Yeni Zelanda’nın sucul sürüngeni!

Emre Çevik

Yeni Zelanda’daki paleontologlar, 98 milyon yıl öncesine yani ihtiyozorların nihai yok oluşundan yaklaşık 4 milyon yıl önceye, Kretase dönemine ait platypterygiid iktiyozorun kısmi bir iskeletini keşfettiler. Örnek, Yeni Zelanda’da bulunan ve tamamı korunmuş en eski ihtiyozor örneği olduğu için önemli bir keşif olarak nitelendirilmektedir.

Canterbury Üniversitesi paleontoloğu George Young ve meslektaşları, “İhtiyozorlar, Mezozoik Dönem’in büyük bölümünde denizlerde yaşarken ilk olarak Erken Triyas döneminde ortaya çıktılar ve Senomaniyen-Turoniyen sınırında nihai soyları tükendi” dedi. İhtiyozorlar hakkında sözlerine devam eden Young, “Kretase ihtiyozorları, Jura döneminden bu yana uzun vadeli bir düşüş sonucu düşük çeşitlilik ve farklılığa sahip bir grup olarak düşünülüyordu. Ancak son çalışmalar, Kretase ihtiyozorlarının daha önce düşünülenden çok daha çeşitli olduğuna dair giderek artan kanıtlar ortaya koydu. İhtiyozor fosilleri ilk olarak 1861 yılında von Haast tarafından Yeni Zelanda’nın Güney Adası’nın merkezindeki Mt. Potts’ta kaydedildi” sözlerini bitirmiş oldu.

Von Haast tarafından bulunan fosillerin ardından ihtiyozor fosillerinin bulunmasındaki gelişmeyi de açıklayan Young, “Mt.Potts’ta fosilin kaydedilmesinin ardından, 150 yıl boyunca, ihtiyozorların Triyas, Jura ve Kretase’den fosil materyalleri çıkarıldı. Fosillerin Yeni Zelanda’daki durumu ise Kuzey Adası’ndan gelen Kretase ihtiyozor materyallerinden ibaretti” ifadelerini kullandı.

Bilim insanları ise bulunan fosil hakkında, “Yeni Yeni Zelanda ihtiyozoru, Gondwana Kretase ihtiyozorlarının bilinen çeşitliliğine katkıda bulunuyor ve ihtiyozor popülasyonlarının Kretase Gondwana’sının sınırlarında kozmopolit olmaktan ziyade bölgesel bir dağılıma sahip olduğunu öne sürebilir” sonucuna vardıklarını söyleyerek sözlerini bitiriyorlar. 

KULAĞAKAÇMA ADETİ 55 MİLYON YIL ÖNCESİNDEN Mİ GELİYOR?

Kulağakaçangillerin ilk bilinen fosili ile tanışın: Apachyus madseni!

Yeni tanımlanan tür, yaklaşık 55 milyon yıl önce, Erken Eosen döneminde, şu an Avrupa olarak bilinen bölgede yaşamıştı. Ve bu canlı yaklaşık olarak 1.9 santimetre uzunluğundaydı.

Dermaptera (genellikle kulağakaçan olarak bilinir) böcek takımının büyük bir parçası olan Apachyidae familyasındaki Apachyus cinsine aittir. Bu familyanın yaşayan türlerine günümüzde sadece Orta ve Güney Afrika, Hindistan, Güneydoğu Asya ve Avustralya’da rastlanmaktadır. Genellikle nispeten büyük, yassı gövdeleri ve çoğunlukla canlı renkleri ile karakterize edilirler. Ayrıca tüm dünyada kulağakaçan olarak bilinse de korkmanıza gerek yok bu canlı kulağa kaçmıyor.

Fosilin keşfi hakkında konuşan Museum Mors paleontoloğu Jan Audun Rasmussen ve meslektaşları,“Apachyus madseni’nin keşfi, Apachyidae familyasının önemli bir dağılım genişlemesini temsil ediyor ve familyanın mevcut dağılımının geçmişteki dağılımını veya biyocoğrafik kökenini göstermediğini gösteriyor.” 

