Kalıcı yaz saati uygulaması, çocukların daha fazla gün karanlıkta okula gitmesine yol açıyor. ABD’de yapılan yeni bir araştırma, sabahın karanlık saatlerinde okula giden çocukların trafik güvenliğine dikkat çekiyor.
ABD’de Washington Üniversitesi araştırmacıları, kalıcı yaz saati uygulamasına geçilmesi halinde çocukların okul yolculuklarının nasıl etkileneceğini hesapladı. Sonuçlar, saatlerin yıl boyunca ileri tutulmasının özellikle kış sabahlarında çok daha fazla öğrencinin güneş doğmadan yola çıkması anlamına geldiğini gösterdi.
29 Ekim’de Current Biology dergisinde yayımlanan araştırma, Türkiye’de de yıllardır tartışılan bir soruna ışık tutuyor. Türkiye, 2016’dan bu yana yıl boyunca ileri saat uygulamasını sürdürüyor.
Karanlıkta 2 milyardan fazla ek yolculuk
Araştırmacılar, ABD’de kalıcı yaz saatine geçişi önceden onaylayan 19 eyaletten 14’ündeki okulları inceledi. Okulların başlangıç saatleri, öğrenci sayıları ve bulundukları yerlerdeki gün doğumu saatleri kullanılarak farklı saat uygulamalarında öğrencilerin kaç kez güneş doğmadan yola çıkacağı hesaplandı.
14 eyalette, mevcut saat değiştirme sistemine kıyasla, kalıcı yaz saatinin her yıl yaklaşık 356 milyon ek okul yolculuğunun güneş doğmadan yapılmasına yol açacağı tahmin edildi.
Araştırmacılar hesaplamayı bütün ABD’ye genişlettiğinde, kalıcı yaz saatinin mevcut sisteme göre yılda 2 milyardan fazla ek karanlık sabah yolculuğu anlamına gelebileceği sonucuna ulaştı.
Bu sayı, 2 milyar farklı çocuğu değil; öğrencilerin yıl boyunca yaptıkları toplam yolculukları ifade ediyor. Ülke geneline ilişkin rakam da 14 eyaletteki ayrıntılı incelemenin ardından yapılan bir tahmin.
Güneş doğmadan yola çıkmak
Araştırmacılar, okul yolculuklarına ilişkin hesapların yanı sıra ABD’deki ölümlü trafik kazası kayıtlarını da inceledi. Sabah meydana gelen ölümlü kazalar arasında, okul çağındaki yayaların karıştığı kazaların karanlık saatlerde daha yüksek bir paya sahip olduğu görüldü.
Bu bulgu, karanlıkta okula giden çocukların güvenliği açısından kaygı yaratıyor. Ancak araştırma, kalıcı yaz saatinin doğrudan kaç çocuğun ölümüne ya da yaralanmasına neden olacağını hesaplamadı. Kaza kayıtları üzerinden görülen ilişki, tek başına her çocuk için riskin tam olarak ne kadar artacağını da göstermiyor.
Araştırmacılara göre özellikle yürüyerek okula giden, sokakta veya durakta servis bekleyen ve okul kahvaltısı gibi nedenlerle erkenden yola çıkan çocuklar karanlık sabahlardan daha fazla etkilenebilir.
Çalışmanın başyazarı Guadalupe Rodríguez Ferrante, bazı öğrencilerin okulun resmî başlangıç saatinden daha erken geldiğine dikkat çekiyor. Bu nedenle gerçek yaşamdaki karanlık yolculukların, hesaplanandan da fazla olabileceğini belirtiyor.
Sabah ışığı biyolojik saat için önemli
Araştırmacılar, meselenin yalnızca yol güvenliğiyle sınırlı olmadığını vurguluyor. Sabah gün ışığı, uyku ve uyanıklık düzeniyle ilişkili biyolojik saatin ayarlanmasında da önemli bir rol oynuyor.
Ferrante’ye göre çocukların karanlıkta okula gönderilmesi, sabah gün ışığından yararlanma fırsatını azaltıyor. Araştırmacılar, yıl boyunca standart saatin kullanılmasının sabah daha fazla gün ışığı sağlayacağını ve biyolojik saatle günlük yaşam arasındaki uyumu destekleyeceğini savunuyor.
Bunun karşılığında standart saatte akşamlar daha erken kararacak. Dolayısıyla saat uygulamaları değerlendirilirken sabah ve akşam ışığının farklı gruplar üzerindeki etkilerini birlikte ele almak gerekiyor.
Türkiye’de de aynı tartışma
Türkiye’de saatler 2016’dan bu yana kış aylarında geri alınmıyor. Özellikle ülkenin batısında, kış sabahlarında okula ve işe gidiş saatlerinin karanlığa denk gelmesi, uygulamanın çocuklar ve çalışanlar üzerindeki etkilerine ilişkin tartışmalara yol açıyor.
ABD’deki araştırma Türkiye’de yapılmadığı için çalışmada hesaplanan yolculuk ve kaza verileri Türkiye’ye doğrudan uygulanamaz. Bununla birlikte araştırmanın ortaya koyduğu temel soru Türkiye açısından da geçerli: Çocukların okula başlama saatleri ile gün doğumu arasındaki ilişki, güvenlik ve sağlık bakımından nasıl değerlendirilmeli?
Araştırmanın kıdemli yazarı Horacio de la Iglesia, saat düzenlemelerinin gün ışığı miktarını artırmadığını, yalnızca gün ışığının saate göre hangi zaman diliminde kullanılacağını değiştirdiğini vurguluyor. Kalıcı yaz saatinde akşama aktarılan aydınlık saat, sabah çocukların okula gittiği zamandan eksiliyor.
