Hacettepe Üniversitesi Hastanesi’nde canlı donörden böbrek nakli yapmıştır. Bu ameliyat, Türkiye’de bir ilk olmuştur. Bundan üç yıl sonra, yine Türkiye’de bir ilk olarak kadavradan böbrek nakli ameliyatı yapmıştır.
Haz: Harun Çakan
Genel cerrahi, organ nakli ve yanık tedavisi konularında uluslararası üne sahip olan Prof. Dr. Mehmet Haberal, 1944 yılında Rize’nin Pazar ilçesinin Subaşı köyünde doğmuştur. İlk, orta ve lise öğrenimini Zonguldak’ta tamamladıktan sonra Ankara Üniversitesi Tıp Fakültesi’ne gitmiştir. Buradan 1967 yılında mezun olan Haberal, uzmanlık eğitimini Genel Cerrahi alanında yapmıştır. 1973 yılında ise ABD’de Shriner’s Yanık Enstitüsü’nde ve John Seally Hastanesi’nde yanık tedavisi alanında üst ihtisasını tamamlamıştır. 1974-1975 yıllarında da yine ABD’de, bu sefer Colorado Üniversitesi Tıp Fakültesi Transplantasyon Merkezi’nde transplantasyon alanında uzmanlık eğitimi almıştır. 1976 yılında Genel Cerrahi alanında doçent olan Haberal, 1982 yılında ise profesörlüğe yükseltilmiştir.
Mehmet Haberal, 1975 senesinde Hacettepe Üniversite Hastanesi’nde Genel Cerrahi Bölümü’nde Yanık ve Organ Nakli Ünitelerini kurmuştur. Aynı yıl içerisinde, yine Hacettepe Üniversitesi Hastanesi’nde canlı donörden böbrek nakli yapmıştır. Bu ameliyat, Türkiye’de bir ilk olmuştur. Bundan üç yıl sonra, yine Türkiye’de bir ilk olarak kadavradan böbrek nakli ameliyatı yapmıştır. Organ nakli ameliyatlarına çalışma hayatının ilerleyen yıllarında da devam eden Haberal, bu konuda birçok ilke imza atmıştır. 1988 yılının Aralık ayında Türkiye’de ilk kez kadavradan karaciğer naklini başarmıştır. Sonraki yıllarda da karaciğer ve böbrek nakillerinde önemli başarılar elde etmiştir. 1990’da önce çocuklarda canlıdan kısmi karaciğer nakli, sonrasında ise erişkinde aynı ameliyatı başarıyla gerçekleştirmiştir. Bundan iki yıl sonrasında ise aynı canlı donörden kısmi karaciğer ve böbrek nakli yapmıştır. Çalışma hayatı süresince 3000’den fazla böbrek nakli, 600’den fazla da karaciğer nakli ameliyatı gerçekleştirmiştir.
Haberal’ın organ nakli konusundaki faaliyetlerini sadece ameliyatlar gerçekleştirmekle sınırlı kalmamış, kadavra böbreklerin soğuk iskemi süreleri (organın donörden alınıp nakline kadar geçen süre) ile ilgili de önemli çalışmalar yapmıştır. Bunun sonucunda 1983 yılında söz konusu süre 111 saate kadar uzatılması mümkün olmuştur.
Ayrıca organ nakli konusunun hukuki düzenlenmesi noktasında da etkin olmuştur. Bu kapsamda Haberal, 1979 yılında organ ve doku nakli yasasının çıkarılmasına da katkıda bulunmuştur.
Mehmet Haberal, yukarıda anılan Hacettepe Üniversitesi bünyesindeki ünitenin kurulmasının yanı sıra, 1982’de Türkiye Organ Nakli ve Yanık Tedavi Vakfı’na bağlı Ankara’da ilk Hemodiyaliz Merkezi’ni, bundan üç yıl sonra ise Türkiye Organ Nakli ve Yanık Tedavi Vakfı Hastanesi’ni kurmuştur.
