Dünya üzerindeki okyanusların sadece çok küçük bir yüzdesinin keşfedildiği bilgisi göz önünde bulundurulursa Mariana Çukuru hakkında elde edilen bilgiler de yetersiz kalacaktır.
Sedef Çakır
Mariana Çukuru Nedir ve İçinde Neleri Barındırır?
Mariana Çukuru Pasifik Okyanusu’nun batısında, Mariana Adalarının güneydoğusunda konumlanmaktadır. “Challenger Deep” olarak adlandırılan okyanusun en dip noktası 10.911 metrede yer almaktadır ve deniz tabanındaki bilinen en derin nokta ünvanına sahiptir. Okyanusun en dip ikinci noktası ise “Sirena Deep”dir ve yine Mariana Çukuru’nda bulunmaktadır.
Mariana Çukuru 1875 yılında İngiliz gemisi H.M.S Challenger mürettebatı tarafından keşfedilmiştir. En derin noktasına Challenger Deep denmesinin sebebi de bu yüzdendir. 1951 yılında H.M.S Challenger II tarafından yapılan araştırmalar sonucu Mariana Çukuru tekrar keşfedilmiş ve hakkında daha fazla bilgi sahibi olunmuştur.
Çukur, aktif çamur volkanları ve zeminde kükürt ve karbondoksitten oluşan kabarcıklardan meydana gelmektedir. En dipte sıcaklık 1-4 derecedir ve derinliğinden dolayı çukura hiç ışık ulaşmaz. Bu ciddi karanlık ve basınç gibi olumsuz sayılabilecek koşullara rağmen çukur birçok canlıya ev sahipliği yapmaktadır.
Challenger Deep’ten alınan çamur örneği sonucu çukurun mikroskobik plankton ve kabuk türlerinin de içinde bulunduğu 200 farklı mikroorganizma barındırdığı açığa çıkmıştır. Çukurda en yaygın olarak tortu ile beslenen tek hücreli canlılar olan xenophyophore’lar bulunurken, karides benzeri leşçiller olan amphipodlar ve küçük deniz hıyarları olan holothurianlar da yaşamlarını sürdürmektedir. Bu canlılara ek olarak; hadal salyangoz balığı (en derinde yaşayan balık) derin deniz ejderha balığı, dumbo ahtapotu, zombi solucanları ve derin su denizanaları da Mariana Çukuru’nda yaşayan canlılar arasındadır.
Yapılan araştırmalar sonucu Mariana Çukuru’nda şimdiye kadarki en derin konumda bulunan bir virüs keşfedilmiştir. Bu virüs bir bakteriyofajdır, yani bakterilere bulaşır ve orada replikasyona uğrar.
Deniz suyu ve kayalar arasında oluşan kimyasal tepkimeler sonucu ortaya çıkan hidrojen ve metandan beslenen mikroplar da Mariana Çukuru’nda bulunan canlılar arasındadır.
Mariana Çukuru Nasıl Oluştu?
Mariana Çukuru iki okyanus kabuğu levhasının çarpışması sonucu oluşmuştur. Bu iki levhanın kesiştiği noktada çok büyük bir çukur meydana gelmiştir.
Mariana Çukuru’na Yapılan Dalışlar
Çukur’u araştırmak için yapılan çalışmalar basınç sebebiyle oldukça kısıtlıdır. İlk inişi ABD donanması teğmeni Don Walsh ve İsviçreli okyanus bilimci Jacques Piccard Trieste adındaki denizaltı ile yapmıştır. Sonrasında ise çok az sayıda kişi inip veri toplayabilmiştir. Çünkü, basınç öylesine fazladır ki derin deniz makineleri dahi sadece belirli bir noktaya kadar basınç şiddetine dayanabilmektedir. Bu durum da Mariana Çukuru hakkında henüz çok az şey bildiğimizi bizlere hatırlatmaktadır.
Walsh ve Piccard gerçekleştirdikleri dalış sonrasında biyolüminesans (lüsiferin molekülünün oksijen ile tepkimeye girmesi nedeniyle ortaya çıkan ışık) sonucu parlayan çok sayıda canlı gördüklerini dile getirdiler.
Yapılan ikinci dalış 2012’de James Cameron tarafından gerçekleştirilmiştir. Cameron, Challenger Deep’e tek olarak dalış yapan ilk kişidir ve Deepsea Challenger adlı denizaltısı oldukça teknolojik ve sağlam olduğundan denizin dibine ulaşıp çok sayıda örnek toplayabilmiştir.
