmeyeceksiniz ya da ilişkiye girdiğiniz zaman koruma kullansanız dahi o kişinin cildinde çiçek yaralarına benzer yaralar varsa dikkat etmelisiniz.”
Ayrıca Tareen şu noktaya da dikkat çekiyor: “Korunma hususunda coğrafi mantıkta yapabilirsiniz. Şu an vakalar nerede görülüyor, en çok nerede vakalar var bu bilgilere bakabilirsiniz. Bilgileri internetten bulabilirsiniz. Eğer oraya seyahat ediyorsanız veya oradan geliyorsanız oradaki insanlarla yakın temasta olacaksanız. O zaman risk altında olabilirsiniz. Ama bunun dışında bir risk yoktur.”
Korunma yöntemlerimden aşılar
Aşılar üzerine virolog Tareen şunları söylüyor: “İnsan çiçek virüs aşısı maymun çiçeğine %85 civarı etki sağlayabiliyor. Ancak o aşı 1980’den beri yapılmıyor O yüzden 1980 ve sonrasından doğanlarda bu aşı yok. Fakat şimdi Amerika’da ACAM2000 VE JYNNEOS ismiyle bilinen, Avrupa’da imvanex veyahut da Imvamune diye bilinen aşılar var.”
“Eğer ki siz yüksek risk grubunda iseniz yani çiçeği olabilecek insanlarla beraber yaşıyorsanız veya onlarla bir ilişkide bulunuyorsanız o zaman hekiminizle görüşüp bu aşıları temin etmeye çalışabilirsiniz” diyor.
Tedavi
Bu virüsün tedavi penceresi için virolog Tareen şunları söylüyor: “Maymun çiçeği virüsünü kapanlar için TPOOX denen veya Tecovirimat isimli ilaçlar var. Normalde FDA (Food and Drug Administration-Gıda ve İlaç İdaresi) onayı sadece insan çiçek virüsü için var. Ama şu an STOMP isimli bir klinik çalışmada deneysel olarak maymun çiçeğine karşı kullanılıyor. Gerekirse bir acil durumda da onu temin etmeye çalışabilirsiniz.”
Ayrıca Tareen, insan çiçek virüsü aşısının da herhangi riskli bir durumda 4 gün içerisinde uygulanması halinde maymun çiçeğini önleyebileceğine dair deliller olduğunu söylüyor. Ancak şu noktaya dikkat çekiyor: “Bu aşı eğer 4 günden sonra 2 haftaya kadar ki süreçte yapılırsa belki size bulaşmasını önlemez ama ciddi hastalığın önüne geçebilir”
Risk altında mıyız?
“Ne kadar büyük bir risk grubundasınız, maymun çiçeği virüsü olan insanlarla ilişkide misiniz gibi soruları kendinize sorun” diyor virolog Tareen. Özellikle clade 2 türünde gördüğümüz maymun çiçeği vakalarının çoğu tamamen kendi başına geçiyor. Sadece çocuklarda, hamilelerde ve bağışıklığı bastırılmış insanlarda daha tehlikeli olabileceğini belirtiyor. Ve tekrar tekrar üzerine basarak vurguluyor Virolog Dr. Semih Tareen: “Maymun çiçeği virüsüne maruz kalmış insanlarla yakın temasta değilseniz size bu virüsün herhangi bir riski yoktur.”
Virüsler hayatın gerçeği
Maymun çiçeği ile ilgili tüm komplo teoriler ve safsatalar için virolog Tareen diyor ki: “Bunların hepsi tamamen saçmalık. Virüsler 1,5 milyar senedir gezegenimizde varlar. İnsanoğlu, modern insan sadece 200.000 yıldır var. Biz gittikten sonra da virüsler var olmaya devam edecek virüsler hayatın gerçeği ve salgınlar hep oldu ve hep olacaktır.”
