“Akademisyen” Başbakanlar, Türk siyaset hayatında önemli bir rol oynayacak kadar iktidarda kalmamışlardır.
Nedendir bilinmez, durup dururken aklıma şu soru düşüverdi:
Acaba Türkiye Cumhuriyeti’nde 1923 yılından “Başbakanlık” kurumunun kaldırıldığı 2018 yılına kadar geçen süre içinde, bu görevi yürüten şahıslardan kaç tanesi “akademi mensubu” idi?
Hemen wikipedia’nın “Türkiye Başbakanları” listesine gittim ve şu manzara ile karşılaştım:
Refik Saydam (1881-1942)
Görev Süresi: 25 Ocak 1939-3 Nisan 1939 ve 3 Nisan 1939-9 Temmuz 1942
Şemseddin Günaltay (1883-1961)
Görev Süresi: 16 Ocak 1949-22 Mayıs 1950
Nihat Erim (1912-1980)
Görev Süresi: 26 Mart 1971-11 Aralık 1971 ve 11 Aralık 1971-17 Nisan 1972
Sadi Irmak (1904-1990)
Görev Süresi: 17 Kasım 1974-31 Mart 1975
Ali Bozer (1925-2020)
Görev Süresi: Vekâleten, 31 Ekim 1989-9 Kasım 1989
Erdal İnönü (1926-2007)
Görev Süresi: Vekâleten, 16 Mayıs 1993-25 Haziran 1993
Tansu Çiller (1946)
Görev Süresi: 25 Haziran 1993-5 Ekim 1995 ve 5 Ekim 1995-30 Ekim 1995 ve 30 Ekim 1995-6 Mart 1996
Necmettin Erbakan (1926-2011)
Görev Süresi: 28 Haziran 1996-30 Haziran 1997
Ahmet Davutoğlu (1959)
28 Ağustos 2014-25 Ağustos 2015 ve 25 Ağustos 2015-24 Kasım 2015 ve 24 Kasım 2015-24 Mayıs 2016
Bu verilerin ışığı altında “akademiye mensup” Başbakanlar hakkında şu hükümler verilebilir:
- Vekâleten yapanlar hariç, 27 Başbakan’dan sadece 7 tanesinin akademiye mensup olduğu söylenebilir.
- En uzun süre Başbakanlık yapan akademisyen Refik Saydam olmuştur. Saydam toplam olarak 3 yıl 6 ay Başbakanlık görevinde bulunmuştur. Onu sırasıyla Tansu Çiller (2 yıl 9 ay) ve Ahmet Davutoğlu (1 yıl 9 ay) takip etmiştir.
- Başbakanlık süresinin 4 yıl olduğu hatırlanacak olursa, görülür ki hiçbir akademisyen bir dönem boyunca başbakanlık yapamamıştır.
- Akademik başarılarının düzeyi hakkında nesnel bir değerlendirme yapmak benim harcım değildir; ancak Saydam ve Günaltay kendi sahalarının gelişmesine önemli katkılarda bulunmuştur.[1]
- Politik duruş açısından bakıldığında Başbakanların ekseri liberal-muhafazakâr çizgide siyaset yapmıştır.
Sonuç olarak denilebilir ki “akademisyen” Başbakanlar, Türk siyaset hayatında önemli bir rol oynayacak kadar iktidarda kalmamışlardır; buna karşın görevde bulundukları süre içinde toplumsal gelişme ve kalkınma bakımından yapmış oldukları hizmetlerin nesnel bir biçimde değerlendirilebilmesi için etraflı araştırmalara gereksinim duyulmaktadır.
[1] Tansu Çiller hakkındaki bir değerlendirme için şu makaleye bakılabilir: Orhan Bursalı, “Bilim Kadını Olarak Tansu Çiller, Uluslararası Bir Yayını Bile Yok”, Nursun Erel ve Ali Bilge, Tansu Çiller’in Siyaset Romanı, Ankara 1994, s. 222-229.
