Bir zamanlar kumaş ciltli kitaplara canlı tonlar kazandırmak için kullanılan zehirli boyalar şimdiki okurları hâlâ zehirliyor olabilir.
Michelle Starr
Çeviri: Pınar Daylan
Viktorya dönemi kitapları incelendiğinde kurşun ve krom gibi zehirli maddeleri içerdikleri ortaya çıktı. Bu dikkate alındığında kütüphaneciler ve kitap satıcıları gibi antika kitaplarla çok fazla ilgilenen kişiler yüksek risk altındadır. ABD’deki Lipscomb Üniversitesi’nden kimyager Abigail Hoermann şöyle diyor: “Zehirli boya içeren bu eski kitaplar üniversitelerde, halk kütüphanelerinde ve özel koleksiyonlarda bulunabilir. Dolayısıyla herkesin bu kitaplara ne kadar maruz kaldığını öğrenmesi ve bunları güvenli bir şekilde kolayca saklayabilmesi için bir yol bulmak istiyoruz.”
19. yüzyılda yeni bir boya türü ön plana çıktı. Artık canlı tozlar yalnızca bulunması zor olan doğal malzemelerle üretilmiyordu. Arsenikten neredeyse muhteşem neon yeşili ve macenta renkleri üretiliyordu. Anilin, koyu siyah ve mor renkleri elde etmek için kullanılıyordu. Diğer ağır metaller ise boyaların daha kalıcı olmasını ve daha uzun süre parlak görünmesini sağlıyordu.
Sonuçlar, özellikle fabrika işçileri arasında, birkaç ölümden daha fazlaydı. Viktorya dönemi kıyafetleri artık yaygın değil ve biz o zamandan bu yana kıyafetlerimizi ve kitaplarımızı bizi yavaş yavaş zehirleyecek maddelerle boyamamamız gerektiğinin bilincine vardık. Ancak yine de eski eşyalar için bu tehlike hâlâ geçerli olabilir.
2019 yılında ABD’deki Winterthur Bahçe ve Kütüphanesi’nden doğayı koruma uzmanları Melissa Tedone ve Rosie Grayburn, kumaştan yapılmış bir kitap cildinin arsenik içerdiği bilinen bir pigmentle boyandığını fark ettiler. O zamandan beri Zehirli Kitap Projesiyle, dünya çapında aynı toksik pigmentle boyanmış birçok kitap tespit edildi.
Bu projeden ilham alan Lipscomb Üniversitesi kütüphanecileri Jan Cohu ve Michaela Rutledge kendi kütüphanelerindeki koleksiyonlarda parlak renkli kitapların da toksik boyalar içerip içermediğini öğrenmek için kimyager Joseph Weinstein-Webb’e başvurdular. Weinstein-Webb ve ekibi arsenik ve diğer ağır metalleri kontrol etmek için X-ray floresansı da dahil olmak üzere çok sayıda kitabı bir dizi teste tabi tuttular. Bu metallerin konsantrasyonunu ayırt etmek için indüktif olarak eşleşmiş plazma optik emisyon spektroskopisi ve metalleri içeren pigment moleküllerini tanımlamak için X-ışını kırınımı ilk kez kitaplar üzerinde kullanıldı.
Sonuç olarak bazı örneklerde yüksek, güvenli olmayan konsantrasyonlarda kurşun ve kromun varlığı ortaya çıktı. Bazı durumlarda bu, Vincent Van Gogh’un Ayçiçekleri tablosunun parlak rengiyle ünlü sarı bir pigment olan kurşun (II) kromat biçimindeydi.
Ancak kurşun (II) kromat (PbCrO₄) eşit miktarda kurşun ve krom içerir ve kitapların kromdan çok daha yüksek konsantrasyonlarda kurşun içerdiği bulunmuştur. Bu muhtemelen farklı metal konsantrasyonları içeren başka boyaların kullanıldığı anlamına gelir. Araştırmacılar bunların ne olduğunu bulmaya çalışıyor.
Bu sırada CDC tarafından belirlenen kabul edilebilir maruz kalma sınırlarının iki katı kurşun ve altı katı krom konsantrasyonu içeren kitaplar plastikle kapatılarak dolaşımdan kaldırıldı.
Weinstein-Webb “Önceki nesillerin güvenli olduğunu zannediyorken sonra aslında bu parlak boyaları kullanmanın harika bir fikir olmadığını öğrenmek büyüleyici!” diyor.
Kaynak
https://www.sciencealert.com/that-beautiful-antique-book-you-found-might-be-poisoning-you (son erişim tarihi: 12.09.2024).
