Astronomlar iki yüzlü bir yıldız keşfettiler ve tuhaf görünümü karşısında şaşırdılar.
Çeviren: Feryal Şimal Güneş
Beyaz cücenin bir yanı neredeyse tamamen hidrojen ve diğer yanı helyumdan oluşuyor. Astronomlar ilk kez kendiliğinden iki zıt yüz geliştirmiş gibi görünen yalnız bir yıldız keşfettiler.
Caltect’te çalışma yöneten astrofizikçi Dr. Ilaria Caiazzo, beyaz cücenin bir taraftan diğer tarafa doğru tamamen değiştiğini söyledi. Cygnus takımyıldızına 1000 ışık yılı uzaklıkta bulunan cismin resmî bilimsel adı ZTF J203349.8+322901.1’dir. Ancak yıldız, iki yüzlü Roma Tanrısı olarak bilinen Janus’un ismini almıştır. Yıldız ilk olarak Zwicky Geçici Tesisi (ZTF) tarafından, San Diego yakınlarındaki Palomar Gözlemevi’nden keşfedildi.
Caiazzo beyaz cüce yıldızları araştırıyordu ve bu araştırmada parlaklığındaki hızlı değişikliklerden dolayı bir aday yıldız öne çıktı. Yapılan diğer gözlemler Janus’un her 15 dakikada bir kendi ekseni etrafında döndüğünü ortaya çıkardı. Bir yıldızın kimyasal parmak izlerini veren spektrometri ölçümleri cismin bir yanının neredeyse tamamen hidrojen ve diğer yanının neredeyse tamamen helyum içerdiğini gösterdi.
Eğer yakından bakılırsa yıldızın her tarafı da mavimsi renkte ve benzer bir parlaklığa sahip ancak helyum tarafı güneşimiz gibi pütürlü bir görünümdeyken hidrojen tarafı pürüzsüz görünüyor.
Yıldızın iki yüzlü doğasını açıklamak, dışının dönen gazdan oluşmasından dolayı zor görünüyor.
Bir açıklama da Janus’un beyaz cüce yıldıza evrimi sırasında meydana geldiği tahmin edilen nadir bir geçiş aşamasında olabileceğidir.
Beyaz cüce yıldızlar bir zamanlar güneşimiz gibi olan yıldızların kalıntılarıdır. Yıldızlar yaşlandıkça kırmızı devlere dönüşürler. Sonunda dış katmanları uçup gider ve kabaca güneşimizin kütlesine sahip ama yalnızca Dünya büyüklüğünde olan yoğun, ateşli, sıcak bir beyaz cüceye dönüşür.
Yıldızın yoğun yerçekimi alanı daha ağır elementlerin çekirdeğe yaklaşmasına ve daha hafif elementlerin yüzmesine neden olur ve ince bir hidrojen tabakası (en hafif element) ve üstünde iki katmanlı bir helyum atmosferi meydana getirir. Yıldız soğuduğunda ise daha kalın helyum tabakası kabarcık oluşturarak dış hidrojen tabakasının seyrelmesine ve gözden kaybolmasına neden olur.
Caiazzo bazı beyaz cüce yıldızların yüzeylerinde hidrojen hakimiyetinden helyuma geçiş yaptıklarını söyler. Ona göre böyle bir beyaz cüceyi işbaşında yakalamış olabiliriz.
Kaynak: https://www.theguardian.com/science/2023/jul/19/two-faced-star-with-helium-and-hydrogen-sides-baffles-astronomers-janus (Hannah Devlin)
