Orkalar (Orcinus orca) zengin ve farklı sosyal yaşamlara sahiptir ve mavi balinalardan büyük beyaz köpekbalıklarına kadar her şeyi alt etmek için, dikkate değer çeşitlilikte avlanma stratejileri öğrenmişlerdir.
Çeviri: Suat Tatar
Orkaların kendi lehçeleri, selamlaşma törenleri vardır ve hatta 1980’lerde tuhaf bir moda olarak somon balığı şapkası takmışlardır.
Orkalar denizlerdeki en başarılı türlerden biridir ve her okyanusta besin zincirinin tepesinde hüküm sürerler. Bu kadar başarılı olmalarının nedenlerinden biri çok basit: Gerçekten çok zeki olmaları.
Orkalar (Orcinus orca) zengin ve farklı sosyal yaşamlara sahiptir ve mavi balinalardan büyük beyaz köpekbalıklarına kadar her şeyi alt etmek için, dikkate değer çeşitlilikte avlanma stratejileri öğrenmişlerdir. İşte katil balinaların zeki katiller olduğunu kanıtlayan 11 orka zekâsı örneği.
Modaya kapılıyorlar
Orkalar sosyal olarak öğrenirler ve zaman zaman geçici heveslere kapılırlar – bir veya iki birey tarafından başlatılan, diğerleri tarafından benimsenen ve sonra hızla terk edilen geçici bir davranıştır bu. Örneğin, Pasifik’teki bir popülasyon 1980’lerde şapka olarak somon balığı takmıştır. Bu eğilim, bir dişi orkanın kafasında ölü somon balığı taşımasıyla başlamış ve takip eden haftalarda bu davranış aynı topluluktaki diğer iki sürüye de yayılmıştır.
Biological Conservation dergisinde yayınlanan 2004 tarihli bir insan dışı kültür incelemesine göre, araştırmacılar somon giyen orkaları ertesi yıl aynı davranışı sergilerken görmüşler ve bir daha kafalarında balık taşıdıklarını görmemişlerdir. Avrupa’daki teknelere yönelik son orka saldırıları, katil balina modasının bir başka örneği olabilir.
“Kutlama törenleri” yapıyorlar
Katil balinaların karmaşık sosyal ritüelleri vardır ve hatta araştırmacıların “kutlama törenleri” olarak adlandırdıkları törenlere katılırlar. Böyle bir olay sırasında, selamlama bir doğumla aynı zamana denk geldi.
Seattle Ulusal Halk Radyosu haber istasyonu KUOW’un bildirdiğine göre, 2020 yılında ABD ile Kanada arasındaki sınırda yer alan Juan de Fuca Boğazı’nda üç orka sürüsü yeniden bir araya geldi ve orkalar birbirlerine ıslık çalıp şakırken hamile bir dişi yavru doğurdu. Orkalar yiyecek aramıyorlardı ve doğum gününde sadece sosyalleşmek için orada oldukları anlaşılıyordu.
Farklı lehçeleri var
Orkalar akraba anneler ve onların torunlarından oluşan sürüler halinde yaşarlar. Her sürünün, aynı dilin farklı lehçeleri gibi, kendine özgü çağrıları vardır. Türler yeni sesleri taklit etmeyi öğrenebilir, bu da bu lehçeleri oluşturmalarına yardımcı olabilir.
Araştırmacılar Wikie adlı tutsak bir dişi orkaya “merhaba” ve “güle güle” gibi insan sözcüklerinin yanı sıra diğer bazı hayvanların seslerini de taklit etmeyi öğretti. Wikie hızlı bir şekilde öğrendi ve ilk denemesinde bazı yeni sesleri yeniden üretebildi.
Özel avlanma stratejileri uygularlar
Orkalar son derece özel avlanma stratejileri öğrenir ve bu bilgileri yavrularına aktarırlar. Arjantin’deki bazı katil balinalar kıyıdaki fokları yakalamak için kendilerini sahile vururken, Antarktika’daki diğer popülasyonlar ise fokları, yüzen deniz buzundan itmek için dalgalar yaratıyor.
Uluslararası Doğa Koruma Birliği’nin (IUCN) Kırmızı Listesi’ne göre, katil balinalar sadece fokları avlamak için benzersiz stratejiler geliştirmiyor; Pasifik’in bazı bölgelerinde somon uzmanı, Avustralya açıklarında gagalı balina avcısı ve Yeni Zelanda açıklarında iğneli balina avcısı oluyorlar.
Seçici yiyicilerdir
Bazı katil balina popülasyonları, köpekbalığı karaciğerlerinin özellikle besin açısından zengin olduğunu ve sadece besleyici organlara ulaşmak için köpekbalıklarını öldürmeye ve geri kalanını atmaya değeceğini öğrenmiş gibi görünüyor. Araştırmacılar, Güney Afrika açıklarında büyük beyaz köpekbalıklarına (Carcharodon carcharias) saldırmak ve Meksika açıklarında balina köpekbalıklarını (Rhincodon typus) parçalamak da dâhil olmak üzere çeşitli köpekbalıklarının karaciğerlerini hedef alan katil balina popülasyonlarını belgelemiştir.
