İran Meclis Başkanı Muhammed Bakır Galibaf, ABD Merkez Bankası’nın (Fed) dünyaca ünlü para politikası denklemini değiştirerek Washington’a daha önce benzeri görülmemiş bir gözdağı verdi. Galibaf, “ABD politika faizini artırarak boğazları açamaz” mesajı paylaştı.
Küresel jeopolitikte askeri tatbikatlar, diplomatik notalar veya sert demeçler sıradan birer baskı aracı haline gelmişken, İran’dan finans tarihine geçecek benzersiz bir hamle geldi. İran Meclis Başkanı Muhammed Bakır Galibaf, sosyal medya hesabı üzerinden karmaşık bir matematiksel formül paylaşarak ABD ekonomisine ve Merkez Bankası’na (Fed) meydan okudu.
Analistler ve finans uzmanları, tarihte ilk kez bir ülkenin rakibini ekonometrik bir denklem üzerinden tehdit ettiğine dikkat çekiyor.
Denklemin gizemi: “Straits Taylor Rule”
Galibaf’ın paylaştığı denklem, ABD Merkez Bankası’nın (Fed) faiz kararlarını belirlerken temel aldığı ve ekonomi literatüründe “Taylor Kuralı” (Taylor Rule) olarak bilinen ünlü para politikası formülüne dayanıyor.
Geleneksel Taylor Kuralı; faiz oranını, nötr faiz oranı, enflasyon hedefi ve ekonomik büyüme açığı gibi makroekonomik verilerle hesaplıyor. Ancak Galibaf, bu standart denklemin sonuna iki yeni kritik değişken ekledi:
- SOH: Hürmüz Boğazı (Strait of Hormuz)
- BEM: Babülmendep Boğazı (Bab-el-Mandeb)
Galibaf paylaştığı formüle “Boğazlar Taylor Kuralı” adını vererek şu ifadeleri kullandı:
“Görelim bakalım tek bir faiz artırımı Hürmüz Boğazı’nı açmaya ya da tek bir varil petrol üretmeye yetecek mi? Bir jeopolitik darboğaza 25 baz puanlık faiz artışıyla müdahale edemezsiniz. Risk primini biz belirliyoruz!”
Analistler nasıl yorumladı?
İranlı yetkilinin bu sıra dışı paylaşımı, uluslararası finans ve jeopolitik analistleri arasında geniş yankı uyandırdı.
“Daha Önce Böyle Bir Tehdit Görmedim”
Jeopolitik ve ekonomi yorumcusu Arnaud Bertrand, yapılan paylaşımın dünyada bir ilk olduğunu vurgulayarak şu değerlendirmede bulundu:
“İran hakkında ne düşünürseniz düşünün, iletişim stratejileri kesinlikle çok özgün. Daha önce bir ülkenin başka bir ülkeyi matematik denklemiyle tehdit ettiğini hiç görmemiştim. Galibaf, denkleme pozitif katsayılarla Hürmüz ve Babülmendep boğazlarını ekledi. Yani bu boğazlar ne kadar tıkanırsa, Fed enflasyonla savaşmak için faizleri o kadar artırmak zorunda kalacak. Özetle Galibaf, Fed ile dalga geçerek ‘ABD para politikasını aslında biz belirliyoruz’ diyor.”
“Küresel ekonomide yeni bir dönem: Kara mizah ve gerçekler”
Finans ve emtia piyasaları analisti JH (@CRUDEOIL231) ise paylaşımı “kariyerinde gördüğü en iyi kara mizahlardan biri” olarak niteledi ancak mesajın arkasındaki acı gerçeğe dikkat çekti:
“Adam açıkça küresel enflasyonun ve nihai faiz oranlarının İran’ın ve deniz geçitlerinin kontrolünde olduğunu gösteriyor. İşin çılgınca tarafı ne biliyor musunuz? Yalan söylemiyor. Fed’in kararları petrol fiyatları karşısında ne kadar etkili olabilir? Önümüzdeki günlerde tüm piyasa, faiz tahminlerini Tahran ve Husiler tarafından şekillendirilen enerji fiyatlarına göre yeniden hesaplamak zorunda kalacak. Yeni makroekonomik rejime hoş geldiniz.”
Faiz artışları boğazları açabilir mi?
Yapılan analizlere göre İran, ABD’nin elindeki parasal araçların küresel tedarik zincirindeki fiziki aksamaları çözemeyeceğini vurguluyor. Hürmüz Boğazı ve Babülmendep gibi dünya petrol ve ticaretinin ana damarları tıkandığında ortaya çıkacak küresel enflasyon dalgası, Fed’in faiz artırımlarıyla dizginleyebileceği bir durum olmaktan çıkıyor.
Bu durum, İran’ın askeri gücünün yanı sıra küresel finans sisteminin yumuşak karnını matematiksel bir dille hedef aldığını gösteriyor.
