Bilim insanları insan beyninin en ayrıntılı hücresel haritalarından birini oluşturdu. Yaklaşık 1.500 kişinin beyin dokusundan elde edilen 6,3 milyondan fazla hücre çekirdeği incelendi. Harita, Alzheimer’dan Parkinson’a, şizofreniden bipolar bozukluğa kadar sekiz beyin hastalığında hücrelerin nasıl değiştiğini karşılaştırmayı mümkün kılıyor.
Uluslararası PsychAD Konsorsiyumu, beynin planlama, karar verme ve davranış kontrolünde önemli rol oynayan dorsolateral prefrontal korteksini hücre hücre haritaladı.
Nature ve bağlantılı dergilerde yayımlanan araştırma dizisinde 1.494 kişinin beyninden 6 milyon 320 binden fazla hücre çekirdeğinin gen etkinliği analiz edildi.
Sekiz hastalık aynı haritada
Araştırmacılar Alzheimer, Parkinson, frontotemporal demans, vasküler demans, tauopati, Lewy cisimcikli demans, şizofreni ve bipolar bozuklukta ortaya çıkan hücresel değişimleri sağlıklı beyinlerle karşılaştırdı.
Bazı hastalıkların farklı belirtiler göstermesine rağmen hücrelerde ortak moleküler bozulmalara yol açabildiği, bazı değişikliklerin ise yalnızca belirli hastalıklara özgü olduğu görüldü.
Hastalığın hangi hücrede başladığı görülebilecek
Yeni haritanın en önemli farkı, beyin dokusunu tek parça halinde incelemek yerine farklı hücre türlerini ayrı ayrı analiz etmesi.
Böylece bilim insanları artık hangi hastalığın hangi hücre türünde hangi genleri ve biyolojik süreçleri değiştirdiğini çok daha ayrıntılı biçimde görebiliyor.
Araştırmanın Alzheimer bölümünde yaklaşık 1,5 milyon hücre, hastalığın bilişsel belirtileri ve diğer özellikleriyle ilişkili olarak yapay zekâ destekli yöntemlerle analiz edildi.
Yeni tedavilere yol gösterebilir
Harita herhangi bir hastalık için doğrudan tedavi sunmuyor. Ancak Alzheimer, Parkinson ve psikiyatrik hastalıklarda yeni biyobelirteçlerin ve ilaç hedeflerinin bulunmasına yardımcı olabilecek büyük bir araştırma altyapısı sağlıyor.
Çalışma insan beyninin tamamının haritasının çıkarıldığı anlamına gelmiyor; odak esas olarak prefrontal korteksin belirli bir bölgesi.
Yine de 6,3 milyondan fazla hücrenin aynı sistem içinde incelenmesi, bilim insanlarına beynin hastalandığında neler olduğuna şimdiye kadarki en ayrıntılı pencerelerden birini açıyor.