1993 yılında, önceki yıllarda kurmuş olduğu Türkiye Organ Nakli ve Yanık Tedavi Vakfı ve Haberal Eğitim Vakfı ile birlikte Başkent Üniversitesi’ni kurmuştur. İlerleyen yıllarda da Üniversite’ye bağlı farklı şehirlerde çeşitli hastane ve sağlık birimleri kurmaya devam etmiştir. Başkent Üniversite’sinde kurucu Rektör olarak görev almış ve bu görevini 2009 yılında Ergenekon Davası kapsamında tutuklanmasına kadar sürdürmüştür.
Mehmet Haberal, akademik hayatı boyunca çok sayıda yayına imza atmıştır. Türkçe ve İngilizce olmak üzere toplamda 2000 civarı yayını bulunan Haberal’ın aynı zamanda iki tanesi İngilizce ve dört tanesi Türkçe olmak üzere toplamda altı adet kitabı da bulunmaktadır.
Yaptığı yayınlarla Mehmet Haberal, 2007 yılında Elsevier Yayınevi’nin, Türkiye’de en çok uluslararası yayın yapan bilim adamları listesinde ilk sırada yer almıştır.
Yayınladığı eserlerin dışında, baş editör, editör, misafir editör ve yayın kurulu üyesi olarak da ondan fazla akademik dergide görevler üstlenerek bilimsel yayıncılığa katkı sunmuştur.
2004 senesinde ise, kendi akademik alanının dışına çıkarak Kanal B isimli bir televizyon kanalı, Radyo Başkent adıyla bir radyo kanalı ve Başkent Haber Ajansı adıyla bir ajans kurmuştur.
2011 Genel Seçimlerinde Cumhuriyet Halk Partisi’nden Zonguldak Milletvekilliğine seçilmiştir.
Dernek faaliyetleri ve organizasyonculuğu
Mehmet Haberal, önemli ve başarılı akademik çalışmalarının yanı sıra, kurduğu veya görev aldığı dernek, vakıf gibi kurumlar ve öncülük ederek toplanmasını sağladığı çok sayıda kongre, konferans gibi etkinliklerle de Türkiye’de bilime ve eğitime katkıda bulunmuştur.
Kurulmasına öncülük ettiği hastane birimleri ve üniversite yukarıda anılmıştı. Ancak bunların dışında çok sayıda tıp derneği ve vakfında da çeşitli görevler üstlenmiştir. Ulusal ve Uluslararası düzlemde faaliyet gösteren 35 tıp derneğinin üyesi bulunan Haberal’ın kurucu, yönetici veya temsilci gibi unvanlarla faaliyetlerinde yer aldığı bazı kurumlar şunlardır: Dünya Yanık Derneği, Türkiye Organ Nakli ve Yanık Tedavi Vakfı, Akdeniz Yanık Kulübü, Orta Doğu Diyaliz ve Organ Nakli Vakfı, Haberal Eğitim Vakfı, Orta Doğu Organ Nakli Derneği, Türkiye Organ Nakli Derneği, Türkiye Yanık ve Yangın Afetleri Derneği, Orta Doğu Yanık ve Yangın Afetleri Derneği, Klinik ve Deneysel Araştırmalar Derneği, Dünya Organ Nakli Derneği, Türk Dünyası Transplantasyon Derneği, Uluslararası Haberal Transplantasyon ve Eğitim Vakfı, Dünya Organ Nakli Vakfı.