Bir sonraki dalışı 2019 yılında Amerikalı deniz subayı Victor Viscovo gerçekleştirmiştir ve bu dalış o zamana kadarki en derin insanlı deniz dalışı olmuştur.
Çukura yapılan en son dalışı ise 2021 yılında Richard Garriott gerçekleştirerek Mariana Çukuru’nun gizemini aydınlatmaya katkıda bulunmuştur.
Mariana Çukuru Kirli Mi?
Mariana Çukuru’nda şimdiye kadar plastikler ve yüksek oranda kalıcı organik kirleticiler (yağ dokuda biriken dayanıklı ve oldukça tehlikeli kimyasallar) bulunmuştur. Elektrik yalıtkanları ve yangın geciktiriciler olarak bilinen poliklorlu bifeniller ve polibromlu difenil eterler çukurda keşfedilen kalıcı organik kirleticiler arasındadır. 2018 yılında yayınlanan bir makaleye göre Mariana Çukuru’nun içerisinde mikroplastikler de bulunmaktadır.
Mariana Çukuru’ndan Gelen Sesin Kaynağı Ne?
2014 yılında Mariana Çukuru’nda bir ses tespit edilmişti ve bu ses araştırmacılar tarafından “Biotwang” olarak tanımlanmıştı. Bu seslerin frekansı ve tınısı oldukça garip olduğundan, (Araştırmacılar bu sesi bilim kurgu filmlerindeki seslere benzetiyorlar.) sesin kaynağı uzun zamandır merak konusu idi.
Araştırmacılar ilk başta sesin mavi balina (Balaenoptera musculus) veya kambur balinaya (Megaptera novaeangliae) ait olduğunu düşündüler. Fakat, bu ses herhangi bir balina sesiyle eşleşmiyordu. Frontiers in Marine Science dergisinde yayınlanan çalışmada, saatlerce süren ses kaydının yapay zeka ile incelenmesi sonucu sesin Bryde balinalarından geldiği ispatlandı. Araştırmacılar bu sesin balinalar arasında bir iletişim aracı olduğunu düşünüyorlar, fakat bunun kesinleşmesi için daha çok veriye ihtiyaç var.
Mariana Çukuru Hakkında Elde Edilen Veriler Yeterli Mi?
Dünya üzerindeki okyanusların sadece çok küçük bir yüzdesinin keşfedildiği bilgisi göz önünde bulundurulursa Mariana Çukuru hakkında elde edilen bilgiler de yetersiz kalacaktır. Derinliğinden dolayı ulaşımın ve araştırmaların oldukça zor olması konu hakkında bilgi edinilmesini de zorlaştırmaktadır. Fakat, teknolojinin gelişmesi ile yapılacak araştırmaların da hız kazanacağı düşünülmektedir.
Mariana Çukuru’nun gizemlerinin çözülmesini ve bölge hakkında öğreneceğimiz bilgileri merakla bekliyoruz.
Kaynakça:
https://geographical.co.uk/science-environment/geo-explainer-exploring-the-mariana-trench?gad_source=1 HYPERLINK “https://geographical.co.uk/science-environment/geo-explainer-exploring-the-mariana-trench?gad_source=1&gclid=Cj0KCQjwr9m3BhDHARIsANut04ZATTJ9xboUa0C0x-pZIIxweaog7DfS2XUDAV7LZWb4RZzfM7hyZqkaAmEBEALw_wcB”& HYPERLINK
“https://geographical.co.uk/science-environment/geo-explainer-exploring-the-mariana-trench?gad_source=1&gclid=Cj0KCQjwr9m3BhDHARIsANut04ZATTJ9xboUa0C0x-pZIIxweaog7DfS2XUDAV7LZWb4RZzfM7hyZqkaAmEBEALw_wcB”gclid=Cj0KCQjwr9m3BhDHARIsANut04ZATTJ9xboUa0C0x-pZIIxweaog7DfS2XUDAV7LZWb4RZzfM7hyZqkaAmEBEALw_wcB
https://www.livescience.com/23387-mariana-trench.html
https://www.nausicaa.fr/en/the-ocean-magazine/mariana-trench-adventure-11000-metres-under-sea
https://www.bgs.ac.uk/news/uncovering-secrets-of-the-mariana-trench/
https://www.livescience.com/animals/whales/mysterious-sound-coming-from-the-mariana-trench-has-finally-been-explained
Son Erişim Tarihi: 27/09/2024
