Yere düşen yiyeceği beş saniye içinde almak, onun güvenli olduğu anlamına gelmiyor. Araştırmalar, bazı koşullarda bakterilerin yiyeceğe bir saniyeden kısa sürede geçebildiğini gösteriyor.
Bir dilim ekmek, bir parça meyve ya da atıştırmalık yere düştüğünde sıkça başvurulan bir inanış var: “Beş saniye içinde alırsan yiyebilirsin.”
Ancak bilimsel araştırmalar, bakterilerin yiyeceğe geçmek için beş saniye beklemediğini ortaya koyuyor. Yüzeyde bakteri bulunuyorsa bulaşma bazı durumlarda yiyecek yere değer değmez başlayabiliyor.
Popular Science dergisi, 23 Ekim’de yayımladığı haberinde bu yaygın inanışı uzmanlara sordu. Uzmanların yanıtı açıktı: Yiyeceği hızla yerden kaldırmak, bulaşmayı önleyeceğinin garantisi değil.
Bir saniyeden kısa sürede bulaşma
Beş saniye kuralını sınayan araştırmalardan biri, ABD’deki Rutgers Üniversitesinden Robyn Miranda ve Donald Schaffner tarafından gerçekleştirildi. Araştırma, 2016’da Applied and Environmental Microbiology dergisinde yayımlandı.
Bilim insanları bakterilerle kirletilmiş dört farklı yüzeyi kullandı: paslanmaz çelik, seramik, ahşap ve halı. Bu yüzeylere dört farklı yiyecek bıraktılar: karpuz, ekmek, tereyağlı ekmek ve jelibon.
Yiyeceklerin yüzeylerle temas süresi bir saniyeden az, 5 saniye, 30 saniye ve 300 saniye olarak değiştirildi. Farklı koşullar tekrarlarla birlikte toplam 2.560 ölçümde incelendi.
Sonuçta bazı deneylerde bakterilerin yiyeceğe bir saniyeden kısa sürede geçtiği görüldü. Yani yiyecek beş saniye dolmadan yerden alınsa bile bakteri bulaşmış olabiliyordu.
Karpuz daha fazla bakteri topladı
Araştırmada bulaşmayı etkileyen en önemli unsurlardan biri, yiyeceğin nemli olup olmadığıydı.
Deneyde kullanılan yiyecekler arasında en fazla bakteri karpuza, en az bakteri ise jelibona geçti. Araştırmacılara göre nem, bakterilerin yüzeyden yiyeceğe geçişini kolaylaştırıyor.
Yüzeyin türü de sonucu değiştirdi. Deney koşullarında halıdan yiyeceğe geçen bakteri oranı, seramik ve paslanmaz çeliğe göre daha düşük bulundu. Ahşaptaki sonuçlar ise daha değişkendi.
Bununla birlikte, bu sonuç halıya düşen yiyeceğin güvenli olduğu anlamına gelmiyor. Zeminde hangi mikroorganizmaların bulunduğu ve yiyeceğe ne kadarının geçtiği, gerçek yaşam koşullarında değişebilir.
Süre önemli ama güvenli bir sınır yok
Araştırmada yiyeceğin yüzeyle daha uzun süre temas etmesi, genellikle daha fazla bakterinin geçmesine yol açtı. Bu nedenle yiyeceği kısa sürede almak bulaşma miktarını bazı koşullarda azaltabilir.
Ancak araştırmanın gösterdiği üzere, beş saniye bakteri bulaşmasını engelleyen bir güvenlik sınırı değil. Yiyeceğin türü, yüzeyin yapısı, nem ve yüzeydeki mikroorganizmalar da sonucu etkiliyor.
Araştırmacılar deneylerinde, bakterilerin yüzeyden yiyeceğe geçişini incelemek için Enterobacter aerogenes’in hastalık yapmayan bir suşunu kullandı. Dolayısıyla çalışma, yere düşen her yiyeceğin hastalık yapacağını göstermiyor; bakterilerin çok kısa sürede geçebileceğini ortaya koyuyor.
Evdeki zemin de risk taşıyabilir
Popular Science’a konuşan uzmanlar, evdeki zeminlerin de ayakkabılar, giysiler ve günlük hareketler yoluyla mikroorganizmalarla temas edebileceğine dikkat çekiyor.
Özellikle ıslak, nemli veya yapışkan yiyecekler yüzeydeki kir ve mikroorganizmaları daha kolay alabiliyor. Uzmanların önerisi ise basit: Yere düşen yiyeceği yememek.
