Milleyha Sulak Alanı, Doğu Akdeniz’in en önemli sulak alan ekosistemlerinden biri olmasına rağmen, günümüzde yoğun ve çok yönlü antropojenik baskılar altında hızla ekolojik bütünlüğünü kaybetmektedir.
Abdullah Derda Alkazak, Afra Keban, Bengüsü Alkan, Burak Emre Çıra, Ece Kamalak, Emine Azra Aydın, Irmak Demirkaya
Milleyha Sulak Alanı, Hatay’ın Samandağ ilçesinde, Asi Nehri Deltası ile Akdeniz’in birleştiği stratejik bir noktada yer alan yüksek ekolojik değere sahip bir sulak alan sistemidir. “Mahalli Öneme Haiz Sulak Alan” statüsüyle korunan bu bölge, Asi Nehri’nin taşıdığı alüvyonlar ile Akdeniz’in dalga dinamikleri arasındaki uzun süreli etkileşimin bir ürünü olarak şekillenmiştir.
Alanın ekolojik kimliği
Deniz seviyesinden yalnızca 0–5 metre yükseklikte bulunan bu sığ yapı, yüzey suları kesilse bile taban suyunun denizle olan dolaylı teması sayesinde toprağın halofilik (tuzcul) karakterini korumasına olanak tanır.
İklimsel olarak tipik Akdeniz ikliminin etkisi altındaki Milleyha’da yıllık ortalama sıcaklık 19°C, yağış miktarı ise yaklaşık 895 mm’dir. Thornthwaite su bilançosuna göre bu koşullar, alanda belirgin ve keskin bir mevsimsel hidrolojik döngü yaratır; kış aylarında yağışlarla oluşan su fazlası alanı canlandırırken, yazın artan buharlaşma geniş kuruma evrelerine yol açar.
Bu dinamik döngü, Milleyha’yı sabit bir su kütlesinden ziyade mevsimsel olarak dönüşen bir “tuzlu bataklık” (salt-marsh) ekosistemine dönüştürür. Bu ritim yalnızca hidrolojiyi değil, aynı zamanda toprağın kimyasal yapısını ve kuşların göç takvimini de belirleyen temel bir ekolojik düzenleyici işlev görür.
Ekolojik açıdan bir geçiş zonu niteliği taşıyan Milleyha; kıyı kumulları, tuzcul bataklıklar ve tatlı su habitatlarından oluşan çok katmanlı bir habitat mozaiği sunar. Bu çeşitlilik, kum zambağı gibi nadir kumcul (psammofit) bitkiler ile peygamberkılıcı gibi tuza dayanıklı (halofilik) türlerin bir arada bulunmasına olanak tanır. Bu birliktelik, alanın hem biyocoğrafik hem de ekolojik özgünlüğünü ortaya koymaktadır.
Biyoçeşitlilik: Göç yollarının nabzı
Milleyha Sulak Alanı, uluslararası göç yolları üzerinde yer alması nedeniyle hem yerleşik hem de göçmen kuşlar için kritik bir durak, beslenme ve üreme alanı niteliğindedir.
Alanda 62 familyaya ait 284 kuş türü saptanmıştır; bu durum Milleyha’yı kuş çeşitliliği açısından Türkiye’nin en zengin bölgelerinden biri yapmaktadır. Flora açısından da zengin olan bölgede 50 farklı familyaya ait 249 bitki taksonu belirlenmiştir. Ayrıca 6 familyaya ait 24 kelebek türü, 12 sürüngen ve 3 kurbağa türü kaydedilmiştir.
Bu biyolojik çeşitlilik, kıyı ve kumul ekosistemlerinin bir arada bulunmasıyla oluşan habitat çeşitliliğine doğrudan bağlıdır. Farklı habitat tiplerinin kesişimi, türlerin beslenme, barınma ve üreme ihtiyaçlarını karşılayan karmaşık ve birbirine bağlı bir ekolojik ağ oluşturur.
Bu ekosistemde yaşayan birçok tür, başka habitatlarda yaşamını sürdüremez; dolayısıyla alanın varlığı, bu türler için yalnızca bir seçenek değil, bir zorunluluktur. Ancak son 10–15 yılda artan insan baskısı, Milleyha’daki türler üzerinde belirgin bir kırılganlık ve gerileme eğilimi yaratmıştır.
