Londra’daki beyin cerrahları, dünyanın ilk başarılı yapay zeka destekli beyin tümörü alma ameliyatını gerçekleştirdi. 48 yaşındaki Rhys Hibbert’in görme yetisi kurtarıldı.
Binali Furkan Alper
GazeteBilim Yazı İşleri
Londra’daki beyin cerrahları, dünyanın ilk başarılı yapay zeka destekli beyin tümörü alma ameliyatını gerçekleştirdi. Mayıs ayında University College London (UCL) Hastaneleri NHS Vakfı Tröstü’ne bağlı Ulusal Nöroloji ve Nöroşirürji Hastanesi’nde (NHNN) gerçekleştirilen bu kritik operasyon sayesinde 48 yaşındaki Rhys Hibbert’in görme yetisi kurtarıldı. Ameliyatın detayları ise hastanın iyileşme süreci tamamlanana kadar gizli tutuldu.
Hibbert’in hipofiz bezinde 11 milimetre (0.4 inç) boyutunda bir tümör tespit edilmişti. 2024 yılında teşhis konulan ve önceleri ameliyatsız şekilde tedavi edilmeye çalışılan hastanın semptomları zamanla kötüleşerek şiddetli hormon dengesizliği ve görme sorunlarına yol açmıştı. Sağlık yetkililerine göre ameliyat olmaması durumunda hasta kör olma riskiyle karşı karşıyaydı. Hipofiz bezi görme yetisini kontrol eden optik sinirler ve beyne kan taşıyan arterler ile son derece iç içe geçmiş, karmaşık bir anatomik bölgede yer almaktadır. Uzmanlar, bu bölgede yapılacak milimetrik bir hatanın körlüğe, felce veya hastanın ölümüne yol açabilecek kadar ölümcül sonuçlar doğurabileceğini belirtmektedir. Tümörün kafatasının tabanında, görüş açısından gizlenmiş bir konumda bulunması cerrahların sağlıklı beyin dokusuna zarar vermeden ilerlemesini son derece zorlaştıran bir etkendi.
Yapay zeka ameliyathanede nasıl kullanıldı?
Normal şartlarda cerrahlar, bu tür operasyonlardan önce hastanın benzersiz anatomik yapısını iyice kavramak adına beyin taramalarını detaylı bir şekilde incelerler. Bu vakada ise teknolojinin sunduğu yeni bir olanaktan faydalanıldı. Operasyon boyunca insan cerrahlar tüm kontrolü ellerinde tutmaya devam etse de, yapay zeka sistemi cerrahlara rehberlik sundu. Hastanın burnundan kafatasının tabanına doğru yerleştirilen bir kamera aracılığıyla ameliyatın canlı görüntüleri alındı ve yapay zeka tarafından anlık olarak analiz edildi.
BBC’nin “gizli anatomik yapılar için yüz tanıma teknolojisi” olarak adlandırdığı bu sistem cerrahi aletleri gerçek zamanlı olarak takip etti, tümörün arkasında gizlenmiş olabilecek kan damarlarının ve sinirlerin muhtemel yerlerini belirledi ve tümörün güvenle çıkarılabileceği alanları vurguladı. Yapay zeka, korunması gereken kritik sinirleri ve kan damarlarını renk kodlarıyla işaretleyerek cerrahlara rehberlik etti.
Sistemin teknik liderliğini yürüten UCL Robotik ve YZ Doçenti Dr. Sophia Bano, yapay zekanın eğitimini şu sözlerle açıklıyor: “Sistem, yüzlerce cerrahi videoyu öğrenerek, bir cerrahın ancak uzun yıllar içinde karşılaşabileceği genişlikte bir vaka çeşitliliğine maruz kaldı. Kritik anatomiyi, cerrahi aletleri ve doku etkileşimlerini gerçek zamanlı olarak tanıyarak, bu son derece hassas prosedürler sırasında cerrahı desteklemek üzere tasarlandı.”
Bu başarıya ulaşmak için araştırmacılar, yapay zekanın eğitim sürecinde yüzlerce ameliyat videosunu kullanarak damar ve sinirlerin yerlerini manuel olarak işaretlediler. Böylece sistemin kritik yapıları doğru bir şekilde tanıması sağlandı.
Ameliyatın ardından hızla iyileşen Rhys Hibbert’in deneyimleri, sistemin başarısını gözler önüne seriyor. Gözlerini açtığında odadaki her şeyi net bir şekilde görebildiğini belirten Hibbert, “Sanki etrafımdaki her şeyi 360 derecelik panoramik bir açıyla görüyor gibiyim” dedi. Ameliyattan önce gözlük veya baston olmadan tek başına yürüyemeyen hasta, bir hafta içinde bağımsız olarak yürümeye başladı ve kısa süre sonra müşteri hizmetleri yöneticisi olarak işine geri döndü. Hasta güvenliği açısından teknolojinin potansiyelini öven Hibbert, “Kafamızın içinde yol tabelaları yok” diyerek sistemin ne kadar önemli bir haritalama işlevi gördüğünü vurguladı ve ameliyatın kendisine hayatını geri verdiğini ifade etti.
Hibbert ayrıca, 1859’da kurulan ve dünyanın ilk özel nöroşirürji hastanesi olan NHNN’nin, dünyadaki ilk yapay zeka destekli beyin ameliyatına ev sahipliği yapmasını son derece anlamlı bulduğunu da sözlerine ekledi.
Geleceğe dair soru işaretleri
Operasyon, Ulusal Sağlık ve Bakım Araştırmaları Enstitüsü (NIHR) tarafından bir klinik denemenin parçası olarak finanse edildi. NIHR İnovasyon Bilimsel Direktörü Prof. Mike Lewis, bu “öncü cerrahinin” gelişmiş yapay zekanın cerrahları destekleme ve hasta bakımını iyileştirme potansiyelini güçlü bir şekilde vurguladığını belirtti.
Bununla birlikte, teknolojinin tıp alanında hızla yaygınlaşması bazı endişeleri de beraberinde getiriyor. Uzmanlar, tıbbi kayıtlar tutmak veya semptomları araştırmak için giderek dahafazla yapay zekaya başvuran tıp dünyasında, özellikle yeni nesil tıp öğrencilerinin ve doktorların bu sistemlere aşırı bağımlı hale gelebileceğinden endişe duyuyor.
Sistemlerin hata yapma ihtimali veya teknolojinin çökmesi durumunda ne olacağı gibi rahatsız edici sorular, tıpta yapay zeka kullanımının gelecekte daha çok tartışılacağına işaret ediyor.
Kaynakça:
Gregory, A. (2026, August 26). London neurosurgeons perform first successful AI-assisted operation to remove brain tumour. The Guardian. https://www.theguardian.com/technology/2026/aug/27/london-neurosurgeons-ai-assisted-operation-brain-tumour
Landymore, F. (2026, August 29). Doctors just used AI to perform brain surgery. Futurism. https://futurism.com/health-medicine/doctors-just-used-ai-to-perform-brain-surgery
