Bireylerin duygu durumlarındaki bozulmanın, sadece kan şekeri seviyelerinin düşük olmasıyla değil, ancak aç hissettiklerini bizzat fark ettiklerinde gerçekleştiği görüldü.
Nils Kroemer
Çeviren: Emine Öykü Güner
GazeteBilim Yazı İşleri
“Hadi küçük dostum, artık gitmemiz gerekiyor.” Ancak oğlum beni dinlemiyordu. Oyun parkındaki kum tam istediği gibiydi, bu yüzden yeni oyuncak kepçesiyle kazmaya devam ediyordu. Zihnim tekrar yapılacaklar listeme daldığı sırada, kahkahaların yerini aniden hıçkırıklar aldı. Oğlum yaralanmamıştı; sadece çok üzgündü. Telefonuma baktığımda, rutin yemek saatinin çoktan geçtiğini fark ettim. Oğlum oldukça acıkmıştı.
Yaşımız kaç olursa olsun, vücudumuz yeterli yakıttan yoksun kaldığında hepimiz sinirlenme eğilimi gösteririz. Ancak, insanoğlu bu durumu gezegen üzerinde var olduğu süreden beri deneyimlemesine rağmen, söz konusu olguyu tanımlayan özel bir terim Oxford İngilizce Sözlüğü’ne ancak 2018 yılında dahil olmuştur. Sözlükte bu kavram şu şekilde tanımlanmaktadır: “Hangry: Açlığın bir sonucu olarak huysuz veya sinirli olma hali.” Belki de bundan daha şaşırtıcı olan, açlığın bireylerin günlük duygu durumlarını nasıl etkilediği üzerine yapılan bilimsel araştırmaların yetersizliğidir.
Gıda ve ruh hali arasındaki ilişkiyi inceleyen çalışmaların büyük bir çoğunluğu, metabolik bozuklukları veya yeme bozuklukları olan hastalar üzerine yoğunlaşmıştır. Bunun temel nedeni muhtemelen pek çok psikoloğun açlığı, geleneksel olarak oldukça temel bir fizyolojik süreç olarak değerlendirmesidir. Bu doğrultuda, psikoloji ve ruh sağlığı alanlarındaki meslektaşlarımla birlikte, farklı bireylerin açlık hissine nasıl tepki verdiğini araştırmaya karar verdik. Amacımız, bazı kişilerin açlık hissettiğinde neden ve nasıl daha sakin tepki verebildiğini tespit etmekti. Bu araştırma, küçük çocuk sahibi olan bizler için de bazı dersler çıkarabilir.
Şaşırtıcı sonuçlar
Hayvanlar aleminde açlık, temel bir motivasyon kaynağı olma rolü nedeniyle sıklıkla çalışılan bir konudur. Örneğin; aç kemirgenlerin besin ödülüne ulaşmak adına bir düzeneğe var güçleriyle bastıkları veya yüksek duvarları tırmanarak aştıkları bilinmektedir. Doğal ortamda ise aç hayvanlar, düşük veya tükenmiş enerji tehdidini bertaraf etmeye çalışırken sergiledikleri huzursuz tavırlarla birlikte, çevrelerini keşfetmek amacıyla genellikle daha geniş alanlara yayılmaktadırlar. İnsanlarda enerji seviyeleri, açlık ve duygu durumu arasındaki ilişkiyi incelemek amacıyla, 90 sağlıklı yetişkin katılımcıyı bir ay süresince sürekli glikoz izleme cihazlarıyla takip ettik.
Glikoz, vücut ve beyin için birincil enerji kaynağıdır. Klinik uygulamalarda diyabet hastalarının kan şekeri seviyelerini düzenlemelerine yardımcı olmak amacıyla kullanılan bu monitörler, her birkaç dakikada bir veri raporlamaktadır. (Katılımcılar, sensör uygulaması aracılığıyla glikoz seviyelerini aktif olarak kontrol edebilmiş olup, çalışmayı yürüten ekibin katılımcıların bu verilere ne zaman eriştiklerini izlemesi mümkün olmuştur.)
Ayrıca katılımcılardan, akıllı telefonları üzerinden günde iki kez duygu durumu bildirimlerini tamamlamalarını istedik. Bu süreç, bireylerin ne kadar aç veya doygun hissettiklerini 0 ile 100 arasındaki bir ölçekte belirtmelerini içeren soruların yanı sıra mevcut duygu durumlarına yönelik bir derecelendirmeyi de kapsamaktaydı.
