Çalışmaya göre, son 10.000 yıl içinde yayılan ve enfeksiyonlarla savaşan bazı gen varyantları, astım ve alerji riskini artırmak bir yana, azaltma eğilimi gösteriyor.
Çeviri: Binali Furkan Alper
GazeteBilim Yazı İşleri
Uzun yıllardır kabul gören genel bir inanışa göre insanlığın mikroplarla dolu geçmişinde enfeksiyonlardan sağ çıkmak için şekillenen bağışıklık genlerimiz, günümüzün nispeten temiz dünyasında polen veya yiyecek gibi zararsız maddelere aşırı tepki vererek alerjilere ve astıma yol açmaktadır. Yani alerjiler, geçmişe uyum sağlamış bir sistemin modern dünyadaki birnevi bedeli olarak görülür.
Ancak bioRxiv.org’da yayımlanan yeni bir araştırmaya göre evrim bu kadar tek taraflı işlemeyip bu hipotez çürütülebilir. Çalışmaya göre, son 10.000 yıl içinde yayılan ve enfeksiyonlarla savaşan bazı gen varyantları, astım ve alerji riskini artırmak bir yana, azaltma eğilimi gösteriyor.
Araştırmacıların bu tür genetik değişimleri güvenle takip edebilmesinin arkasında, Taş Devri’nden tarımın ortaya çıkışına ve sonraki dönemlere uzanan antik DNA veri setlerinin devasa boyutlara ulaşması yatıyor. Yakın zamanlı bir analizde, 18.000 ile 200 yıl önce yaşamış bireylere ait 15.836 insan genomu incelendi. Tarıma geçişle birlikte insanların beslenme biçimlerinin, çevrelerinin ve yaşam tarzlarının dönüşmesi, yüzlerce genetik varyantın doğal seçilimle şekillenmesine yol açtı.
Nature dergisinde yayımlanan önceki bir çalışma, bu değişimlerin birçoğunun bağışıklık sistemiyle ilgili olduğunu göstermişti. İnsanlar daha yoğun ve kalabalık topluluklar halinde yaşamaya başladıkça patojenler evrimin en büyük itici güçleri haline gelmişti. Ancak bu çalışma, antik bağışıklık adaptasyonlarının günümüzdeki hastalık risklerini tam olarak nasıl etkilediğini ve modern alerji/astım hipotezinin doğruluğunu kanıtlamakta yetersiz kalmıştı.
Bu boşluğu doldurmak isteyen Harvardlı genetikçi Javier Maravall López ve meslektaşları, Nature çalışmasındaki antik DNA verilerini günümüzdeki hastalık risklerini inceleyen modern genetik çalışmalarla birleştirdi. Ortaya yeni bir tablo çıktı. İnsanlar evrim sürecinde kendilerini tüberküloz, influenza ve bağırsak patojenlerinden koruyan gen varyantlarını koruyup nesilden nesile aktardılar. Beklendiği gibi, bu koruyucu varyantlar inflamatuar bağırsak hastalığı gibi bağışıklık aracılı rahatsızlıkların riskini artırma eğilimindeydi. Ancak evrim, bağışıklık sistemini bir bütün olarak daha tepkisel hale getirmemiş, sistemin farklı bölümlerine farklı şekillerde ince ayar yapmıştı. Tarımdan sonra sıklığı artan değişimler, akciğerler ve bağırsak gibi mikroplarla doğrudan temas eden dokulardaki ilk savunma hatlarını güçlendirdi. Aynı zamanda, alerjik inflamasyonla yakından ilişkili sinyal moleküllerinin aktivitesini azaltarak, zararsız maddelere karşı verilen aşırı tepkileri dizginledi.
Henüz hakem değerlendirmesinden geçmeyen bu çalışmanın yazarlarına göre sonuçlar, mikroplarla kaynayan bir dünyada bile doğal seçilimin bir yandan enfeksiyonlara karşı kalkan oluştururken diğer yandan astım ve alerji riskini düşüren genleri destekleyebildiğini gösteriyor.
Çalışmanın bulgularını yorumlayan bilim insanı Barrie, evrimsel sürece dair alternatif ve tamamlayıcı bir bakış açısı sunuyor. Eski avcı-toplayıcı topluluklarda evrim, sürekli maruz kalınan enfeksiyonlardan sağ çıkabilmek için zararlı inflamasyon riskini artırsa bile hızlı ve agresif bağışıklık tepkilerini ödüllendirmiş olabilir. Ancak tarımın başlaması, değişen yaşam tarzları ve farklı hastalıklara maruz kalınmasıyla birlikte devreye giren yeni adaptasyonlar, bu agresif tepkilerin bazılarını yumuşatmış olabilir.
Gelecekte tarih öncesi çağlardan elde edilecek daha fazla antikDNA, bu genetik değişimlerin tam olarak ne zaman ve hangi aşamalarla gerçekleştiğini kesinleştirecek. Ancak Barrie’nin yaklaşımı doğruysa, evrim enfeksiyon ve alerji sorunlarını tek bir hamlede çözmüş değil. Aksine, çevre değiştikçe zaman içinde üst üste binen döngüler yaşandı.
Bu da günümüz insanının bağışıklık sistemini farklı çağlar ve koşullar tarafından şekillendirilmiş bir “yamalı bohça” haline getiriyor. Barrie, konuyu şu sözlerle özetliyor: “Bağışıklık sistemimizin modern çevrede doğru dengeyi kuramamış olması hiç de şaşırtıcı değil.”
Kaynak:
https://www.sciencenews.org/article/ancient-dna-allergies-dirtier-past






