İleri düzey yapay zekâ (AI) kullanan yeni bir çalışma 66 milyon yıl önce dinozorların varlığını dünyadan silen asteroit darbesinin köpek balığı ve vatoz türlerinin azalmasında bir miktar rol aldığını ortaya çıkardı.
Çeviri: Elifnur Durduran
GazeteBilim Yazı İşleri
Current Biology dergisinde yayınlanan bulgular yaşanan kitlesel yok oluşun okyanus yaşamına etkisindeki eski görüşlere meydan okuyor.
Yapay zekâ köpek balığı evriminin hikayesini tekrar yazıyor!
Swansea Üniversitesi tarafından yürütülen araştırma derin araştırma ve öğrenme yetisine sahip yapay zekâ modelleriyle köpek balıkları ve vatozlar için oluşturulmuş en kapsamlı global veriyi birleştiriyor. Ekip bu araçların yardımıyla 145 milyon yıllık bir zaman diliminde köpek balıkları ve vatozların çeşitli türlerinin izlerini sürerek bugüne kadar yapılmış en detaylı ve uzun süreli evrimlerinin tarihini çizdiler.
Araştırmacılar, tür sayılarının günümüz seviyelerine kıyaslanabilir düzeylere Kretase döneminde, yani 100 milyon yıldan fazla bir süre önce ulaştığını ve asteroit çarpmasının, kuş olmayan dinozorlar ve birçok deniz yırtıcısının uğradığı kitlesel yok oluşun aksine, köpekbalığı ve vatoz türlerinde yalnızca yaklaşık %10’luk görece daha az bir düşüşe yol açtığını ortaya çıkardı.
Köpek balığı ve vatoz türleri bundan yaklaşık 50 milyon yıl önce okyanusların günümüzde var olan türlerden daha fazlasını içerisinde barındırabildiği orta Eosen döneminde pik yapmıştır. Doruk noktalarından beri köpek balıkları ve vatozlar türlerinin %40’ından fazlasını kaybederek günümüz okyanus canlı çeşitliliğin azalmasında rol oynamışlardır.
Bu örüntüler daha önceki araştırma yöntemlerinde görülemiyordu; ancak fosil kayıtlarındaki yer ve zaman kaynaklı hataları düzelten ileri düzey yapay zekâ yöntemleri ve yeni bir fosil veri sistemi sayesinde açık bir şekilde ortaya çıktılar.
Araştırmanın başyazarı, Swansea Üniversitesi Biyobilimler ve Zürih Üniversitesi Paleontoloji Bölümünden Dr. Catalina Pimiento şöyle konuştu: “Yüzlerce çalışmayı inceleyip verileri derleyerek, kontrol ederek ve tutarsızlıkları düzelterek köpekbalığı ve vatoz fosillerine ilişkin yeni bir veri seti oluşturduk. Bu çalışma, son 145 milyon yıla yayılan küresel bir fosil kayıt sentezi sunuyor.”
Yeni fosil verisi neyi açıklığa kavuşturuyor?
Araştırmanın eş yazarı, ETH Zurich’ten (Zürih Federal Teknoloji Enstitüsü) Dr. Daniele Silvestro, “Daha sonrasında tutarsız ve tamamlanmamış fosil kayıtlarını tanımada ve düzeltmede çok daha iyi bir yapay zekâ yöntemi ekledik. Daha önceki yaklaşımlar örnekleme düzeyindeki farklılıkları hesaba katabiliyor ama fosillerin coğrafi bölgeler ya da türler arasında dengesiz toplanmış olmasını açıklayamıyordu.” diyerek ekledi.
“Modellerimiz bu örüntüleri öğrenebiliyor – örneğin, belirli bir bölgede fosil sayısının az olmasının biyolojik-türsel gerileme yerine daha az örneklenmeden kaynaklanabileceğini anlıyorlar.”
Bulgular ayrıca köpek balıkları ve vatozların günümüzde yaşadığı koruma krizini daha geniş bir evrimsel çerçeveye oturtuyor.
Dr. Pimiento ekliyor: “Günümüz köpek balıkları ve vatozları fosil kayıtlarında henüz yeni görülmeye başlanmış nesil tükenme olayları da dahil olmak üzere çok uzun zamandır süregelen bir değişimin hayatta kalanlarıdır. Son 40 milyon yıldan 50 milyon yıla kadar çeşitlilikleri bir azalma trendindedir.”
“Bu uzun süreli tür azalışı günümüzde oldukça önemlidir çünkü günümüzdeki köpek balıkları ve vatozların halihazırda çeşitliliği azalmış bir temelden çoğaldıklarını öne sürer. Bir başka deyişle sadece insanların sebep olduğu iklim değişikliği ya da aşırı avlanma gibi baskılara sağlıklı ve güçlü bir grup olarak karşı karşıya değiller; on milyonlarca yıl boyunca zaten önemli ölçüde evrimsel potansiyel kaybetmiş durumdalar.”
“Onların geçmişlerini anlamak şu an hala sahip olduğumuz türleri korumanın ne kadar önemli olduğunu görmemize yardımcı oluyor.”
Kaynak: https://phys.org/news/2026-01-asteroid-dinosaurs-limited-impact-sharks.html