Elde edilen sonuçlar şaşırtıcıydı. İlk olarak; bireylerin duygu durumlarındaki bozulmanın, sadece kan şekeri seviyelerinin düşük olmasıyla değil, ancak aç hissettiklerini bizzat fark ettiklerinde gerçekleştiği görüldü. İkinci olarak; genel anlamda enerji seviyelerini daha doğru bir şekilde tespit eden insanlar, olumsuz ruh hali değişimlerine daha az eğilimli olduğu tespit edildi.
Bu bulgular; bireyin enerji seviyesi ile duygu durumu arasında, bilim insanlarının iç algı olarak adlandırdığı kritik bir psikolojik ara basamak bulunduğuna işaret etmektedir. Beyinde açlık, hipotalamusta bulunan ve uzun süreli enerji açığını tespit eden nöronlar aracılığıyla sinyallenir. Bilinçli açlık hissi ise daha sonra, serebral korteksin beynin derinliklerinde kıvrılmış bir bölümü olan ve aynı zamanda tat duyusunu işleyip duyguların hissedilmesinde rol oynayan insula ile ilişkilendirilir.
Son araştırmamızda, iç algı doğruluğu yüksek olan kişilerin daha az ruh hali değişikliği yaşadığı gözlemlenmiştir. Bu bulgu, söz konusu kişilerin hiç açlık hissetmediği anlamına gelmemekte; yalnızca duygu durum seviyelerini dengede tutma konusunda daha yetkin göründüklerine işaret etmektedir.
Bu durum oldukça kritiktir. Çünkü duygu durumundaki ani değişimler aile, arkadaş ve meslektaşlarla olan ilişkiler üzerinde zincirleme etkilere yol açabilmektedir. Bu tür dalgalanmalar, hatalı karar verme süreçlerini ve sağlık açısından daha az faydalı olabilecek, hızlı enerji veren gıdaların tüketilmesini de kapsayacak şekilde daha dürtüsel davranışları beraberinde getirebilmektedir.
Genel bir perspektifle, vücudumuzun ihtiyaçlarına yakından odaklanmak, her iki sistemde de gereksiz yıpranmaların önüne geçerek zihnimizi de dingin tutmamıza yardımcı olur. Vücudun ideal dengesinden (homeostazis) aşırı sapmalar yaşanması hem zihinsel hem de fiziksel sağlığımız açısından uzun vadeli bir risk oluşturabilir.
Hazırlıksız yakalanma durumu
Küçük çocuklar, hızla gelişen vücutlarından gelen tüm sinyalleri anlamlandırmakta güçlük çekebilir. Aynı zamanda çevresel faktörler nedeniyle küçük çocukların dikkatleri kolayca dağılabilir. O yüzden küçük çocuklar çoğu zaman, uyarılmadıkları sürece açlık veya susuzluklarını fark edemez. Bu durum, oğlumun oyun parkında yaşadığına benzer ani duygusal patlamalara sebebiyet verebilir.
Benzer şekilde, dijital dikkat dağıtıcılarla dolu ve yüksek tempolu günümüz dünyasında pek çok yetişkinin de azalan enerji seviyelerine hazırlıksız yakalanması olasıdır. Bu noktada uygulanabilecek basit, pratik bir strateji düzenli bir beslenme programı uygulamaktır. Çünkü açlık, çoğunlukla bir öğün atlandığında şiddetli bir biçimde ortaya çıkmaktadır.
Elbette herkesin enerji seviyesi inişler ve çıkışlar gösterir. Ancak, içsel sistemlerinizin enerji düzeylerini daha hassas bir şekilde takip etmesini sağlayarak iç algılama doğruluğunu artırmak mümkündür. Ayrıca egzersiz ve fiziksel aktivite, açlık hissinizi keskinleştirebilir ve enerji metabolizmanızı iyileştirebilir.
Çoğu durumda duygu durumumuz, sürece dahil olabilecek diğer birçok faktörün yanı sıra, açlıktan yalnızca sınırlı ölçüde etkilenir. Ancak oyun parkında geçirdiğim vaktin bana öğrettiği temel çıkarımlardan biri, oğlumun beslenme ihtiyaçlarını henüz belirgin hale gelmeden çok önce karşılamanın önemi olmuştur. Belki de hepimizin, “açlık öfkesi” (hangry) yaşama riski karşısında daha yüksek bir farkındalık geliştirmesi gerekmektedir.
Kaynak:
https://www.sciencealert.com/ever-felt-hangry-scientists-now-know-the-surprising-reason-why (Son erişim tarihi: 30.01.2026)
