Haftalık yayımlanacak olan “paleontoloji bülteni”nin ilki ile karşınızdayız.
Emre Çevik
Yeni bitki yiyen dinozor bulundu!
Güneybatı Çin’de 2022’de alınan bir numune örneğinden yeni bir bitki yiyen dinozor tanımlandı: Qianjiangsaurus changshengi!
Qianjiangsaurus changshengi, Nanningosaurus dashiensis dışında Güney Çin’de resmi olarak adlandırılmış ikinci Hadrosaurid dinozor olmakla beraber Zhengyang Formasyonu’nda bulunmuş ve Geç Kretase döneminde (yaklaşık 70 milyon yıl önce) yaşamış, ördek gagalı dinozorlar ve yakın akrabalarının içinde bulunduğu “Hadrosauroidea” alt familyasına ait bir Kuş Kalçalı (Ornithischian) dinozordur.
Bu örnek, “Hadrosaurid ve Hadrosaurid Olmayan” Hadrosaurid dinozorlar arasında bir geçiş morfolojisi sergilediği için de Hadrosaurid olan ve olmayan Hadrosauridlerin evrimi, gelişimi ve çeşitliliği ilişkin soru işaretlerini cevaplayacağı için önemli bir kaynak olacaktır.
Dinozor hakkında ise Çin Ulusal Doğa Tarihi Müzesi, Kanada Doğa Müzesi ve Nanjing Jeoloji ve Paleontoloji Enstitüsü’nde paleontolog olan Dr. Hai Xing ve meslektaşları açıklamalarda bulundu.
Dr. Hai Xing: “Hadrosauroidea’nın Asya, Avrupa, Amerika, Afrika ve Antarktika’nın Geç ve Erken ya da Geç Kretase çökellerinde kalıntıları bulunan kuş kalçalı dinozorların çeşitli ve oldukça uzmanlaşmış bir klad olduğunu belirtiyor.”
Filogenetik olarak Hadrosauroidea’nın Parasaurolophus gibi ünlü dinozoru içerdiğini ama Iguanodon gibi türleri içermediğini aynı zamanda kafatası şekilleri ile meşhur olduğunu da vurgulayan Dr Xing, Hadrosauroidea türlerinin Kretase’nin karasal omurgalı faunası özelinde çok önemli bir bileşeni olduğunu belirtiyor.
Dinozorun bulunduğu konum üzerine de konuşan Dr Xing: “Hadrosaurid olmayan hadrosauroidlerin çoğunluğu Asya Kretase’sinden, özellikle de Erken Kretase’sinde bulunduğunu bunlara örnek olarak Equijubus, Xuwulong ve Probactrosaurus olduğunu Geç Kretase de ise Tanius, Gilmoreosaurus, Zhenghenglong türlerinin keşfedildiğini vurguladı.”
İspanya’nın yeni titanozoru
Yeni “Litostrotiyen Titanozor”: Qunkasaura pintiquiniestra!
Qunkasaura pintiquiniestra, 75 milyon yıl önce Geç Kretase Avrupası’nda yaşamış, Saltasauridae üst familyasında Litostrotiyen kladı içinde yer alan Titanosaurian bir dinozordur.
Dinozor hakkında Lizbon Üniversitesi’nden Portekizli Paleontolog Dr. Pedro Mocho açıklamalarda bulundu.
Öncelikle Dr. Pedro, Titanosaurian dinozorlar hakkında: “Erken Kretase’de önemli bir çeşitlenmeye sahip ve Litostrotiyen’de dahil olmak üzere birkaç farklı soyun kurulduğu başarılı bir sauropod grubu olduğunu belirtiyor.”
Dr. Pedro, Litostrotiyen dinozorlar hakkında ise: “Geç Kretase sauropod faunasına hâkimdir ve en büyük kara hayvanlarına kadar iki ana grup olan sve Colossosaurlar tarafından temsil edilmektedir.”
Ayrıca meslektaşları ile yaptığı bir açıklamada ise Qunkasaura pintiquiniestra’nın Avrupa’da bulunan “en eksiksiz sauropod” iskeletlerinden biri olduğunu vurguladılar. Aynı zamanda bu keşif, İberyan bölgesinde en az iki farklı Saltasauroid soyunun varlığını da ilk defa ortaya koyduğu için de önemli olduğunu belirten grup, Dr. Pedro tarafından konu özelinde daha fazla açıklamalarda bulundu. “Lirainosaurinae olarak adlandırılan bu gruplardan biri, İberya bölgesinde nispeten iyi bilinmektedir ve bir ada ekosisteminde evrimleşen küçük ve orta boy türlerle karakterize edilir.” cümlelerini kullandı.
