Merhaba Paleontoloji Severler,
GazeteBilim olarak başlattığımız “Bülten Haberleri” adı altında üreteceğimiz bilim içeriklerinden biri olan Paleontoloji Bülteninin yeni yazısındasınız. Ben Emre Çevik, Hacettepe Üniversitesi/Biyoloji Bölümü öğrencisiyim. Bugün, Paleontolojik keşifler ve olaylara bakacağız. GazeteBilim tarafından yapılacak olan diğer bülten içeriklerine de bakmayı unutmayınız, bilimle kalınız.
Emre Çevik
Yeni Zelanda’nın milyonluk arısı
Paleontologlar, Yeni Zelanda’nın güneyinde bulunan bir fosil örneğinden, mevcut arı cinsi Leioproctus‘a ait yeni bir türü tanımladılar. Paleontologlar tarafından Leioproctus barrydonovani adı verilen yeni tür, yaklaşık 14,6 milyon yıl önce Orta Miyosen döneminde yaşamıştı.
Bazı böcek soyları Yeni Zelanda’da açıkça gelişmiş ve benzersiz özellikler geliştirmiş olsa da, birçoğu manzaranın karmaşıklığı ve ölçeği göz önüne alındığında belirgin ve gizemli bir şekilde yoksullaşmış durumda ve bu durum adalara geç geldiklerini yansıtıyor gibi görünüyor.
Bu antik böcek, sıvacı arı ailesi olarak bilinen Colletidae familyası içindeki büyük bir cins olan Leioproctus‘a aittir. Günümüze ulaşan Leioproctus türleri ise 4-16 mm uzunluğunda olmakla beraber, küçük siyah tüylü arılardır. Avustralasya ve Güney Amerika’da bulunmaktadırlar. Ayrıca, Yeni Zelanda’nın en yaygın yerli arılarını içermektedirler.
Fosilin bulunduğu yer olan Yeni Zelanda hakkında konuşan Amerikan Doğa Tarihi Müzesi’nden Dr. Michael Engel ve Georg-August-Göttingen Üniversitesi’nden Dr. Uwe Kaulfuss, “Yeni Zelanda’nın biyotası, Oligosen-Miyosen’den beri çeşitlenen, görece yeni gelenlerin dizileri arasında serpiştirilmiş eski soyların bir mozaiğidir. Gerçekten de fauna, birçok bakımdan bir ada biyotasının tipik özelliklerini taşımaktadır ve Gondwana’dan yaklaşık 80 milyon yıl önce ayrılmasından bu yana çeşitli zamanlarda kara kütlesine dağılan ve daha sonra türleşen soyları yansıtmaktadır.” şeklinde açıklamalarda bulundu.
Yeni Zelanda’daki böcekler hakkında da konuşan uzmanlar, “Bazı böcek soyları Yeni Zelanda’da açıkça gelişmiş ve benzersiz özellikler geliştirmiş olsa da, birçoğu manzaranın karmaşıklığı ve ölçeği göz önüne alındığında belirgin ve gizemli bir şekilde yoksullaşmış durumda ve bu durum adalara geç geldiklerini yansıtıyor gibi görünüyor.” şeklinde ifadelerde bulundular.
Gerçekten de fauna, birçok bakımdan bir ada biyotasının tipik özelliklerini taşımaktadır ve Gondwana’dan yaklaşık 80 milyon yıl önce ayrılmasından bu yana çeşitli zamanlarda kara kütlesine dağılan ve daha sonra türleşen soyları yansıtmaktadır.
Dr. Uwe Kaulfuss
Açıklamalarına fosil ile bağlantılı olacak şekilde derinleştiren bilim insanları, “En azından bir mevcut türün, Leioproctus pango‘nun, Yeni Zelanda’da yaygın olan küçük ağaç ve çalı cinsi Pseudopanax‘ın çiçeklerinden polen topladığı bilinmektedir. Leioproctus barrydonovani‘nin konak bitkisine dair doğrudan bir kanıt olmamasına rağmen (fosile bağlı polen bulunamadı), aynı tortuda Pseudopanax çiçeklerinin bolluğu, bu Miyosen arı türünün muhtemelen diğer bitkilerin yanı sıra Pseudopanax sp.‘yi de ziyaret ettiğini gösterebilir.” ifadelerini kullanarak açıklamalarını bitirdiler.
