Bu çalışmalarda, seçenek verildiğinde katılımcıların %40’ının davranışlarının sonuçlarını öğrenmemeyi tercih ettiği görüldü. Bu istekli bilmemezlik daha az özgecilikle ilişkilendirildi.
Çeviren: Sena Kaplan
American Psycological Association tarafından yayımlanan bir araştırmaya göre insanların %40’ı davranışlarının diğer insanları nasıl etkilediğini öğrenmek için seçenek verildiğinde çoğu kez bencilce davranmak için bir mazerete sahip olmak amacıyla davranışlarının sonuçlarını öğrenmemeyi tercih ediyor.
“İstekli bir şekilde bilmemezliğin örnekleri günlük yaşamda çokça bulunuyor. Müşterilerin problemli kaynaklara sahip olan ürünleri alırken bu ürünlerin kaynakları hakkında bilgi sahibi olmayı reddetmesi gibi.” diyor Amsterdam Üniversitesinde doktora adayı ve bu araştırmanın başyazarı olan Lihn Vu. “Biz bu bilmemezliğin ne kadar yaygın ve zararlı olduğunu ve neden insanların böyle bir davranışta bulunduğunu bilmek istiyoruz.”
Vu ve meslektaşları 22 araştırma ve toplamda 6531 katılımcının bulunduğu bir meta-analiz yürüttüler. Tüm çalışmalar araştırma laboratuvarlarında ve online olarak gerçekleştirildi ve çoğu çalışmada bazı katılımcıların davranışlarının sonucunu bildiği, bazılarınınsa davranışlarının sonucunu bilip bilmemeyi tercih edebileceği bir protokolü takip ettiler.
Bir örnekte katılımcıların 5 dolarlık küçük bir para ödülü ve 6 dolarlık daha büyük bir para ödülü arasında seçim yapmaları istendi. 5 dolarlık para ödülünü seçtiklerinde bilmedikleri bir kişi veya hayır kuruluşu da 5 dolar alacaktı. Eğer büyük para ödülü olan 6 doları seçerlerse diğer taraf sadece 1 dolar alacaktı. Bu katılımcıların bir kısmına davranışlarının sonuçlarını öğrenmek isteyip istemediklerini tercih edebilecekleri söylenirken diğer kısmına davranışlarının sonuçları hemen söylendi.
Bu çalışmalarda, seçenek verildiğinde katılımcıların %40’ının davranışlarının sonuçlarını öğrenmemeyi tercih ettiği görüldü. Bu istekli bilmemezlik daha az özgecilikle ilişkilendirildi: Davranışlarının sonuçları onlara söylenen kişilerin, öğrenmemeyi tercih edenlere kıyasla %15.6 kadar başka kişilere karşı daha cömert oldukları görüldü.
Araştırmacılar bu istekli bilmemezliğin nedenlerinden birini bazı insanların özgecil bir insan olarak pozitif bir kişisel imajlarını korumak istediklerinden özgecil davrandıkları varsayımda bulundular. Bu durumda istekli bilmemezlik, bu kişilerin kişisel imajlarını korumalarına ve bunu özgecil bir davranışta bulunmalarına gerek kalmadan gerçekleştirebilmelerine imkân sağlıyor.
Davranışlarının sonuçlarını öğrenmeyi tercih eden kişilerin, davranışlarının sonuçlarını söylenen kişilere kıyasla %7 kadar daha cömert olmaya meyilli oldukları görüldü.
Amsterdam Üniversitesinde davranışsal etik profesörü ve bu araştırmanın ortak yazarı olan Shaul Shalvi’ye göre meta-analiz bu varsayımı destekliyor. Çünkü davranışlarının sonuçlarını öğrenmeyi tercih eden kişilerin, davranışlarının sonuçlarını söylenen kişilere kıyasla %7 kadar daha cömert olmaya meyilli oldukları görüldü. Bu da gerçekten özgecil insanların davranışlarının sonuçlarını öğrenmeyi seçtikleri anlamına geliyor.
“Çoğu gözlemlediğimiz özgecil davranışın sebebi, başkalarının bizden davranmasını istediği gibi davrandığımız sonucunu ortaya koyduğundan bulunanlar çok enteresan.” diyor Shalvi. “Çoğu insan davranışlarının sonuçları konusundan tamamen bilgilendirildiğinde doğru şeyi yapmaya daha meyilli olsa da bu meyillilik her zaman insanların başkalarını önemsediği için oluşmuyor. İnsanların özgecil davranmalarının nedenlerinden bazıları sosyal dayatma olduğu gibi aynı zamanda insanların kendilerini iyi bir kişi olarak görmek istemeleridir. Çoğu zaman doğru davranmak insanların zamanının ve çabalarının harcanmasına neden olduğundan, bilmemezlilik kolay bir kurtulma yolu sunuyor.”
Bu meta-analizde yer alan çalışmaların hepsi ABD ve Batı Avrupa’da yer alan laboratuvarlarda ve Amazon Mechanical Turk gibi online platformlarda gerçekleştirildi. Araştırmacılar, gelecekteki araştırmaların istekli bilmemezliğin daha çeşitli ortamlarda incelenmesi ve hangi yollardan bu davranışın önlenebileceğini amaçlaması gerektiğini söylüyor.
Kaynak: https://www.apa.org/news/press/releases/2023/10/why-we-choose-ignorance