En net ifadeyle Dr. Pedro, Qunkasaura pintiquiniestra hakkında: “Kuzey Yarımkürede (Laurasia) bulunan bir grup olan opisthocoelicaudine saltasauridlerin bir temsilcisi olarak tanımlıyoruz.” dedi.
Dinozorlara yeni bir Cerotopsian tür eklendi!
Erken-Dallanan Neocerotopsian dinozora ait fosil kemikleri keşfedildi.
Yeni keşfedilen dinozorun kemikleri amatör jeolog Kiyoshi Adachi tarafından Japonya’nın güneybatısındaki Ohyamashimo Formasyonu’nda bulunmuştur. Ayrıca bu dinozor 113-110 milyon yıl önce Erken Kretase’de gezegenimizde dolaşan, yaklaşık 0.8 metre uzunluğunda ve yaklaşık 10 kilogram ağırlığında olan bu canlıya Sasayamagnomus saegusai ismi verildi.
Hyogo Üniversitesi’nden paleontolog Tomonori Tanaka ve meslektaşları yaptıkları açıklamada sarsıcı ifadelerde bulundu. Tomonori, bu cerotopsian dinozorun diğer bilinen tüm cerotopsian dinozorlardan eşsiz olduğunu belirtti.
Ayrıca Tomonori, cerotopsianlar hakkında: “Ceratopsianlar, en ünlüsü Triceratops olmak üzere, büyük boynuzları ve kafalarındaki dikenleriyle bilinen bir grup otçul dinozordur.” dedi.
Kemik yapıları incelenen dinozorun genç ve tam olgunlaşmamış bir birey olduğu açıklandı.
Araştırmacı ekipin yaptığı analizlerle beraber, yeni türün Kuzey Amerika’daki en eski neoceratopsian dinozorlardan biri olan Aquilops americanus ve Çin’deki kardeş tür Auroraceratops rugosus ile bir grup oluşturduğunu gösteriyor. Bunun üzerine yapılan açıklamada araştırmacılar önemli bir duruma değiniliyor: “Sasayamagnomus saegusai’nin Kuzey Amerika’daki ilkel ceratopsianlarla yakın akraba olması, Asya kökenli ceratopsianların yaklaşık 110 milyon yıl önce Kretase döneminin ortalarında Kuzey Amerika’ya göç etmiş olabileceğini düşündürmektedir.” bu göçün sebebi sorulduğunda ise araştırmacılar: Bu dönemde, Avrasya kıtasının doğu kısmı ile Kuzey Amerika, Bering Kara Köprüsü ile birbirine bağlanmış ve hayvanların ikisi arasında göç etmesine olanak sağlamıştır. Buna ek olarak, aşırı küresel ısınma Arktik bölgesinde geniş ormanların oluşmasına neden olmuştur.” diye açıklamada bulunan araştırmacılar son söz olarakta; “Bu iki olayın bir araya gelmesi, muhtemelen ceratopsianların Asya’dan Kuzey Amerika’ya yayılmasını kolaylaştırdı.” şeklinde cümlelerine son verdi.
Okyanus ve kıtalar arasındaki takım çalışması mezozoik yok oluşlarını tetikledi!
185-85 milyon yıl önce okyanuslarda meydana gelen okyanus anoksikleri çevresel krize neden olmuş olabilir!
Konu üzerine yaptığı açıklamayla dikkat çeken Southampton Üniversitesi’nden Profesör Tom Grenon, okyanus anoksik olaylarının gezegenin ekosistem açısından yeniden başlat (reset) düğmesine basmak gibidir ifadelerini kullandı.
Araştırmacılar, Mezozoik çağ olarak bilinen Jura ve Kretase dönemlerinde levha tektonik kuvvetlerinin okyanus kimyası üzerine etkilerini incelediler.
Profesör Grenon, Mezozik çağ özelinde: “Dünya tarihinin bu bölümü genellikle Dinozorların Çağı olarak adlandırılır” ifadelerini kullandı.
Bilim insanları, okyanustaki kimyasal döngülerin, bir zamanlar dinozorların dolaştığı büyük kara parçası olan Süper Kıta Gondwana’nın parçalanmasına nasıl tepki vermiş olabileceğini araştırmak için istatistiksel analizleri ve bilgisayar modellerini bir arada kullandı.