Danimarka gibi soğuk bir yerde fosilin bulunması hakkında da açıklamada bulunan Dr. Rasmussen, “Bu tropikal ve subtropikal kulağakaçan ailesinin atasını Danimarka kadar kuzeyde bulmak bizi şaşırtmadı. Elli beş milyon yıl önce, günümüz Danimarka’sını kaplayan deniz, subtropikal ila tropikale yakın koşullara sahipti. Bu durum, Mors ve Fur’daki antik deniz tabanı birikintilerinde bulunan fosil balıklara, kuşlara, böceklere ve bitkilere de yansıyor.” ifadelerini kullanarak sözlerini bitirdi.

ÇİN’İN YENİ OTOBURU KUŞ KALÇALILARIN FİLOGENİSİNE YARDIMCI OLUYOR

Çin’deki paleontolog ekibine göre yeni keşfedilen tür, Asya’da şimdiye kadar keşfedilen en erken ayrışan kuş kalçalı dinozoru olarak kayıtlara geçti. Paleontolog ekip dinozora Archaeocursor asiaticus adını vermekle beraber bu antik canlı yaklaşık 193 milyon yıl önce, Erken Jura döneminde, günümüzde güneybatı Çin olarak bilinen bölgede yaşamıştır.

Ornithischialar hakkında açıklamalarda bulunan Yunnan Üniversitesi paleontologlarından Xi Yao ve meslektaşları, “Dinozorların önde gelen bir kladı olan Ornithischia, Mezozoik Dönem boyunca ankilozorlar, stegozorlar, hadrosaurlar, seratopsyalılar ve pakisefalozorlar gibi çeşitli formlara çeşitlendi. Diğer kuş olmayan dinozorlarla birlikte, Kretase’nin sonunda soyları tükenme tehlikesiyle karşı karşıya kaldılar ve erken evrimsel tarihleri hala tartışılıyor. Erken Jura döneminde, ornithischia fosilleri süper kıta Gondwana’da bol miktarda ve çeşitliydi. Buna karşılık, bu dönemde Laurasia’daki ornithischia fosil kayıtları daha az çeşitlidir ve çoğunlukla zırhlı dinozorlardan oluşmaktadır.” Ifadelerini kullandı.

Fosili bulan ekip, yeni türün Gondwana türü Eocursor parvus ile benzerlikler gösterdiğini belirtti . Ayrıca keşif, Erken Jura ornithischia dinozorlarının Gondwana’dan Laurasia’ya ve Doğu Asya’ya kadar daha erken bir yayılma olayına işaret ediyor ve bu yayılmanın zırhlı dinozorların yayılmasından bağımsız ve muhtemelen daha erken olduğu görülüyor.

Konuyu detaylandıran araştırmacılar, “Çalışmada önerilen yeni filogenetik topoloji, Erken Jura döneminde ornithischia dinozorlarının Doğu Asya’ya bağımsız bir şekilde yayıldığını öne sürüyor. Uzak yaşam alanlarına rağmen Archaeocursor asiaticus ile Eocursor parvus arasındaki yakın ilişki, onların muhtemelen Gondwana’dan geldiğini, ardından kuzeye doğru Laurasia’ya ve en sonunda Pliensbachian döneminde Doğu Asya’ya göç ettiğini gösteriyor. Bu zamanlama zırhlı dinozorların bölgeye gelişinden önce olabilir.” Sözlerini kullandılar.

KAYNAKÇALAR

George R.A. Young et al. A platypterygiid ichthyosaur from the Cenomanian of central New Zealand. Journal of Vertebrate Paleontology, published online October 30, 2024; doi: 10.1080/02724634.2024.2408391.

Thomas J. Simonsen et al. 2024. Apachyus madseni (Dermaptera: Apachyidae) sp. nov. from the Ypresian Fur Formation of Denmark: the first fossil record of the enigmatic earwig family Apachyidae. Palaeoentomology 007 (5): 638-644; doi: 10.11646/palaeoentomology.7.5.7.

X. Yao et al. New evidence for the earliest ornithischian dinosaurs from Asia. iScience, published online December 19, 2024; doi: 10.1016/j.isci.2024.111641.