Hindistan’daki Modi hükümeti uluslararası toplantılarda Bharat adını kullanmaya başladı. Bu durum “Hindistan adını değiştiriyor mu?” tartışmalarını da beraberinde getirdi. Biz de konuya büyüteçle baktık.
Çeviri: Erdem Ergen
İndia Times’tan Rajni Pandey’in haberine göre ‘Bharat’ ülkenin yüzyıllar boyunca kullanılan ortak adıydı. Bu addan Hindistan’a adına geçişin ise, dil çeşitliliği, sömürgecilik ve siyasi değişimler gibi çeşitli etmenlerce şekillendirilmiş karmaşık bir tarihi var.
Bharat’ın tarihteki kullanımı
Bharat adı, Hint tarihinin kutsal ve antik dönem metinlerine kadar uzanıyor. O dönemde Hint alt kıtasını vurgulamak amacıyla kullanılırdı.[1] Bu ad, Hint tarihinin önemli destanlarından Mahabharata’da adı geçen efsanevi hükümdar Bharata’yla yakından ilgilidir.
Sömürgeciliğin etkisi
Yaklaşık olarak 1757-1947 tarihleri arasına tarihlenebilecek İngiliz sömürge döneminde, İngilizler Hindistan alt kıtasına ‘India’ adını verdiler. Indus nehrinden türetilen bu ad, İngiliz sömürgeci rejiminin batı sınırını ifade ediyordu. Hindistan adı, böylece İngiliz sömürgeci yönetimince kullanılmaya başlandı.
Bağımsızlık ve kuruluş
1947 yılında İngiliz sömürgeciliğine karşı kazanılan zaferin ardından bu kez de yeni kurulan ulusun hangi adla çağrılacağı sorunsalı ortaya çıktı. Yeni sistemin kurucuları bu konu üzerine önemle eğildi.
Hindistan’daki dil ve kültür çeşitliliği göz önüne alınarak hem ‘Bharat’ ve hem de ‘Hindistan’ adlarının anayasada bulunmasına karar verildi. Hindistan anayasasının 1. maddesinde; “Hindistan (diğer adıyla Bharat) devletler birliği olacaktır” ifadeleri yer alıyor. Bu; her iki ismin de tarihi ve kültürel öneminin kabul edildiği bir uzlaşıydı.
Aradan geçen zamanda, özellikle uluslararası metinlerde daha çok kabul görmesi sonucu Hindistan ismi benimsendi. Bharat ise Hindî[2] ve diğer Hint dilleri arasında kullanılmaya devam etti.
Hindî ve İngilizce ülkenin resmi dili olarak kabul edilirken hükûmetin resmî dili Hindî oldu. Bu, Bharat adının Hindistan gibi yaygın biçimde kullanılmasına olanak sağladı. Düzyazı, şiir ve söylencelerde geçen Bharat, gelenekten gelen bilinci diri tutan Hindistan’ın dil ve kültür zenginliğinin önemli bir mirasıdır.
“Aslında Āriler bizdik” mesajı verilmek isteniyor gibi
Konuyla ilgili Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi Hindoloji Anabilim Dalı Öğretim Üyesi Prof. Dr. Korhan Kaya, GazeteBilim Genel Yayın Yönetmeni Emrah Maraşo’ya konuştu. Kaya şunları söyledi:
“Hindistan’ın en eski edebi kaydı olan Rigveda’dan edindiğimiz bilgilere göre, dışarıdan gelen Āriler, kral Sudas ve kral Puru gibi büyük savaşçılar sayesinde, İndus ve özellikle Sarasvatī nehirleri boyunca yerleşik hayata geçmek suretiyle Bharatavarta veya Bharatavarsha denilen ülkeyi kurmuşlardı. Mahābhārata Destanı’ndaki (Büyük Bhārata Destanı) bilgilere göre de kral Duşyanta ile karısı Şakuntalā’nın oğullarının adı Bhārata idi. (Kālidāsa buna dayanarak Şakuntalā dramını yazmıştır). Bir dizi büyük savaş sonunda yerleşik yaşama geçen Hint Ārilerinin İran Ārileriyle akraba olduğunu söylemeye gerek yok. Ancak tarihi devirlerde iki toplum arasında derin kültürel farklar oluşmuştur. Hint Āryanları yerli Hint kültürleri olan Munda ve Dravid kültürleriyle kaynaşmıştı. Bir de her zaman kayıt dışı kalmış olan Hindistan’ın gerçek yerlileri olan Ādivāsīler vardır. Sanskrit dilinde -sthān “yer” demektir. Hindu-sthān “Hinduların Yeri” anlamına gelir. Aslında Hinducu bir zihniyetin bu isimden rahatsız olmaması beklenirdi. Anlaşılan “Bhārata” sözcüğünde ısrar etmekle “aslında Āriler bizdik” mesajı verilmek isteniyor gibi. Eğer böyle bir çaba varsa bu doğru olamaz, çünkü Ārilerin kim oldukları sorusu henüz yanıtlanamamıştır. Birçok ulusun milliyetçileri böyle bir sahiplenmeye kalkışırlar fakat bu bilimsel değil, tamamen duygusaldır.
Bhārata bir hanedan adı
“Bhārata sözcüğü zaten ülke kurulduğundan beri Hint paralarının ve resmi evraklarının üzerinde yazmaktadır. Ayrıca Hindistan sözcüğü ülkenin karakterini başka bir sözcükten çok daha fazla yansıtmaktadır. Bu arada dilimizdeki baharat sözcüğü de Bhārata’dan gelmektedir. Bhārata, sonuçta, Kuru Hanedanı içindeki bir iç savaş sonunda belirginleşmiş bir hanedan adıdır. Avesta dilindeki Sind Sanskrit dilinde Hind diye telaffuz edilir. (İki dil arasında sözcüklerde s/h değişimi vardır çünkü). Hindistan sözcüğü bile ülkedeki Müslüman, Hristiyan, Parsi, Buddhist ve Caynist gibi başka dinlerden olanlar, muazzam etnik ve dilsel çeşitlilik göz önüne alındığında “tam kapsayıcı” değilken Bhārata sözcüğünün kapsayıcı olduğunu söylemek zordur.”
[1] Hint alt kıtası bugün kabaca; Bangladeş, Bhutan, Hindistan, Nepal ve Pakistan’ı içine alan bölgedir. (Çevirmenin notu)
[2] Türkçemize Hintçe olarak yanlış biçimde çevrilen Hindî, Bharat dilleri arasında en yaygın olan yerel dildir. (Çevirmenin notu)
