Yeni bir genetik analiz, eski zamanlara ışık tutuyor. Çiftleşmelerin çoğu insan kadınları ile Neandertal erkekleri arasında gerçekleşmiş.
Çeviren: Elifnur Durduran
GazeteBilim Yazı İşleri
On binlerce yıl önce aynı bölgelerde yaşadıkları dönemlerde insanlar ve Neandertaller zaman zaman birbirleriyle yakın ilişkiler kuruyordu. Ancak kimin kiminle birlikte olduğu ya da bunun neden gerçekleştiği hakkında çok az şey biliyoruz.
Yeni bir genetik analiz, bu konuda eski zamanlara ışık tutuyor. Bu çiftleşmelerin çoğu insan kadınları ile Neandertal erkekleri arasında gerçekleşmiş.
Bunun tam olarak nasıl olduğu ise hâlâ büyük bir gizem. İnsan kadınları Neandertal topluluklarının içine mi girdi, yoksa Neandertal erkekleri kalabalık insan topluluklarına mı yöneldi? Bu karşılaşmalar barışçıl mıydı, gizli mi yaşandı, hatta şiddete hiç başvuruldu mu?
Michigan Üniversitesi’nden popülasyon genetiği uzmanı Xinjun Zhang, çalışmayı yorumlarken şöyle diyor: “Zamanda bizzat geriye gidip göremediğimiz için bunun tam olarak nasıl gerçekleştiğine dair kesin bir cevap alabileceğimizi sanmıyorum.”
Ancak perşembe günü Science dergisinde yayımlanan çalışma da şunu gösteriyor: “Neandertaller ile modern insanlar her çiftleştiğinde, bunun Neandertal erkekleri ve modern insan kadınları arasında gerçekleşme ihtimali diğer ihtimale göre daha yüksekti,” diyor Pennsylvania Üniversitesi’nde genetik üzerine çalışan araştırmanın yazarı Alexander Platt.
Bilim insanları, Neandertaller ile insanların çiftleştiğini biliyor çünkü modern insanların çoğunda az da olsa Neandertal DNA’sı bulunuyor. Hem de bu DNA’nın bazı bölümleri bazı hastalıklarla savaşmamıza yardımcı olurken, bazılarına karşı bizi daha savunmasız hâle getirebiliyor.
Ancak Neandertal DNA’sının insan genomuna eşit şekilde dağılmadığı da biliniyor.
Özellikle de her hücrede bulunan ve “eşey kromozomu” olarak bilinen kromozomlardan biri olan insan X kromozomunda, diğer kromozomlara kıyasla şaşırtıcı derecede az Neandertal DNA’sı bulunuyor.
Bilim insanları ilk başta bunun sebebinin bu bölgelerdeki genlerin yararlı olmaması, hatta zararlı olması olabileceğini düşündü. Belki de bu genlere sahip kişiler hayatta kalmakta daha az başarılıydı ve zamanla evrime yenilmişlerdi.
Ya da bu farkın, iki türün birbirleriyle nasıl etkileşime girdiğiyle açıklanabileceğini düşündüler.
Bu soruyu cevaplamaya çalışan Platt ve ekibi ise Neandertal genomuna ve yaklaşık 250 bin yıl önce gerçekleşmiş bir “çiftleşme” sırasında insan DNA’sının nasıl karıştığına baktı.
Bu genleri karşılaştırdıklarında Neandertal X kromozomunda daha fazla insan izi buldular. Bu da ilginç bir şekilde, insanlarda beklenenden daha az Neandertal DNA’sı bulunan aynı kromozom.
Bu ayna gibi görünen desenin en olası açıklaması ise çiftleşme davranışı. Platt’a göre bunun sebebi eşey kromozomlarının ebeveynlerden çocuklara aktarılma şekli.
Genetik olarak kadınların iki X kromozomu, erkeklerin ise bir X ve bir Y kromozomu vardır. Bu yüzden bir popülasyondaki her üç X kromozomundan ortalama ikisi annelerden miras alınır.
Eğer binlerce yıl boyunca insan kadınları Neandertal erkekleriyle tersine göre daha sık birlikte olduysa araştırmacıların bulduğu tablo ortaya çıkıyor, Neandertal X kromozomlarında daha fazla insan DNA’sı ve insan X kromozomlarında daha az Neandertal DNA’sı.
Princeton Üniversitesi’nde evrimsel genomik üzerine çalışan ve araştırmaya katılmayan Joshua Akey, “Bence bu çalışma yapbozun eksik parçalarını tamamlamak için çok önemli adımlar atmış,” diyor.
Yine de çalışma diğer açıklamaları tamamen reddetmiyor. Örneğin Zhang’a göre, insan erkekleri ile Neandertal kadınlarının çocukları hayatta kalma konusunda daha az başarılı olmuş olabilir.
Ancak araştırmanın en ilginç hem de en basit ve en olası açıklamasını Platt şöyle ifade ediyor: “Bu durum yalnızca Darwinci bağlamda ‘güçlü olanın hayatta kalması’ ile açıklanamaz. Aslında bu daha çok insanların birbirleriyle nasıl etkileşime girdiği, kültürümüzün, toplumumuzun ve davranışlarımızın nasıl olduğu ile ilgili.”
Kaynak: https://www.sciencealert.com/neanderthal-dna-is-missing-from-our-x-chromosome-this-could-be-why