Görünüşe göre arkadaşları var
Proceedings of the Royal Society B dergisinde yayınlanan 2021 tarihli bir çalışma, katil balinaların sosyal bağlarının insanlar da dâhil olmak üzere primatlarda görülenlerle karşılaştırılabilir olduğunu ortaya koydu. Bir katil balina, sürüsünün belirli üyeleriyle, genellikle benzer yaşta ve aynı cinsiyette olanlarla daha fazla etkileşime girer.
Washington eyaletindeki Balina Araştırmaları Merkezi’nin araştırma direktörü Michael Weiss, araştırmayı yönetti ve araştırma sırasında her zaman birlikte olan uzaktan akraba iki genç erkek hakkında Science’a konuştu. Weiss, “Ne zaman bir grup balina görseniz, bu ikisi tam orada birbirleriyle etkileşim halindedir” dedi. “Burada dostluk kelimesini kullanmaktan çekinmezdim.”
Yas tutuyor gibi görünüyorlar
2018 yılında araştırmacılar, görünüşe göre kederli bir dişi katil balinanın yeni doğmuş ölü yavrusunu ittiğini tespit etti. Tahlequah adı verilen orka, cansız yavrusunu en az 17 gün boyunca itti ve sonunda bırakmadan önce okyanusta 1.000 mil (1.600 kilometre) kat etti. Balina Araştırma Merkezi bunu bir “keder turu” olarak tanımladı.
Eğitilebilirler
İnsanlar onlarca yıldır tutsak orkaları eğitiyor. Örneğin SeaWorld’de katil balinalar poz veriyor, kalabalığa sıçrıyor, göğüs yüzgeçlerini sallıyor ve genellikle komut üzerine takla atıyorlar.
Katil balinaların yapay bir ortamda tutulması tartışmalı bir konu; bazı uzmanlar bunun strese neden olduğunu ve hastalıklara katkıda bulunduğunu savunuyor. SeaWorld 2016 yılında katil balina yetiştirme programını sona erdirdiğini duyurdu ve şu anda sahip olduğu katil balinalar, bakımındaki son nesil olacak.
Birbirlerini önemsiyorlar
Araştırmacılar orkaların sürü arkadaşlarına destek olduğu sayısız örneği belgelemiştir. Örneğin, Daily Mail’in daha önce bildirdiğine göre, orkalar yaralı ya da deforme olmuş aile üyelerine yiyecek yakalayarak hayatta kalmalarına yardımcı olmuştur. Katil balina anneleri ayrıca oğullarına yetişkinlik dönemlerinde de bakıyor ve orka büyükanneleri torunlarına menopoza girdikten sonra bakıyor (bunu yapan birkaç türden biri).
Current Biology dergisinde yayınlanan 2015 tarihli bir çalışma, yaşlı dişilerin özellikle yiyecek kıtlığının yaşandığı zor zamanlarda sürü üyelerine yiyecek bulma konusunda rehberlik ettiğini ortaya koymuştur; bu da artık üremeyen orkaların bilgelik aktararak sürünün hayatta kalma şansını desteklediğini düşündürmektedir.
Beyinleri büyük
Orlando Sentinel’in 2010 yılında bildirdiğine göre, bir katil balinanın beyni 6,8 kilogram kadar ağırlığa sahip olabilir ve su altı ortamlarını analiz etmek için iyi bir donanıma sahiptir. Türün en etkileyici entelektüel araçlarından biri ekolokasyondur. Orkalar ses dalgaları yaratmak için tıklar ve bu dalgaların bir şeye çarptığını tespit ederek avlarının yerini belirler. Ulusal Okyanus ve Atmosfer İdaresi’ne göre araştırmacılar, Kuzeybatı Pasifik kıyılarında yaşayan bir orka popülasyonu olan güneyli katil balinaların, benzersiz akustik imzalar yayan somon yüzme keselerinin boyutunu ve yönünü tespit ederek chinook somonunu diğer balıklardan ayırt edebildiğine inanıyor.
İnsanlarla birlikte balina avladılar
Yaklaşık 1.000 yıl boyunca Avustralya kıyılarındaki bir orka popülasyonu yerli halkla ve daha sonra Avrupalı balina avcılarıyla birlikte avlandı. İnsanları balinaların varlığına karşı uyarmak için suya vururlar ve bazen bir halat kullanarak onları bulundukları yere çekerlerdi. Karşılığında insanlar orkalara balinaların dudaklarını ve dillerini verirdi. Bu ilişki “Dil Yasası” olarak bilinmeye başladı ve 1930’lara kadar devam etti, o zamana kadar ticari balina avcılığı balenli balina stoklarının düşmesine neden olmuştu. Katil balinalar bölgeyi terk etti ve bu katil balina popülasyonunun artık ölmüş olduğuna inanılıyor.
Kaynak: https://www.livescience.com/animals/ways-orcas-show-their-terrifying-intelligence
