Yapay zekâ sayesinde farklı ortak yazarların üslupları ayırt edilebiliyor – ve ayrıca araştırmacılar da artık bundan faydalanabiliyor: “Henry VIII”in arkasında gerçekten kim var?”
Jan Dönges
Çev. Beyza Şen
Shakespeare’in “Henry VIII” adlı piyesi, sadece 1613 yılında sahnelendiği sırada ünlü Globe Tiyatrosu’nun alev alıp yanmasıyla değil, aynı zamanda garip bir doğuş hikayesiyle de ünlüdür. İngiliz edebiyatçı James Spedding’in 19. yüzyılın ortalarında fark ettiği gibi, aslında oyunun belirli bölümleri ünlü yazarın kaleminden çıkmamıştır.
Spedding bunun yerine, Shakespeare’in çağdaşı ve üretken bir yazar olan John Fletcher’ı muhtemel bu bağlamda ortak yazar olarak tanımlamıştır. O zamandan bu yana geçen bir buçuk yüzyıl içinde uzmanların çoğu bu görüşe katılmıştır. Bununla birlikte, oyunun tam olarak hangi noktalarında yazarın değiştiği ve bazı sahnelerin de ortak bir yapım olup olmadığı hâlâ belirsizdir. Prag’daki Çek Bilimler Akademisi’nden Petr Plecháč, arXiv önbasım sunucusuna gönderdiği ve “Technology Review” dergisi tarafından ele alınan bir raporda tam da bu sorunu ele aldı.
Plecháč, bu basit çalışması için, Shakespeare ve Fletcher’ın eserlerindeki kelime ve kafiye istatistiklerine dayanarak iki yazarı birbirinden ayırmak üzere bir sinir ağı geliştirdi. Ayrıca, örneklere başka bir çağdaşın oyunlarını da dâhil etti: “Henry VIII”in ortak yazarı olarak daha önce de gündeme gelmiş olan Philip Massinger’ın oyunlarını örneğin.
Plecháč, eseri mantıksal bileşenlerine -eylemler ve sahneler- ayırmak ve her biri için de bir yazar aramak yerine, mısra mısra ilerlendiği kesintisiz bir pencere düşündü. Bu aynı zamanda hızlı yazar değişiminin tespit edilmesini de sağlamıştır.
Örneğin, yaptığı uygulamalar, üçüncü perdenin ikinci sahnesinde, 2200. satırdan itibaren, sahnenin sonuna kadar süren ve dördüncü perdenin başlamasıyla birlikte Shakespeare’in tekrar tek başına dümene geçtiği – Plecháč’ın 19. yüzyıldaki selefinin şüphelendiği gibi Fletcher’ın değil – karma yazarlık evresinin başladığını ortaya çıkarmıştır. Ancak genel olarak bakıldığında, Çek araştırmacının bulguları Spedding’in bulgularıyla çok iyi örtüşmektedir.
Her ne kadar bir bölümün yazarı sorusuna ilişkin modeli sadece olasılıklar üretse ve bu durum bizlere kesin cevaplar vermese de, Plecháč gruptaki sözde üçüncü kişi olan Philip Massinger’in önemli bir katkıda bulunmuş olma ihtimalini pratikte ortadan kaldırabilir. Yapay zekâ sadece çok az yerde Massinger’in hafif yankılarını fark etmiştir.
Kaynak:
https://www.spektrum.de/news/ki-enttarnt-shakespeares-koautor/1688462