Gondwana üzerine de açıklama yapan Profesör Grenon: “Mezozoik dönem bu kara kütlesinin parçalanmasına tanıklık etti ve bu da dünya çapında yoğun volkanik faaliyetlere yol açtı.” dedi.
Araştırmacılar konu üzerine: “Tektonik plakalar yer değiştirdikçe ve yeni deniz tabanları oluşur ve yaşam için gerekli besin olan büyük miktarlarda fosfor, ayrışan volkanik kayalardan okyanuslara salınır aslında en önemlisi, hem deniz tabanında hem de kıtalarda, okyanusları dönüşümlü olarak bozan çoklu kimyasal ayrışma darbelerine dair kanıtlar bulduk. Bu jeolojik bir takım oyunu gibi.” ifadeleri kullandılar.
Ek olarak araştırmacılar, okyanusa hava koşullarına bağlı yoğun fosfor akışının doğal bir gübre gibi hareket ederek deniz organizmalarının büyümesini hızlandırdığını iddia ediyorlar. Ancak, bu gübreleme olaylarının deniz ekosistemleri için büyük bir dezavantajı olduğuna da değiniyorlar.
Konu üzerine Leeds Üniversitesi’nden Profesör Benjamin Mills: “Biyolojik faaliyetlerdeki artış, büyük miktarlarda organik maddenin okyanus tabanına çökmesine ve burada büyük miktarlarda oksijen tüketmesine yol açtı” dedi.
Konuyu detaylandıran Profesör: Bu süreç sonunda okyanusların büyük bölümünün anoksik hale gelmesine yol açarak deniz yaşamının çoğunun yok olduğu ‘ölü bölgeler’ yarattı. Anoksik olaylar tipik olarak yaklaşık bir ila iki milyon yıl sürmüş ve deniz ekosistemleri üzerinde, mirası bugün bile hissedilen derin etkiler yaratmıştır. Bu olaylar sırasında biriken organik madde bakımından zengin kayalar, dünya çapında ticari petrol ve gaz rezervlerinin açık ara en büyük kaynağıdır.” ifadeleriyle konuşmasını bitirdi.
Bütün bunlar üzerine Profesör Gernon: Jeolojik olayları incelemek, Dünya’nın gelecekteki iklimsel ve çevresel streslere nasıl tepki verebileceğini kavramamıza yardımcı olabilecek değerli bilgiler sunuyor.” dedi.
Sonuçlara yüzeysel bakıldığında, özellikle tektonik ve iklimsel hareketler dönemlerinde, Dünya’nın katı iç kısmı ile yüzey ortamı ve biyosferi arasında beklenenden daha güçlü bir bağlantı olduğunu ortaya çıkardı.
Konu üzerine Profesör Gernon: “Dünya içindeki olaylar zincirinin, genellikle yıkıcı etkilerle yüzeyi nasıl etkileyebileceği dikkat çekicidir” şeklinde vurguladı. Son olarakta, “Kıtaların parçalanmasının evrimin seyri üzerinde derin etkileri olabilir.” ifadeleriyle açıklamalarını bitirdi.
Kaynak
Dai, H. Ma, Q. Xiong, C. Lin, Y. Zeng, H. Tan, C. Wang, J. Zhang, Y. Xing, H. “A new late-diverging non-hadrosaurid hadrosauroid (Dinosauria: Ornithopoda) from southwest China: support for interchange of dinosaur faunas across East Asia during the Late Cretaceous.” Cretaceous Research. August 27, 2024. doi: 10.1016/j.cretres.2024.105995.
Mocho, P. Escaso, F. Marcos-Fernández, F. Páramo, A. “A Spanish saltasauroid titanosaur reveals Europe as a melting pot of endemic and immigrant sauropods in the Late Cretaceous.” Communications Biology 7, 1016. September 4, 2024. doi: 10.1038/s42003-024-06653-0
Tanaka, T. Chiba, K. Ikeda, T. Ryan, M.J. “A new neoceratopsian (Ornithischia, Ceratopsia) from the Lower Cretaceous Ohyamashimo Formation (Albian), southwestern Japan.” Papers in Palaeontology 10 (5): e1587. September 2, 2024. doi: 10.1002/spp2.1587
Gernon, T.M. Mills, B.J.W. Palmer, M.R. “Solid Earth forcing of Mesozoic oceanic anoxic events.” Nature Geoscience. August 29, 2024. doi: 10.1038/s41561-024-01496-0