Kuşlar üzerine yapılan değerlendirmelerde alanda yayılış gösteren 16 türün tehdit altında olduğu belirlenmiştir. Küresel ölçekte Hassas (VU) kategorisinde yer alan büyük Orman Kartalı (Aquila clanga) ve Yaz Ördeği (Marmaronetta angustirostris), Milleyha’nın yalnızca ulusal değil, uluslararası ölçekte de korunması gereken bir alan olduğunu açıkça ortaya koymaktadır.
Bitki örtüsü ve kumul ekosistemi
Milleyha’nın halofit bitki örtüsü zengin olmasına karşın, 7 bitki taksonunun tehlike altında olduğu tespit edilmiştir. Bu türlerden kum zambağı (Pancratium maritimum) Tehlikede (EN), endemik olan Salicornia palasiana ssp. palasiana ise Hassas (VU) kategorisindedir. Bu durum, alanın yalnızca zengin değil, aynı zamanda korunması gereken kırılgan bir flora yapısına sahip olduğunu göstermektedir.
Alan, tuzluluk ve su rejimi bakımından ekstrem koşullara uyum sağlamış bu bitki türleri sayesinde ekolojik bütünlüğünü ve fonksiyonel sürekliliğini koruyabilmektedir.
Kıyı kumulları ayrıca Yeşil Deniz Kaplumbağası (Chelonia mydas) ve İribaşlı Deniz Kaplumbağası (Caretta caretta) için kritik yuvalama alanlarıyla doğrudan bağlantılıdır. Bu kumul sistemleri, yalnızca fiziksel bir habitat değil, türlerin yaşam döngüsünü sürdürebilmesi için gerekli hassas çevresel koşulları sağlayan bir üreme platformudur.
Akdeniz’deki Yeşil Deniz Kaplumbağası popülasyonunun genetik olarak izole olması, Milleyha’yı bölgesel bir habitat olmanın ötesine taşıyarak küresel ölçekte stratejik bir koruma alanı haline getirmektedir.
Ekosistemin sessiz aktörleri
Milleyha yalnızca büyük ve dikkat çekici türlerden ibaret değildir; ekosistemin sürekliliği büyük ölçüde görünürlüğü düşük, işlevsel açıdan kritik türlere bağlıdır.
İnsan baskısına duyarlılığı nedeniyle önemli bir biyolojik indikatör olan Kum Yengeçleri (Ocypode cursor), sedimenti havalandırarak kıyı mikrofaunasının dengelenmesinde ekosistem mühendisliği işlevi görür.
Türkiye’de sınırlı bir dağılıma sahip Meyve Yarasası (Rousettus aegyptiacus), tohum yayılımı ve gece tozlaşmasında ekosistemler arası bağlantıyı sağlayan kilit bir türdür.
Mauremys caspica gibi tatlı su kaplumbağaları ise sulak alanın hidrolojik sürekliliğinin biyolojik göstergeleri olarak değerlendirilebilir.
Bu türlerin varlığı, Milleyha’nın işleyen bir ekosistem olduğunu gösteren pasif unsurlar değil, sistemin dengesini izleyen ve sürdüren biyolojik sensörler niteliğindedir.
Antropojenik baskılar
Milleyha Sulak Alanı, Doğu Akdeniz’in en önemli sulak alan ekosistemlerinden biri olmasına rağmen, günümüzde yoğun ve çok yönlü antropojenik baskılar altında hızla ekolojik bütünlüğünü kaybetmektedir. Alan genelinde artan insan faaliyetleri, sulak alanın doğal yapısını bozmakta; bu durum habitat kaybına ve başta Arum milleyhanum gibi endemik ve hassas türler olmak üzere birçok canlının popülasyonlarında belirgin azalışlara yol açmaktadır.
Sulak alan sınırlarında moloz ve toprak dökümüyle yapılan kurutmalar yaşam alanlarını doğrudan ortadan kaldırmaktadır. Bunun yanısıra tarımsal faaliyetler sonucu gübre ve pestisitler yüzey ve yeraltı sularına karışarak tüm trofik ağı etkilemektedir. Bölgedeki yazlık konutlar, turistik tesisler ve eğlence alanlarını kapsayan yapılaşma baskısı habitat parçalanmasını hızlandırmaktadır. Özellikle 2023 Kahramanmaraş depremleri sonrası alana dökülen molozlar ekosistemde ciddi tahribat yaratmıştır. Hayvancılık halofit bitkiler üzerindeki otlatma baskısı ve yasa dışı av faaliyetleri kuş popülasyonlarında düşüşe yol açmaktadır. Ayrıca bölgeye gerçekleşen kum alımına bağlı kumul erozyonu kumul ekosistemdeki canlıların alanlarını daraltmaktadır. Tüm bu baskılar, zaten dinamik ve hassas olan sulak alan sistemini geri dönüşü zor bir eşik noktasına yaklaştırmaktadır.