Prof. Dr. Mehmet Haberal, çeşitli dernek ve vakıflarda yer almanın ötesinde çok sayıda akademik etkinliğin düzenlenmesinde de etkin olarak yer almıştır. Henüz doçentken başladığı bu organizasyon faaliyetlerine akademik hayatı boyunca devam etmiştir. Toplamda ise 34’den fazla ulusal ve uluslararası etkinliğin düzenlenmesinde görev üstlenmiştir. İlk etkinliği 1979 yılında Ankara’da düzenlenen 1. Ulusal Yanık Kongresi olmuştur. Sonraki yıllarda da yine Ankara’da ilk organ nakli kongresi (1983), İstanbul’da Orta Doğu Diyaliz ve Organ Nakli Vakfı’nın ilk kongresi (1985), Bölgesel Doğu Akdeniz Yanık Kongresi (1988) ve Orta Doğu Organ Nakli Derneği Kongresi (1988) düzenlemiştir. 1988’den sonra kongre ve etkinlik düzenleme çalışmalarına ara veren Haberal, 2007 yılından itibaren, Doğal Bağışıklık Derneği Toplantısı’nın düzenlenmesiyle tekrar toplantı ve kongre çalışmalarına başlamıştır. Aynı yıl içerisinde Organ Nakli Derneği’nin Yeni Fikir Lider Toplantısı’nın, Türkiye Organ Nakli Derneği’nin 9. Bilimsel Kongresi’nin, Cerrahi Müdahalede Kalite ve Eğitim Konulu Sempozyumu’unun ve Uluslararası Cerrahlar Birliği Avrupa Federasyonu Türkiye Bölümü Toplantısı’nın düzenlenmesinde yer almıştır. Düzenlediği diğer bazı ulusal ve uluslararası etkinlikler arasında şunlar yer almaktadır: 15. Uluslararası Yanık Derneği Kongresi (2010); Dünya Tıp, Tıbbi Araştırma-Teknik ve Etik Bilimler Akademisi (WAMBES) Açılış Toplantısı (2013); Türk Dünyası Transplantasyon Derneği’nin 1. Kongresi (2015); Türkiye Organ Nakli Derneği ve Türk Dünyası Transplantasyon Derneği’nin Müşterek Kongresi (2016); Amerikan Cerrahlar Koleji Türkiye Bölümü toplantısı (2017); Orta Doğu Organ Nakli Derneği’nin 16. Kongresi (2018); Dünya Organ Nakli Derneği’nin 1. Bölgesel Kongresi (2019); Uluslararası Tıp Bilimleri Akademisi ile beraber bir toplantı (2019).
Ödüller
Mehmet Haberal, akademik hayatı boyunca çok sayıda ulusal ve uluslararası ödüle, şeref üyeliğine ve fahri doktora ve profesörlüğe layık görülmüştür. Bunlardan ilki 1983 yılında tıp alanındaki katkılarından dolayı aldığı Sedat Simavi Vakfı tarafından verilen Sağlık Bilimleri Ödülü olmuştur. 1985 yılında yabancı bir kurum olan Amerikan Yanık Derneği’nin Everett İdris Evans Özel Ödülü kendisine verilmiştir. 2000 yılına gelindiğinde ise Dünya Transplantasyon Derneği’nin Roma’da gerçekleştirilen kongresinde Mehmet Haberal’a, Milenyum Madalyası verilmiştir. Bundan altı yıl sonra, 2006 yılında Kuveyt Sağlık Bakanı tarafından kendisine Ömür Boyu Başarı Ödülü verilmiştir. Bunların dışında 2007 yılında Türkiye Cumhuriyeti Sağlık Bakanı’ndan, ertesi yıl Suudi Arabistan Prensi Abdulaziz Bin Salman’dan, Dicle Üniversitesi Rektörü Prof. Dr. Fikri Canoruç’tan, Uluslararası Yanık Derneği’nden, Prag Yanık Merkezi’nden ödüller almıştır. Sonraki yıllarda da Kuveyt Transplantasyon Derneği, Ürdün Cerrahi Derneği ve Pan Arap Karaciğer Transplantasyon Derneği tarafından verilen Başarı Ödülü ve Amerikan Cerrahlar Koleji’nin verdiği bir ödül olan “Distinguished Philanthropist Award” (Saygıdeğer Hayırsever Ödülü) almıştır. Mehmet Haberal, 2010 yılında bu kurum tarafından ilk Türk cerrah olarak kurumun “Şeref Üye”liğine seçilmiştir. Ayrıca Ürdün Prensi Raad bin Zaid tarafından “Sheikh al Cerrahiye” unvanı verilmiştir. Bunların dışında Mısır, Özbekistan, Yunanistan ve Kazakistan kökenli dernek ve kurumlar tarafından da çeşitli ödüller verilmiştir.