Çin’in fosili kuşların erken evrimine yol gösterecek
Paleontologlar, Çin’in güneydoğusundaki Fujian eyaletinin bir bölgesinde iki Jura kuş türünün fosilleşmiş kalıntılarını ortaya çıkardılar. 149 milyon yıllık bu fosiller, oldukça türetilmiş kuş özelliklerinin erken ortaya çıkışını göstermekle kalmayıp, aynı bölgeden başka bir kuş fosiliyle birlikte kuşların daha erken bir kökenini ve Jura’da erken kuşların yayılımını göstermiş oldular. Paleontologlar, bu keşfedilen antik canlıya ise Baminornis zhenghensis adını verdiler.
Bir adım geri çekilip Archaeopteryx‘in filogenetik belirsizliğini yeniden değerlendirirsek, Baminornis zhenghensis‘in gerçek Jura kuşu olduğundan şüphemiz yok.
Dr. Zhonghe Zhou
Konu hakkında konuşan Çin Bilimler Akademisi Omurgalı Paleontolojisi ve Paleoantropoloji Enstitüsü’nden Profesör Min Wang ve meslektaşları, yaptıkları açıklamada şöyle dediler: “Kuşlar, karasal omurgalıların en çeşitli grubudur. Bazı makroevrimsel çalışmalar, onların en erken çeşitlenmesinin Jura Dönemi’ne kadar uzandığını öne sürmektedir. Ancak kuşların en erken evrimsel tarihi, uzun süredir oldukça parçalı fosil kayıtları tarafından gizlenmektedir ve Archaeopteryx, Jura Dönemi’ne ait yaygın olarak kabul gören tek kuştur.”
Bulunan fosil hakkında da açıklamalarda bulunan paleontologlar, “Baminornis zhenghensis‘in, aynı zamanda yaşayan kuşlarda da gözlemlenen, pigostil (pygostyle) adı verilen bileşik bir kemikle sonlanan kısa bir kuyruğu var. Daha önce kısa kuyruklu kuşlara ait en eski kayıt, Erken Kretase’den kalmadır. Baminornis zhenghensis, Jura Dönemi’ne ait tek ve şimdiye kadar keşfedilen en eski kısa kuyruklu kuştur ve bu türemiş kuş özelliğinin ortaya çıkışını yaklaşık 20 milyon yıl geriye çekmektedir.” şeklindeki açıklamalarıyla bulunan fosilin önemini dile getirmektedirler.
Bulunan fosil hakkında Çin Bilimler Akademisi Omurgalı Paleontolojisi ve Paleoantropoloji Enstitüsü’nden Dr. Zhonghe Zhou ise konu hakkında çarpıcı bir açıklamada bulundu: “Bir adım geri çekilip Archaeopteryx‘in filogenetik belirsizliğini yeniden değerlendirirsek, Baminornis zhenghensis‘in gerçek Jura kuşu olduğundan şüphemiz yok.” dedi.
149 milyon yıllık bu fosiller, oldukça türetilmiş kuş özelliklerinin erken ortaya çıkışını göstermekle kalmayıp, aynı bölgeden başka bir kuş fosiliyle birlikte kuşların daha erken bir kökenini ve Jura’da erken kuşların yayılımını göstermiş oldular.
Bölgede bulunan bir başka kuş ise ismi belirtilmeyen ve sadece tek bir fosilleşmiş furcula (salyangoz kemiği) ile temsil edilmektedir. Fosil hakkında konuşan araştırmacılar, “Sonuçlarımız, bu furcula’nın Kretase kuşlarının çeşitli bir grubu olan Ornithuromorpha‘ya ait olduğunu destekliyor.” ifadeleriyle konu hakkındaki tüm açıklamalarını bitirdiler.
Kaynakça
M.S. Engel & U. Kaulfuss. 2025. A bee from the middle Miocene Hindon Maar of southern New Zealand (Hymenoptera, Colletidae). Zoosystema 47 (3): 43-49; doi: 10.5252/zoosystema2025v47a3.
R. Chen et al. 2025. Earliest short-tailed bird from the Late Jurassic of China. Nature 638, 441-448; doi: 10.1038/s41586-024-08410-z.