Mevcut koruma stratejileri
Milleyha Sulak Alanı’ndaki mevcut koruma yaklaşımlarının kapsamını, etkinliğini ve sürdürülebilirliğini tartışmak için, öncelikle Türkiye’deki koruma ve restorasyon çalışmalarının genel çerçevesini ve uygulanma biçimlerini değerlendirmek gerekmektedir.
Türkiye’de ekosistem restorasyonunun temel amaçları, ekolojik, sosyal ve ekonomik boyutları bütünleştiren çok katmanlı bir yaklaşım üzerine kuruludur. Bu bağlamda yürütülen projeler; biyoçeşitliliğin ve ekosistem fonksiyonlarının yeniden kazandırılması, iklim değişikliğine karşı direncin artırılması, tehdit altındaki tür ve habitatların iyileştirilmesi, ekosistemler arası bağlantıların güçlendirilmesi ve sürdürülebilir geçim kaynaklarının oluşturulması gibi hedefleri desteklemektedir.
Ancak bu hedeflere ulaşmada, yalnızca amaçların tanımlanması değil, uygulanan yöntemlerin uygunluğu, sürekliliği ve yerel koşullara uyarlanabilirliği de belirleyici bir rol oynamaktadır.
Türkiye’de ekosistem restorasyonunda kullanılan başlıca yöntemler; korunan alanların oluşturulması ve etkin yönetimi, yaban hayatı koridorlarının geliştirilmesi, habitat ve tür odaklı restorasyon uygulamaları, bu alanlarda yürütülen izleme ve devriye faaliyetleri, yerel halkın koruma süreçlerine aktif katılımı ve bu süreçleri destekleyen sürdürülebilir finansman mekanizmalarının oluşturulmasıdır.
Bu çerçevede değerlendirildiğinde, Türkiye’deki ekosistem restorasyonu çalışmaları, ekosistemin farklı bileşenlerinin—insan dahil—birbirine bağlı olduğunu kabul eden ve bu ilişkiler ağını gözeten bütüncül bir yönetim anlayışına dayanmaktadır.
Yasal koruma statülerinin kazandırılması
Milleyha için ilk resmi koruma adımı, 6 Eylül 2021 tarihinde “Mahalli Öneme Haiz Sulak Alan” ilanı ile atılmıştır. Ancak bu statünün koruyuculuk kapasitesi sınırlı kalmakta ve uygulama düzeyinde güçlü bir yaptırım mekanizması sunmamaktadır.
Daha kapsamlı bir koruma adımı olarak 2025 yılında Doğal Sit Alanı tescili yapılmış; alan 263 hektar Nitelikli Doğa Koruma Alanı ve 120 hektar Sürdürülebilir Koruma ve Kontrollü Kullanım Alanı olmak üzere ikiye ayrılmıştır. Bu zonlama, alanın farklı kullanım ve koruma ihtiyaçlarını dengelemeyi amaçlayan önemli bir yönetim aracıdır.
Ancak bu gelişme önemli olmakla birlikte, sahadaki mevcut baskılar göz önüne alındığında tek başına yeterli bir koruma güvencesi sunmamaktadır. Koruma statülerinin etkinliği, yalnızca hukuki tanımlarla değil; sahadaki denetim, uygulama kapasitesi ve süreklilik ile doğrudan ilişkilidir.
Gelecek için stratejik adımlar
Alanda ilk olarak var olan sistemin restore edilmesi ve bu planın sürdürülebilmesi gerekmektedir. Bu bağlamda bozulan habitatı eski haline getirmek için alanında uzman yetkililerle bilimsel bir yönetim planı standardize edilmelidir. Bu plan kapsamında alan ile ilgili göz önünde tutulması gereken birkaç madde bulunmaktadır. Bu maddeleri şöyle sıralayabiliriz:
Deprem, molozlar ve coğrafi değişimler
2023 yılında bölgede meydana gelen ve bölgeyi derinden etkileyen Şubat depremleri Milleyha’nın ekosisteminde kritik değişimlere neden olmuş olabilir. Ne yazık ki deprem sonrası Milleyha ile ilgili yeterli çalışma bulunmamaktadır. Alanın detaylı jeolojik incelemesinin yapılması tahribatın boyutunu anlamak ve risk analizi yapabilmek için çok önemlidir.
