Antalya’nın Gazipaşa ilçesindeki Antiochia ad Cragum antik kentinde yapılan kazılar, yaklaşık 1.800 yıl önce hamam olarak kullanılan bir yapının, hamam işlevini kaybettikten sonra Geç Antik Çağ’da şarap ve zeytinyağı üretimi için yeniden düzenlendiğini ortaya koydu. Araştırmacılar burayı kentte bugüne kadar belirlenen en büyük tarımsal üretim tesisi olarak değerlendiriyor.
Antiochia ad Cragum’daki “Küçük Hamam”ı inceleyen Emlyn Dodd ve Leticia R. Rodriguez’in araştırması Journal of Roman Archaeology dergisinde yayımlandı.
Araştırmaya göre yapı MS 2. ya da 3. yüzyılda Roma hamamı olarak inşa edildi. Ancak sonraki yüzyıllarda hamam olarak kullanılmasına son verildi. Yapının en azından kuzey bölümü daha sonra üzüm ve zeytin gibi tarımsal ürünlerin işlendiği bir üretim alanına dönüştürüldü.
Hamamın odalarına presler kuruldu
Arkeologlar eski hamamın içine sonradan eklenmiş pres sistemleri, büyük toplama havuzları ve zeytin ezmekte kullanılan trapetum tipi bir değirmen ortaya çıkardı.
Kimyasal analizler de tesiste zeytinyağı üretildiği yorumunu destekleyen kalıntılar verdi. Şarap üretimine özgü kimyasal izler ise tespit edilemedi. Buna karşın preslerin ve havuzların mimari özellikleri ile benzer antik üretim tesisleriyle yapılan karşılaştırmalar, araştırmacıların burada şarap da üretilmiş olabileceği sonucuna varmasına yol açtı.
Yazarlar bu nedenle yapıyı şarap ve zeytinyağı üretiminde kullanılmış çok amaçlı bir tarımsal işleme tesisi olarak yorumluyor.
Hamamdan üretim merkezine
Üretim tesisinin tam olarak hangi tarihte kurulduğu henüz kesin değil. Ancak arkeolojik bulgular dönüşümün Roma hamamının kullanım dışı kalmasından sonra, Geç Antik Çağ’da gerçekleştiğini gösteriyor. Üretimin en geç MS 6.–7. yüzyıllarda sona erdiği düşünülüyor.
Küçük Hamam’daki tesis, araştırmacılara göre Antiochia ad Cragum’da bugüne kadar tespit edilen en büyük ve en iyi korunmuş tarımsal işleme alanlarından biri.
Kentte benzer dönüşümlerin başka yapılarda da görülmesi dikkat çekiyor. Daha önce bir imparatorluk tapınağının bulunduğu alanda şarap üretimine ilişkin düzenekler, Büyük Hamam’ın bazı bölümlerinde ise üretim faaliyetlerinin izleri ortaya çıkarılmıştı.
Araştırmacılara göre bulgular, Geç Antik Çağ’da Roma kentlerinin büyük kamusal yapılarının yalnızca terk edilmediğini; bazı durumlarda yeni ekonomik ihtiyaçlara uyarlanarak üretim alanlarına dönüştürüldüğünü gösteriyor.
