Üzerinde çalıştığı teknik ve yöntemler beyin cerrahisinde ve genel olarak nöroşirurji de benimsendi ve bu alanda yeni bir çağ başladı.
Beyin ve sinir cerrahisi alanındaki çalışmalarıyla bilinen ve Amerikan Beyin Cerrahları Birliği tarafından “Yüzyılın Adamı” olarak da seçilen Prof. Dr. Gazi Yaşargil, 1925 yılında Diyarbakır’da dünyaya geldi. Aile aynı yıl Ankara’ya taşındı ve Gazi Yaşargil ilk ve orta öğrenimini burada aldı. 1943 yılında Atatürk Lisesi’nden mezun oldu. II. Dünya Savaşı yılları olmasına rağmen Yaşargil, tıp eğitimi için Almanya’ya giderek Thüringen – Jena’da bulunan Friedrich Schiller Üniversitesi’ne kaydoldu. 1945 yılında ise İsviçre’ye gitti ve tıp eğitimini Basel Üniversitesi’nde sürdürdü. 1949 yılında ise mezun oldu. Üç ay beyin anatomisi üzerine çalıştıktan sonra, 1950 yılından itibaren farklı alanlarda birer yıl olmak üzere üç yıl asistanlık yaptı. 1953 yılında ise Zürich Üniversitesi’nde beyin cerrahisi alanında uzmanlık eğitimini tamamladı. 1960 yılında burada doçentliğini, 1965’te de profesörlüğünü aldı. 1965-1966 yılları arasında bilimsel çalışmalarına ABD’de Burlington-Vermont Üniversitesi’nde devam etti. 1967 yılında ise İsviçre’ye geri döndü ve çalışmalarını Zürich’te sürdürdü. 1973 yılında ordinaryüs profesör olan Yaşargil, Zürich Üniversitesi Nöroşirürji Kliniği şefliğini ve kürsü başkanlığını 1993 yılındaki emekliliğine kadar üstlendi. 1994 yılında, ABD’de bulunan University of Arkansas’a giderek 2013 yılına kadar çalıştı. Bu tarihten sonra da İstanbul’a döndü ve Yeditepe Üniversitesi Tıp Fakültesi’nde nöroşirurji profesörü olarak görev aldı.
Beyin cerrahisinde yeni teknikler
Prof. Dr. Gazi Yaşargil, Zürich Üniversitesi’nde bulunduğu 1957-1965 yılları arasında bilinen ve halihazırda kullanılan beyin cerrahisi tekniklerinin uygulamasının yanı sıra çeşitli hastalıkların tedavisi amaçlı cerrahilerde yeni teknikler de kullandı. Bunlar arasında, sonrasında genel kabul görecek olan, Prof. Oscar Wyss ile beraber gerçekleştirdiği yüksek-frekanslı koagülasyon tekniği yer aldı.
ABD’de, Burlington-Vermont Üniversitesi’nde bulunduğu süre içerisinde hayvan laboratuvarında mikrovasküler cerrahi tekniklerini öğrendi ve bunu ilk kez hayvan beyin damarlarında uyguladı.
İlk beyin bypass ameliyatı
Amerika dönüşünden sonra ise çalışmalarına yine Zürich’te devam etti ve 1967 yılında cerrahi mikroskop kullanarak ilk beyin bypass ameliyatını yaparak ününün tıp camiasında arttırdı.
Ameliyat edilemez hastaların tedavisi
Beyin cerrahi uygulamalarında makrocerrahi tekniklerini yeterli görmeyen Yaşargil, yeni gelişen teknolojilerin de yardımıyla mikrocerrahi teknikleri üzerinde çalıştı. Bu amaçla mikro cerrahiye uygun yeni cerrahi aletler de geliştirdi. Üzerinde çalıştığı teknik ve yöntemler beyin cerrahisinde ve genel olarak nöroşirurji de benimsendi ve bu alanda yeni bir çağ başladı. Bu teknikler sayesinde geçmişte ameliyat edilemez olarak kabul edilen hastaların tedavisini mümkün hale geldi. Prof. Dr. Gazi Yaşargil, bu çalışmaları doğrultusunda Zürich Üniversitesi’nde mikrocerrahi laboratuvarını kurdu. Akademik hayatı boyunca Yaşargil, farklı ülkelerde ameliyatlar da gerçekleştirdi.