Su krizi ve entegre su yönetimi
Sulak alanın çevresindeki tarım arazileri için yapılan aşırı su çekimi Milleyha’yı kurutma tehlikesiyle karşı karşıya bırakır. Alandaki tüm paydaşlar için entegre su kaynakları yönetim planı oluşturulmalıdır. Damla sulama, yağmur suyu hasadı, alternatif sulama kaynakları gibi uygulamalar teşvik edilerek Milleyha sulak alanındaki kontrolsüz su kullanımı engellenmelidir. Ayrıca düzenli olarak alandaki yeraltı suyu izlenmelidir. Böylece etkenlerin takibi ve korumanın sürekliliği sağlanmış olur.
Kirlilik ve atık yönetimi
Çevreye yığılan molozlar, plansız yapılaşma, yetersiz atık su altyapısı, ışık ve ses kirliliği sulak alanda yaşayan ve burayı konak olarak kullanan canlılar için baskı oluşturmaktadır. Kirliliğin engellenebilmesi için çevrede etkili bir tampon bölge yönetim planı uygulanmalıdır. Tampon bölgeye moloz ve kimyasal dökümü yasaklanmalıdır. Alanda geri dönüşüm zorunlu hale gelmeli ve atık su arıtma kapasitesi artırılarak temiz su girişi sağlanmalıdır. Tampon bölge yönetimi kapsamında tüm dış ışık kaynakları için yasal bağlayıcılığı olan, sulak alana doğru yönlendirilmeyen, düşük spektrumlu aydınlatma standartları acilen uygulanmalıdır.
Yerel halkla birlikte koruma
Koruma ancak toplumsal sahiplenmeyle kalıcı olur. Bu nedenle hazırlanan koruma planına yerel halk dahil edilmeli; ekoturizm, eğitim ve atölye faaliyetler desteklenmelidir.
Koruma mücadelesinin önemi
Milleyha jeomorfik, jeopolitik, ekolojik bağlamlarda sahip olduğu çeşitlilik nedeniyle ülkemizin en zengin ve hassas alanlarından biridir. Güncel koruma çalışmaları ve alan ile ilgili yapılan çalışmalar görece taze olduklarından hala kırılmaya açıktır. Halihazırda uygulanmakta olan koruma çalışmalarının sıkı takibi ve metinde önerilen koruma stratejilerinin gerçekçi biçimde eklenmesi ile alanın sürdürülebilirliği sağlanacaktır.
Milleyha Sulak Alanı’nı araştırırken bulduğumuz neredeyse tüm bilgiler sivil toplum kuruluşları ve alana gönül vermiş ve önemini bizlerden önce kavramış birkaç özel insan sayesinde oluşturulmuştur. Subaşı Kuş ve Kelebek Gözlem Derneği ve Antakya Doğa Sanat ve Turizm Derneği tarafından 2014 ve 2021 yıllarında olmak üzere iki kere oluşturulan ‘Milleyha Sulak Alanının Biyoçeşitliliği ve Güncel Durum Raporları’ sayesinde alanın biyoçeşitliliğine dair elle tutulur veriler bulunmaktadır. Antakya Doğa Sanat ve Turizm Derneği tarafından düzenlenen geziler sayesinde halkın bilinçlendirilmesi ve alana aidiyet duygusunun sağlamlaştırılması sağlanmaktadır. Alana tescil verilmesi için konuyu meclise taşıyan Samandağ Belediyesi Meclis Üyesi Sinem Kayıkçı ve sahip olduğu kitle ile fotoğraflarını paylaşarak Milleyha’yı Antakya’nın mirası olmaktan çıkarıp hepimizin mirasına dönüştüren Emin Yoğurtçuoğlu’na başta Afrika’dan göçen kuşlar olmak üzere Milleyha ekosisteminin bir parçası tüm canlılar adına teşekkür ederiz.
Umuyoruz ki, son dönemde Milleyha Sulak Alanı’nı korumaya yönelik atılan adımlar; yerel ve ulusal düzeyde artan farkındalık, sivil toplum kuruluşları ile gönüllülerin katkıları sayesinde güçlenerek devam eder ve bu çabalar hem Milleyha’nın geleceği hem de ülkemizin zengin doğal mirasının bütünlüğü adına kalıcı bir umut oluşturur.
