Yeni yayımlanan geniş kapsamlı bir metaanaliz, açlık ve bilişsel performans arasındaki ilişkiye dair onlarca yıllık veriyi yeniden masaya yatırdı ve sonuçlar, popüler inanışın biraz abartılı olabileceğini gösteriyor.
Çeviren: Beyza Aydoğdu
GazeteBilim Yazı İşleri
Sabah evden çıktın. Kahvaltıyı atladın.
Bir noktada şu düşünce kafanın içinden geçti mi?
Şimdi kesin beynim yavaşlayacak.
Yıllardır bize aynı hikâye anlatılıyor.
Aç kalırsan dikkatin dağılır, sinirlenirsin, verimin düşer. Reklamlar, diyet tavsiyeleri ve günlük sohbetler tek bir fikri durmadan tekrar ediyor. Beynin çalışmak için sürekli yakıt ister.
Ya bu hikâye sandığımız kadar doğru değilse?
Yeni yayımlanan geniş kapsamlı bir metaanaliz, açlık ve bilişsel performans arasındaki ilişkiye dair onlarca yıllık veriyi yeniden masaya yatırdı ve sonuçlar, popüler inanışın biraz abartılı olabileceğini gösteriyor.
Açlıkta vücutta ne oluyor?
İnsan bedeni, tarihinin büyük kısmında günde üç öğün düzenli beslenmedi. Bu yüzden metabolizmamız aslında enerji kaynakları arasında geçiş yapabilen esnek bir sistem. Yaklaşık 12 saatlik açlıktan sonra vücutta önemli bir değişim başlıyor.
* Glikojen depoları azalıyor.
* Yağ yakımı artıyor.
* Karaciğer, keton cisimleri üretmeye başlıyor.
Bu ketonlar, beynin alternatif yakıtı olarak kullanılabiliyor. Aynı süreç otofaji gibi hücresel temizlik mekanizmalarını da tetikleyebiliyor. Yani fizyolojik açıdan bakıldığında, açlık vücut için tamamen olağandışı bir durum değil.
Araştırmacılar konuyu küçük deneylerle değil, büyük resimle ele aldı. Meta-analizde
* 63 bilimsel makale
* 71 bağımsız çalışma
* 3.484 katılımcı
* 222 bilişsel ölçüm incelendi.
Karşılaştırma basit. Tok bireylere karşı aç bireyler
Ve sonuç
Sağlıklı yetişkinlerde belirgin bir bilişsel düşüş yok. Dikkat, hafıza ve yürütücü işlev testlerinde aç bireyler, ortalama olarak tok bireylerden anlamlı biçimde geri kalmadı. Yani bu bulgu, “kahvaltıyı atladın = zihnin çöker” anlatısını ciddi şekilde zayıflatıyor. Ama bilim nadiren siyah beyaz konuşur. Bu analizde de üç önemli nüans öne çıkıyor.
1. Yaş meselesi önemli
Yetişkinlerde fark yokken, çocuklar ve ergenlerde tablo değişiyor. Gelişmekte olan beyinler enerji dalgalanmalarına daha hassas görünüyor ve açlık durumunda bilişsel performans daha belirgin düşebiliyor. Bu da klasik tavsiyeyi hâlâ geçerli kılıyor, okul çağındaki çocuklar için kahvaltı atlamak iyi bir fikir değil.
2. Günün hangi saatindesin?
Testler günün ilerleyen saatlerinde yapıldığında, aç bireylerde performansın biraz daha düşebildiği görülüyor. Bunun muhtemel nedenleri ise
* Sirkadiyen ritimdeki doğal düşüş
* Açlığın bu düşüşü büyütmesi
Yani sabah aç kalmakla gece aç kalmak aynı etkiyi yaratmayabilir.
3. Dikkat dağıtan ilginç bir detay
Bilişsel görevler yiyecek görselleri içerdiğinde, aç katılımcıların dikkati daha kolay dağılıyor. Yani diyebiliriz ki açlık genel bir zihinsel sis yaratmıyor ama beyni yemeğe karşı daha hassas hale getiriyor. Evrimsel açıdan bakınca bu oldukça mantıklı, aç bir organizmanın yiyeceğe daha duyarlı olması beklenir.
Peki buradan ne çıkarmalıyız?
Bu çalışma diyor ki,
* Sağlıklı yetişkinlerde aralıklı oruç genellikle bilişsel performansı bozmuyor.
* Ancak bu, herkes için evrensel bir reçete değil.
* Yaş, günün saati ve bağlam önemli.
Oruç bazı insanlar için işe yarayan bir araç olabilir, ama herkese uyan tek bir beslenme modeli yok.
Görünen o ki beyin, birkaç saatlik açlıktan korkacak kadar kırılgan değil. Ama tabii ki ne zaman, kim için ve hangi koşulda konuştuğumuzu bilmek gerek.
Kaynak
- https://www.sciencealert.com/we-were-wrong-about-fasting-massive-review-shows