Anılan ödüllerin dışında Mehmet Haberal, 1986 yılında Amerikan Cerrahi Derneği Üyesi, 1992 yılında ise New York Bilimler Akademisi Üyesi ve 2003 yılında Amerikan Cerrahi Birliği Onursal Üyesi seçilmiştir. Aynı yıl Cerrahi Araştırmalar Akademisi Üyesi ve Türkiye Temsilcisi olmuştur. Bunu 2005 yılında Uluslararası Cerrah Birliği üyeliği, ertesi yıl Brezilya Yanık Derneği Yönetim Kurulu Onursal Üyesi olarak seçilmesi izlemiştir. Bu sene içerisinde ABD’de bulunan Massachusetts General Hospital ve Johns Hopkins Hospital’e ders vermeye davet edilmiştir. 2008 yılında ise Pakistan merkezli Sindh Üroloji ve Organ Nakli Enstitüsü’nün tarafından kendisine Onursal Konuk Plaketi, İran Medikal Bilimler Akademisi tarafından Onursal Üyelik Ödülü ve Washington Üniversitesi’nden de Konuk Profesörlüğü ödülü verilmiştir.
Bunların dışında da çeşitli uluslararası derneklerden onursal üyelik ve konuk ödülleri aldığı gibi İngiltere ve İskoçya’da bulunan üniversitelerden de ödüller almıştır.
Mehmet Haberal, ayrıca Azerbaycan, Pakistan, Arjantin, Kırgızistan ve Kazakistan’da bulunan üniversitelerden de fahri doktora ve profesörlük unvanları almıştır.
Siyasi hayatı
Mehmet Haberal, başarılı bir hekim ve akademisyen olmakla beraber siyasetle de ilgilenmiştir. Bu kapsamda 17 Nisan 2009 tarihinde Ergenekon Davası kapsamında tutuklanmıştır. Ancak yaşadığı rahatsızlık nedeniyle hastaneye kaldırılan Haberal, 2011 senesinde ise Silivri Cezaevine gönderilmiştir. Buradan da 6 Ağustos 2013 günü tahliye olmuştur. Davadan 12 yıl 6 ay hapis cezası almış olsa da ilerleyen yıllarda bu karar Yargıtay tarafından bozulmuş ve Haberal da dahil olmak üzere sanıklar beraat etmişlerdir. Haberal, tahliyesinden sonra şu sözleri söylemiştir: “Ben her zaman ülkemle, milletimle gurur duyuyorum. Ben bugün çok şükür buraya geldim ama buruk geldim. Temenni ederdim ki, oradaki bütün arkadaşlarımla beraber çıkalım. Ülkemiz bir dönemden geçiyor. Temenni ederim ki bu dönem geçsin, arkadaşlarımız, oradaki masum insanlar da çıksın. Hepimiz özgürlüğümüzün kıymetini çok iyi bilelim. Ülkemize de hizmet edelim.”[1]
Yargılandığı süre içerisinde 2011 genel seçimlerinde Cumhuriyet Halk Partisi’nden Zonguldak Milletvekili olmuş, ancak tahliyesinden sonra yemin ederek görevine başlayabilmiştir.
Ergenekon Davası’ndaki sözlü savunması Suçum Ne? Prof. Dr. Haberal’ın Sözlü Silivri Savunması başlığıyla 2010 yılında yayımlanmıştır.
Kaynakça:
https://www.hurriyet.com.tr/gundem/mehmet-haberal-serbest-24464432, 09.11.2023.
http://www.mehmethaberal.com.tr/anasayfa.php?#cv, 09.11.2023.
Sarah B. Klein, “Prof. Mehmet Ali Haberal receives Distinguished Philanthropist Award”, Bulletin of the American College of Surgeons, 2017. https://bulletin.facs.org/2017/10/prof-mehmet-ali-haberal-receives-distinguished-philanthropist-award/, 09.11.2023.
[1] https://www.hurriyet.com.tr/gundem/mehmet-haberal-serbest-24464432.