Kaynaklar
Altay, V., & Ozturk, M. (2012). Land Degradation and Halophytic Plant Diversite Of Milleyha Wetland Ecosystem (Samandağ-Hatay), Turkey. Pak. J. Bot., 44(Special Issue), 37–50.
Bölge Sakinleri Dayanışma Ve Temsil Komitesi Adına. Ecz. Muhsin Doğu. (2025, 28 Mayıs). Milleha Sulak Alanı 2021 De Sınırları Çizilmiştir. Güney Kültür Ve Ekoloji Dergi.
Doğa Koruma Ve Milli Parklar Genel Müdürlüğü. (T.Y.). Doğa Turizmi Web Uygulaması. (Web Uygulaması Arayüzü).
Çetin, F. S. (2025, 12 Mayıs). Çevre, Şehircilik Ve İklim Değişikliği Bakanlığından “Milleyha Kuş Cenneti” İçin Koruma Kararı. Anadolu Ajansı (Aa).
Yıldırım Anlar, Z. (2024). Hatay İli Doğal Sulak Alanların Jeomorfolojik Ve Hidrografik Özellikleri, Temel Sorunları Ve Sürdürülebilir Yönetimi (Yüksek Lisans Tezi). Hatay Mustafa Kemal Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Coğrafya Ana Bilim Dalı.
Yıldırım, H., & Kayıkçı, S. (2025). Güney Anadolu’dan Yeni Bir Yılanyastığı (Arum) Türü: Arum Milleyhanum (Araceae). Bağbahçe Bilim Dergisi, 12(1), 8–19. Https://Doi.Org/10.35163/Bagbahce.1665567.
Encalada, S. E., Lahanas, P. N., Bjorndal, K. A., Bolten, A. B., Miyamoto, M. M., & Bowen, B. W. (1996). Phylogeography And Population Structure Of The Atlantic And Mediterranean Green Turtle Chelonia Mydas: A Mitochondrial Dna Control Region Sequence Assessment. Molecular Ecology, 5(4), 473-483.
Kasparek, M., Godley, B. J., & Broderick, A. C. (2001). Nesting Of The Green Turtle, Chelonia Mydas, İn The Mediterranean: A Review Of Status And Conservation Needs. Zoology İn The Middle East, 24(1), 45-74.
Hannan, L. B., Roth, J. D., Ehrhart, L. M., & Weishampel, J. F. (2007). Dune Vegetation Fertilization By Nesting Sea Turtles. Ecology, 88(4), 1053-1058.
Yıldırım, H., & Kayıkçı, S. (2025). Güney Anadolu’dan Yeni Bir Yılanyastığı (Arum) Türü: Arum Milleyhanum (Araceae). Bağbahçe Bilim Dergisi, 12(1), 8-19.
Kaya, G. I., Cicek, D., Sarıkaya, B., Onur, M. A., & Somer, N. U. (2010). Hplc-Dad Analysis Of Lycorine İn Amaryllidaceae Species. Natural Product Communications, 5(6), 1934578×1000500610.
Ergin, M., Karakaş, Z. S., Tekin, E., Eser, B., Sözeri, K., Çopuroğlu, İ., … & Şimşek, B. (2018). Provenance Discrimination Among Foreshore, Backshore, And Dune Environments İn The Black Sand Beaches Along The Samandağ/Hatay Coasts, Se Turkey (E Mediterranean). Arabian Journal Of Geosciences, 11(6), 109.
Lucrezi, S., Schlacher, T. A., & Walker, S. (2009). Monitoring Human İmpacts On Sandy Shore Ecosystems: A Test Of Ghost Crabs (Ocypode Spp.) As Biological İndicators On An Urban Beach. Environmental Monitoring And Assessment, 152(1), 413-424.
Das, G. K. (2016). Bioturbation Structures. In Tidal Sedimentation Of The Sunderban’s Thakuran Basin (Pp. 123-140). Cham: Springer International Publishing.
Karatas, A., Yigit, N., Çolak, E., & Kankiliç, T. (2003). Contribution To Rousettus Aegyptiacus (Mammalia: Chiroptera) From Turkey. Folıa Zoologıca-Praha-, 52(2), 137-142.
Korine, C., Izhaki, I., & Arad, Z. (1999). Is The Egyptian Fruit-Bat Rousettus Aegyptiacus A Pest İn Israel? An Analysis Of The Bat’s Diet And İmplications For İts Conservation. Biological Conservation, 88(3), 301-306.