Bilimsel eserleri
Prof. Dr. Gazi Yaşargil’in 6 ciltlik mikronörocerrahisi eseri dahil olmak üzere toplamda 340 bilimsel yayını vardır. Yayınlarının yanı sıra, Yaşargil aralarında ABD, Kanada, Almanya, Hindistan gibi ülkelerin de yer aldığı dünyanın birçok ülkesinde konferanslar verdi. Ayrıca beş kıtadaki çeşitli üniversitelerde de misafir öğretim üyesi olarak bulundu ve mikrocerrahi tekniklerini burada düzenlediği kurslarla genç beyin cerrahlarına öğretti.
Ödüller ve başarılar
Bu çalışmalarının ve çabalarının bir sonucu olarak da Prof. Dr. Gazi Yaşargil birçok ödüle layık görüldüğü gibi onun adına İngiltere, ABD ve Çin’de mikrocerrahi laboratuvarları ayrıca Arkansas Üniversitesi’nde onun adına beyin cerrahisi kürsüsü vakfı da kuruldu. Türkiye’de de doğduğu şehir olan Diyarbakır’da bulunan bir hastane onun adına Diyarbakır Gazi Yaşargil Eğitim ve Araştırma Hastanesi olarak adlandırıldı. Ayrıca Gazi Yaşargil adına bilimsel etkinlikler de düzenlenmektedir. Bunlar arasında Arkansas Üniversitesi’nin düzenlediği “Gazi ve Dianne Yaşargil Yıllık Konferansı” ile Zürich Üniversitesi’nin düzenlediği “Yıllık Yaşargil” konferansları yer almaktadır.
Yaşargil, çalışma hayatı boyunca elde ettiği başarılardan dolayı birçok yerli ve yabancı birçok ödüle layık görüldü. Bunlar arasında İsviçre Oftalmoloji Derneği A. Vogt Ödülü (1957), İsviçre Tıp Bilimleri Akademisi Robert Bing Ödülü (1968), İsviçre Devlet (Marcel Benoist) Ödülü (1976), Uluslararası Mikrocerrahi Derneği Öncü Mikrocerrah Ödülü – Sidney, Avustralya (1981), Türkiye Cumhuriyeti Tıp Ödülü (1992), Brezilya Nöroşirürji Derneği tarafından “Yüzyılın Nöroşirurjeni” ünvanı (1998), Amerikan Nörolojik Cerrahlar Kongresi tarafından “Yüzyılın Adamı 1950-2000” ünvanı (2000), Alman Beyin Cerrahisi Derneği’nin Fedor Krause Madalyası (2000), TÜBA Ödülü (2000), Türkiye Cumhuriyeti Devlet Nişanı (2000), Uluslararası Francesco Durante Ödülü – İtalya (2002), Dünya Beyin Cerrahları Akademisi İlk Altın Onur Ödülü (2005), Milli Egemenlik Onur Ödülü – TBMM (2005) yer almaktadır. Bunların yanı sıra dünyanın çeşitli ülkelerindeki üniversitelerden onursal profesörlük ve fahri doktorluk da aldı. Prof. Dr. Gazi Yaşargil 1998 yılında TÜBA Şeref Üyesi olarak da seçildi.
Not: Bu yazı, editörlüğünü Prof. Dr. Remzi Demir ve Prof. Dr. İnan Kalaycıoğulları’nın yaptığı, Teknoloji ve Sanayi Tarihi (1923-2023) kitabından alınmıştır.
Kaynakça:
Bulduklu, Yasin (Röportaj), “Bilimi Aydınlatanlar’da TÜBA Üyesi Prof. Dr. Gazi Yaşargil: Beyin Ustası”, Türkiye Bilimler Akademisi, 2022, https://www.tuba.gov.tr/tr/haberler/akademiden-haberler/bilimi-aydinlatanlarda-tuba-uyesi-prof.-dr.-gazi-yasargil-beyin-ustasi. 29.03.2023.
Tew, John M. Jr., “M. Gazi Yaşargil: Neurosurgery’s Man of the Century”, Neurosurgery, Cilt 45, Sayı 5, 1999, s. 1010-1014. http://www.yeditepehastanesi.com.tr/doctor/gazi-yasargil. 29.03.2023.
https://uskudar.edu.tr/tr/bilim-insani/gazi-yasargil. 29.03.2023.
