Sivrisinekler bazı insanlara diğerlerinden daha fazla çekilir. Bilim insanları günümüzde, belirli insanları bu hastalık yayan kan emiciler için “karşı konulmaz” kılan karmaşık kimyasal karışımı çözmek adına önemli adımlar atıyor.
Binali Furkan Alper
GazeteBilim Yazı İşleri
Sivrisineklerin diğer herkesi görmezden gelip sadece sizi ısırdığını hiç hissettiniz mi?
Bilim insanları günümüzde, belirli insanları bu hastalık yayan kan emiciler için “karşı konulmaz” kılan karmaşık kimyasal karışımı çözmek adına önemli adımlar atıyor. Science Alert’da yayımlanan haberde Fransa Kalkınma Araştırmaları Enstitüsü’nden tıbbi entomolog Frederic Simard’ın da belirttiği gibi: “Bu bir yanılgı değil; sivrisinekler bazı insanlara diğerlerinden daha fazla çekilir. Ancak hepimiz, her zaman birer mıknatıs değiliz.”
Bizi sivrisinekler için açık bir hedefe dönüştüren şeyler neler?
Bir dizi duyusal ipucu, sivrisineklerin bir insanı diğerine tercih etmesine neden olabilir. Bunların başında vücudumuzun yaydığı koku ve ısı ile dışarı verdiğimiz karbondioksit gelir.
Dişi sivrisinekler – ki ısıranlar sadece onlardır – bu sinyalleri hassas ayarlı reseptörleriyle tespit eder, ardından hedeflerini buna göre seçerler. İsveçli bilim insanı Rickard Ignell, yaptığı açıklamada, “100 yılı aşkın süredir sivrisineklerin dışarı verdiğimiz karbondioksite çekildiğini biliyoruz. Onlarca metre uzaktayken davranışlarını tetikleyen ilk sinyal budur.” dedi.
Araştırmalar, sivrisineklerin yaklaşık 10 metrelik bir mesafe içinde kokumuzu detaylı olarak algılamaya başladığını ve bu koku karbondioksit ile birleştiğinde cazibenin katlandığını gösteriyor. Hedefe iyice yaklaştıklarında ise devreye vücut ısısı ve nem giriyor. Bu faktörler belirli insanları sivrisinekler için kusursuz bir ziyafet masası haline getiriyor.
Kan grubunun bir önemi yok
Araştırmacılar sivrisineklerin belirli kan gruplarını tercih ettiği fikrinin “hiçbir bilimsel dayanağı olmadığını” aktardı. Simard “Bazı çalışmalar yapıldı, ancak bunlar çok az sayıda insanı kapsıyordu,” dedi. “Ayrıca bunun ten, göz veya saç rengiyle de bir ilgisi yok.” diye ekledi. Öte yandan koku, büyük önem taşıyor. Simard durumu, “Mikrobiyotamız tarafından üretilen molekül çorbası, sivrisineklere az ya da çok çekici gelir.” şeklinde açıkladı. Araştırmalar, insanların 300 ila 1.000 arasında farklı koku bileşiği salgıladığını gösteriyor, ancak bilim insanları bunlardan hangilerinin sivrisinekleri çektiğini henüz yeni yeni anlamaya başlıyor.
Ignell’in yakın tarihli çalışması için araştırmacılar, sivrisineklerin hangilerini tercih ettiğini görmek amacıyla sarı humma ve dang humması yaymasıyla bilinen Aedes aegypti sivrisineklerini bir laboratuvarda 42 kadının üzerine saldı.
Ignell, “Sivrisineklerin bize yönelmek için kokulu bileşiklerin bir karışımını kullandığını gösterdik.” dedi.
Sivrisineklerin ısırmayı en çok sevdiği kadınlar – ki aralarında 6 aylık hamile kadınlar da bulunuyordu – deri yağı sebumun parçalanmasıyla meydana gelen spesifik bir bileşiği yüksek miktarda üretiyordu. Ignell, “1-okten-3-ol” veya mantar alkolü olarak adlandırılan bu bileşikteki küçük bir artışın bile fark yaratmasının sürpriz olduğunu vurguladı.
Bira sizi neden daha çekici yapıyor?
Çeşitli çalışmalara göre, bira içmek de vücut sıcaklığını yükselttiği, dışarı verilen CO2 miktarını artırdığı ve cilt kokusunu değiştirdiği için sivrisinekleri çekmekle ilişkilendirilmiştir.
Burkina Faso’da yürütülen bir araştırma için bazı gönüllüler, sivrisineklerin hangisini tercih ettiğini görmek amacıyla önce bira, birkaç gün sonra ise su içtiler. Sıtma yayabilen Anopheles sivrisineği, bira içenlerin kokusu tarafından daha fazla cezbedildi. Hollanda’da 2023 yılında yapılan bir çalışmada, 465 gönüllü kollarını dişi Anopheles sivrisinekleriyle dolu kafeslere koydu. Önceki 24 saat içinde bira içmiş olan gönüllüler, sivrisineklere 1,35 kat daha çekici geldi. İklim değişikliği sivrisineklerin dolaştığı menzili genişlettikçe, neden belirli insanları tercih ettiklerini keşfetmek daha acil bir sorun haline geldi.
Isırılmaktan kaçınmak için ne yapabilirsiniz?
Simard, cildinizi kapatan bol giysiler ve böcek kovucu kullanmayı denemenizi tavsiye etti.
“Hafif öğünler yemeye çalışın ve alkolü fazla kaçırmayın.” diye ekledi.
Kaynakça:
Cortes, I. (2026, 17 Haziran). Scientists reveal why mosquitoes bite some people more than others. ScienceAlert. https://www.sciencealert.com/scientists-reveal-why-mosquitoes-bite-some-people-more-than-others
Omondi, B. A., Wondwosen, B., Dawit, M., Hill, S. R., & Ignell, R. (2026). Age-dependent perception of floral emissions and the role of CO2 in regulating nectar-seeking in mosquitoes. Scientific Reports, 16(8484). https://doi.org/10.1038/s41598-026-42694-7