Kunz, T. H., Braun De Torrez, E., Bauer, D., Lobova, T., & Fleming, T. H. (2011). Ecosystem Services Provided By Bats. Annals Of The New York Academy Of Sciences, 1223(1), 1-38.
Güçlü, Ö., Ulger, C., Türkozan, O., Gemel, R., Reimann, M., Levy, Y., … & Aymak, C. (2009). First Assessment Of Mitochondrial Dna Diversity İn The Endangered Nile Softshell Turtle, Trionyx Triunguis, İn The Mediterranean. Chelonian Conservation And Biology, 8(2), 222-226.
Fauna & Flora & Akdeniz Koruma Derneği (Akd). (Tarih Belirtilmemiş, Aktif Proje). Boosting Climate Change Resilience By Restoring Marine Ecosystem Connectivity İn South-West Türkiye..
Food And Agriculture Organization Of The United Nations (Fao) & T.C. Tarım Ve Orman Bakanlığı. (2025, 3 Kasım). Ecosystem Restoration Capacity Development Workshop Kicks Off [Kaz Mountains Project]..
Kayıkçı, S., Atahan, A., Gül, O., Atahan, M., Gül, M. (2021, Ağustos). Milleyha Sulak Alanının Biyoçeşitliliği Ve Güncel Durum Raporu. Antakya Doğa Sanat Ve Turizm Derneği & Subaşı Kuş Ve Kelebek Gözlem Derneği, 45 S, Hatay..
Türsiyev (Türkiye Sürdürülebilir İnsani Yardım Ve Eğitim Vakfı). (2024 Telif Hakkı). Asi River And Kırıkhan Gölbaşı Lake Rehabilitation And Contribution To The Local Economy Through Water Hyacinth Recycling (2025–2026)..
Turquoise Coast Environment Fund (Tcef), Turkish Philanthropy Funds (Tpf), & Turkey Mozaik Foundation (Tmf). (2023, 19 Aralık). Joint Grant Initiative Launched..
Çevre, Şehircilik Ve İklim Değişikliği Bakanlığı. (2025). Hatay İli, Samandağ İlçesi, Milleyha Sulak Alanı Doğal Sit Alanı Tescil Kararı. Tabiat Varlıklarını Koruma Genel Müdürlüğü.
Doğa Derneği. (T.Y.). Samandağ Kumulları. Https://Dogadernegi.Org/Samandag-Kumullari/
Mitsch, W. J., & Gosselink, J. G. (2015). Wetlands (5. Baskı). John Wiley & Sons.
Resh, V. H., & Rosenberg, D. M. (1993). Freshwater Biomonitoring And Benthic Macroinvertebrates. Chapman & Hall.
Witherington, B. E., & Martin, R. E. (1996). Understanding, Assessing, And Resolving Light-Pollution Problems On Sea Turtle Nesting Beaches. Florida Marine Research Institute Technical Reports.
Wwf-Türkiye. (T.Y.). Deniz Kaplumbağaları. Https://Www.Wwf.Org.Tr/Kesfet/Biyocesitlilik/Turler/Deniz_Kaplumbagalari/
Afad. (2023). 6 Şubat 2023 Pazarcık Ve Elbistan Depremleri Ön Değerlendirme Raporu. T.C. İçişleri Bakanlığı Afet Ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı.
El Yazmaları. (2021, 2 Ağustos). Dr. Samim Kayıkçı: Milleyha Sulak Alan İlan Edilmeli, Rehabilitasyonu Sağlanmalıdır. El Yazmaları.
Çevre, Şehircilik Ve İklim Değişikliği Bakanlığı. (2025, 5 Eylül). Milleyha “Sit Alanı” İlan Edildi. Https://Csb.Gov.Tr/Haberler/Milleyha-Sit-Alani-İlan-Edildi-302125
Taş, S. (2021, 15 Eylül). Hatay’daki Milleyha Sulak Alanı’nda Bu Yıl 3 Yeni Kuş Türü Gözlendi. Anadolu Ajansı (Aa).
Celik, F. D., Ozesmi, U., & Akdogan, A. (2005, 6 Ekim). Participatory Ecosystem Management Planning At Tuzla Lake (Turkey) Using Fuzzy Cognitive Mapping. Arxiv:Q-Bio/0510015.
Bilgin, A. N. (2024, 12 Aralık). Göçmen Kuşların Türkiye’ye Giriş Kapısı: Milleyha. Bianet.
