Çevrimiçi ortamda çevreye zarar veren birçok faaliyet gerçekleştiriyoruz. Yapay zeka ise listenin ilk sırasında yer almıyor!
Binali Furkan Alper
GazeteBilim Yazı İşleri
Her şey için sohbet botlarını suçlamadan önce, çevrimiçi karbon ayak izinizi gerçekten neyin domine ettiği incelenmesi gerekmektedir.
İnsanlar, etraflarındaki çevreye bir şekilde zarar vermeden neredeyse hiçbir eylemde bulunamazlar. Süregelen iklim değişikliği sürecinde beslenme alışkanlıklarımız, ulaşım yöntemlerimiz ve konforumuzu sağlayan unsurlar inceleme konusu olmuştur ki bunların hepsi insanlığı meydana getiren bireylerin saf sayısıyla katlanarak büyümektedir. Yakın zamanda ise mercek altına alınan unsur çevrimiçi aktivitelerimiz oldu.
Yapay zekanın hayatımıza girişi, dijital teknolojilerin enerji ve su tüketimine ne denli bağımlı olduğunu gözler önüne serdi.
ChatGPT her 5 ila 50 sorguda bir, sunucularını soğutmak için yarım litre su harcıyor.
2026’nın başlarında yayımlanan bir rapor, küresel yapay zeka kullanımının özellikle de yapay zekayı besleyen veri merkezlerinin yılda New York şehri kadar karbon emisyonuna yol açtığını öngördü. Bir diğer tahmin, ChatGPT’nin her 5 ila 50 sorguda bir, sunucularını soğutmak için yarım litre su harcadığına işaret ediyor. Hatta Birleşik Krallık hükümetine bağlı Hükümet Dijital Sürdürülebilirlik İttifakı danışmanları, yapay zeka veri merkezlerinin küresel ve ulusal su güvenliğini tehlikeye atabileceği yönünde uyarılarda bulundu. Ancak yapay zeka kullanımı dijital platformlardan film izlemek veya sosyal medyada kaydırma yapmak gibi diğer çevrimiçi faaliyetlerle karşılaştırıldığında nasıl bir tablo ortaya koyuyor?
Her ne kadar bazı analistler bu yönde girişimlerde bulunmuş olsa da, bir teknolojiyi bir diğeriyle ya da bir platformu bir başkasıyla kıyaslamak en başta oldukça güçtür. Söz gelimi, yapay zeka ve teknoloji yazarı Andy Masley’nin hesaplamalarına göre, standart bir ChatGPT sorgusu 0.28 gram CO₂ yayıyor. Masley bu miktarın çevrimiçi olarak 35 saniye boyunca bir video oynatmaya, sosyal medyaya dokuz adet fotoğraf yüklemeye veya bir dizüstü bilgisayarı bir dakika boyunca kullanmaya denk olduğunu ifade ediyor.
Yapay zekanın toplam çevresel etkisini hesaplamanın, her modeli eğitmek için harcanan ve ölçülmesi oldukça güç olan kaynaklar yüzünden daha da zorlaştığını belirtmek gerekir.
Çevrimiçi alışkanlıklarımızın çevresel bedelini anlamanın daha kolay bir yolu, o an kullanılan veri miktarına bakmaktır.
Bir yapay zeka sohbet botuna yazılı bir soru sormak, metinden video üreten bir yapay zeka komutu girmekten çok daha az veri tüketir.
LinkedIn’deki metin tabanlı paylaşımları okumak, TikTok’ta video izlemeye göre daha düşük bir çevresel etki yaratır. Aynı doğrultuda, bir yapay zeka sohbet botuna yazılı bir soru sormak, metinden video üreten bir yapay zeka komutu girmekten çok daha az veri tüketir.
Oyun sunucularının aralıksız şekilde çalışmasını zorunlu kıldığı için, bulut tabanlı oyunlar çevrimiçi dünyadaki en büyük çevresel suçlulardan biri olabilir.
Ancak, karbon muhasebesi şirketi Greenly’nin 2025 tarihli raporu, fiziksel video oyunlarının çevrimiçi oynatmaya göre 100 kat daha yoğun karbon emisyonuna sahip olduğunu ortaya koymuştur. Zira bu noktada disk ve ambalajların üretimini, ürünlerin dağıtım aşamasını ve bunların çöplüklerde ya da yakma fırınlarında son bulan üzücü ama kaçınılmaz kaderlerini de hesaba katmanız gerekir.
Bu durum daha geniş bir gerçeğe işaret etmektedir: çevrimdışı hayatlarımız, çevrimiçi hayatlarımızdan çok daha büyük bir çevresel etkiye sahip olma eğilimindedir.
Başka bir Greenly analizi, ortalama izleme sürelerine sahip yıllık bir Netflix aboneliğinin yaklaşık 17 kg CO₂ salımı ürettiğini tahmin etmektedir ki bu, benzinle çalışan bir araçla yapılan 60 millik tek bir yolculuğa kabaca eşdeğerdir. İstanbul’dan Trabzon’a yapılacak tek bir uçuş, ekonomi sınıfı yolcu başına bu miktarın 10 katı salım yapacaktır.. Ve sadece tek bir porsiyon antrikot yemek, bir yıl boyunca kesintisiz bir dizi izlemekten daha fazla karbon (boyutuna bağlı olarak 20–30 kg) kullanır.
Başka bir deyişle, karbon ayak izinizi düşürmek istiyorsanız ekran sürenizi göz önünde bulundurun. Ancak ne satın aldığınız, nasıl beslendiğiniz ve nerelere seyahat ettiğiniz önemli ölçüde daha büyük etkilere sahiptir.
Kaynakça:
Safdie, S. (2025, 1 Kasım). The Environmental Impact of Video Games. Greenly. https://greenly.earth/en-gb/leaf-media/data-stories/the-environmental-impact-of-video-games
Taylor, I. (2026, 17 Mayıs). We ranked the most environmentally damaging things you can do online. AI didn’t top the list. BBC Science Focus Magazine. https://www.sciencefocus.com/science/internet-habits-environmental-damage
