Orta Çağ’dan kalma el yazmaları, hayvan hastalıklarının tarihine ışık tuttu. Araştırmacılar, aralarında yaklaşık bin yıllık York İncilleri’nin de bulunduğu eserlerin parşömenlerinde koyun çiçeği virüsünün DNA izlerini saptadı.
Yüzyıllardır korunan kitaplar, üzerlerine yazılan metinlerin yanı sıra yapıldıkları hayvanların biyolojik geçmişini de saklıyor. University College Dublin öncülüğündeki uluslararası araştırma ekibi, tarihî el yazmalarında bulduğu virüs DNA’sı sayesinde koyun sürülerini etkileyen bir hastalığın izini binlerce yıl geriye kadar sürdü.
Araştırmada, koyun, keçi ve sığır gibi hayvanların derilerinden üretilen parşömenler incelendi. Science Advances dergisinde yayımlanan çalışma, bu sayfalarda korunan genetik parçaların geçmişteki hayvan hastalıklarını araştırmak için kullanılabileceğini gösterdi.
İncil sayfalarındaki beklenmedik iz
Virüsün DNA’sının saptandığı eserlerden biri, İngiltere’de korunan ve yaklaşık bin yıllık bir el yazması olan York İncilleri oldu.
Araştırmacılar, eserin üç sayfasında virüse ait DNA izleri belirledi. Bunlardan biri, kitabın ilk hazırlanmasından yüzyıllar sonra esere eklenen bir hukuk belgesiydi.
Değerli el yazmasından örnek almak için parşömenin yüzeyine dikkatle silgi uygulandı. Böylece analiz için çok küçük miktarda malzeme toplanabildi.
İlk İngilizce sözlüklerden birinde de bulundu
Virüs DNA’sı saptanan bir başka eser ise Cambridge Üniversitesi Corpus Christi College bünyesindeki Parker Kütüphanesi’nde korunan Corpus Glossary oldu.
Yaklaşık MS 800 yılına tarihlenen eser, Latince sözcüklerle Eski İngilizcedeki karşılıklarını bir araya getiriyor. Bu özelliğiyle İngiliz dilinin erken dönemine ışık tutan önemli sözlüklerden biri sayılıyor.
Araştırmada incelenen el yazmaları arasında Britanya’nın yanı sıra kıta Avrupası’ndan eserler de bulunuyordu.
Koyun dişlerinde 3 bin 700 yıllık iz
Araştırmacılar yalnızca kitaplara bakmadı. Daha eskiye ulaşmak için arkeolojik kazılarda bulunan hayvan kalıntılarındaki DNA verilerini de inceledi.
Virüse ait en eski izler, Avrasya bozkırlarında bulunan ve yaklaşık 3 bin 700 yıl öncesine tarihlenen bir koyun dişinde saptandı. Bir başka eski örnek ise yaklaşık 3 bin 200 yıllık bir dişten geldi.
Bulgular, koyun çiçeği virüsünün hayvan sürülerini Orta Çağ’dan çok önce de etkilediğini gösteriyor.
Buzağı ve keçi derisinde de virüs DNA’sı
Araştırmanın şaşırtıcı sonuçlarından biri, koyun çiçeği virüsüne ait DNA’nın buzağı ve keçi derisinden yapılan bazı parşömenlerde de bulunmasıydı.
Araştırmacılar bunun, virüsün farklı hayvan türlerine bulaşmış olmasıyla ilişkili olabileceğini değerlendiriyor. Ancak başka bir olasılık daha var: Virüsün izleri, parşömen hazırlanırken başka hayvan derilerinden bulaşmış olabilir. Hangi açıklamanın geçerli olduğu kesinleşmiş değil.
Koyun çiçeği, özellikle genç hayvanlarda ağır seyredebilen ve ölüme yol açabilen bulaşıcı bir hastalık. Kitaplarda saptanan şey ise canlı virüs değil, virüse ait eski DNA parçaları.
