Küresel göç, 2000 yılında yılda 13 milyon kişiden 2023 yılında yaklaşık 35 milyon kişiye yükseldi. Yapay zeka araçları kullanılarak gerçekleştirilen modeller ile göç verilerindeki eksiklikler giderildi.
Çeviri: Binali Furkan Alper
GazeteBilim Yazı İşleri
Yapay zeka araçları kullanılarak gerçekleştirilen modeller ile göç verilerindeki eksiklikler giderildi. Yapılan çalışmada 1990 ila 2023 yıllarındaki küresel çapta nüfus hareketlerini ayrıntılı olarak ortaya koydu.
Küresel göç, 2000 yılında yılda 13 milyon kişiden 2023 yılında yaklaşık 35 milyon kişiye yükseldi. 10 Haziran’da Nature dergisinde yayımlanan veriler, 33 yıl içinde üretilen en detaylı küresel göç haritalarından elde edildi.
Araştırmacılar, 1990 ile 2023 yılları arasında her yıl 230 ülke ve bölgeye giden ve buralardan ayrılan insan sayısını analiz ederek, bir yapay zeka modelini çeşitli göç verisi kaynakları üzerinde eğitti. Çalışma, ekonomik değişim, iklim, çatışma ve politika reformları gibi itici güçlerden etkilenen göç örüntülerini ortaya koyuyor. Örneğin, insanların göç ettiği en büyük tekil olay 1994’te yaşandı ve Ruanda iç savaşının ardından yaklaşık 950.000 kişi Ruanda’dan Demokratik Kongo Cumhuriyeti’ne göç etti.
Araştırmacılar verileri kullanarak bir internet sitesi (https://www.socsc.hku.hk/rhps/global-migration/ ) oluşturdular. Araştırmacılar, erişilebilen verilerin eğitim, sosyal haklar ve iş gücü piyasaları gibi “göçün ilgili olduğu planlama süreçleri” için yararlı bir kaynak olacağını ifade ediyor.
Araştırmaya dahil olmayan Viyana’daki Wittgenstein Demografi ve Küresel Beşeri Sermaye Merkezi’nden demografi uzmanı Wolfgang Lutz. “Bu, küresel göç akımlarına dair bugüne dek elimizde olanlardan çok daha kapsamlı bir manzara.” diye de ekliyor.
Verilerdeki boşluklar
Lutz’a göre, popülasyonların zaman içindeki değişimini inceleyen demografi uzmanları için göç verileri “açık ara en az güvenilir veri olma gibi kötü bir üne” sahip. Göç trendleri, kimi zaman nüfus boyutunda yaşanan ve doğumlar ya da ölümlerle açıklanamayan değişimler üzerinden dolaylı yollarla tahmin ediliyor. Göç verilerinde ayrıca eksiklikler de mevcuttur. Bazı ülkeler dışarıya göç eden veya içeriye göç eden insanlara dair tutarlı bir biçimde veri toplamıyor. Her ülkedeki göçmen sayısını gösteren Birleşmiş Milletler ve Dünya Bankası veri setleri dahi sırasıyla ancak beş ve on yıllık periyotlarla yayımlanıyor.
Göç verileri için Facebook kullanıldı
Araştırmanın ortak yazarlarından, Hong Kong Üniversitesi’nden istatistiksel demograf Guy Abel, “Pek çok insan birkaç yıllığına göç edebilir ve sonrasında memleketine dönebilir veya yoluna devam edebilir. İşte bu durum hiçbir şekilde kayda geçmiyor” diyor. Abel ve çalışma arkadaşı, London School of Economics and Political Science’tan uygulamalı matematikçi Thomas Gaskin, göç dinamiklerine yönelik daha detaylı bir veri seti oluşturmak için Birleşmiş Milletler, ulusal istatistikler ve sosyal medya platformu Facebook dahil olmak üzere birden fazla veri kaynağına başvurdu.
Ardından araştırmacılar, göç akımlarını tahmin edebilmek amacıyla klasik matematiksel modelleri, insanların göç kararlarına etki eden onlarca coğrafi, ekonomik, kültürel ve politik faktörü entegre eden derin öğrenme ağlarıyla harmanlayan hibrit bir yaklaşım geliştirdiler. Gaskin; bu faktörlerin arasında ekonomik statü, ülkeler arası ticaret, dini benzerlikler, savaş ve çatışmalar, kolonyal bağlar ve hatta her bir ülkedeki farklı dilleri konuşan insan sayısının da yer aldığını ifade ediyor.
Bu yöntem, araştırma ekibinin her yıl her bir ülke veya bölgeye göç eden ya da buralardan ayrılan insan sayısını tahmin etmesini sağladı. Abel, “Günümüzde uygulanan beş ya da on yıllık zaman aralıklarıyla pek çok olayı perdeledikleri için elde edilemeyecek birçok ilave içgörüyü, bu tahminlerimizin sunduğu yıllık çözünürlük sayesinde kazanıyoruz,” şeklinde belirtiyor.
Geleceğin göç dalgaları nasıl tahmin edilecek?
Araştırmacılar, çalışmalarının özellikle verilerin kıt olduğu bölgelerde küresel nüfus hareketleri hakkında bilgi sağladığını söylüyor. Örneğin, çalışma dönemi boyunca Orta Doğu’nun en yüksek toplam göçmen girişine sahip olduğunu buldular. Sadece 2010 ile 2023 yılları arasında yaklaşık 19 milyon insan Hindistan, Pakistan ve Bangladeş’ten Suudi Arabistan, Katar, Bahreyn ve Birleşik Arap Emirlikleri’ne göç etti.
Araştırmacılar ayrıca 1990’dan bu yana 20 milyon insanın Doğu Avrupa’dan Batı Avrupa’ya taşındığını ve bu durumun Avrupa’yı sürekli olarak en yüksek iç göç seviyelerine sahip bölge haline getirdiğini buldular.
Lutz, “Bu durum, resmi verilerin ne denli parçalı olduğunu kavramak açısından son derece yararlı,” diyor. Araştırmanın “muazzam bir ilerlemeyi temsil ettiğini ve nerede olursa olsun demografik analiz sahasını gerçekten de dikkate değer ölçüde zenginleştireceğini” sözlerine ekliyor.
Araştırmacılar tüm verileri, yazılım kodlarını ve eğitilmiş modelleri, bilim insanlarının gelecekteki analizlerde faydalanabilmesi adına açık erişime sundu. Bu tarz bir derin öğrenme yaklaşımı, iklim şokları ve çatışmalar gibi olayları takiben ortaya çıkabilecek gelecekteki göç hareketlerini tahmin etmeye de yardımcı olabilir. Ne var ki Gaskin, gelecekte dünyanın alacağı hali tasavvur etmenin epey karmaşık olabileceğini belirtiyor.
Kaynakça:
Naddaf, M. (2026). Human migration is surging—maps reveal the details. Nature, 654, 580. https://doi.org/10.1038/d41586-026-01796-y
