Brezilya’da sandıktan Lula çıktı. Luiz Inácio Lula da Silva, 25 Ekim’deki başkanlık seçiminin ikinci turunda sağcı rakibi Flávio Bolsonaro’yu yenerek dördüncü kez başkan seçildi. Zafer, Lula cephesinde yalnızca siyasi rakibe karşı değil, seçim boyunca eşitsiz muameleyle suçlanan dijital platformların gücüne karşı da kazanılmış bir başarı olarak değerlendiriliyor.
Lula, oyların yaklaşık yüzde 51,8’ini alırken Flávio Bolsonaro yüzde 48,2’de kaldı. İki aday arasındaki fark yaklaşık 4,4 milyon oy oldu. Kampanyası sırasında Meta’nın sistemleriyle mücadele eden Lula, zafer konuşmasında dijital platformların müdahalesini eleştirdi ve düzenleme sözü verdi.
Lula’ya engel, Bolsonaro’ya açık kapı
Tartışmanın merkezindeki örneklerden biri, Meta’nın yazılı komutlardan görsel üretebilen yapay zekâ asistanı Meta AI oldu. Lula’nın kampanyası, aracın başkan lehine seçim görselleri üretmeyi reddederken Flávio Bolsonaro için benzer talepleri karşılayabildiğini bildirdi.
Böylece yapay zekânın seçimlerdeki rolü, sahte görüntüler ve yanıltıcı videoların ötesine taşındı: Bir aracın hangi aday için kullanılabildiği, hangi aday için engellendiği de seçim eşitliği meselesine dönüştü.
Meta, siyasi kayırmacılığı reddetti. Şirketin açıklamasına göre filtreler adayların açık isimlerini engelliyor, ancak yaygın bir adın seçim numarasıyla birleştirildiği bazı komutlarda adayı tanıyamıyordu. Şirket ek önlemler aldığını bildirdi.
Lula cephesinin itirazı ise teknik açıklamanın ötesindeydi: Seçime günler kala ortaya çıkan eşitsizliğin siyasi sonuçlarını kim üstlenecekti?
Algoritmalar mahkemeye taşındı
Şikâyetler yalnızca görsel üretimiyle sınırlı kalmadı. Lula’nın kampanyası, paylaşımlarının erişiminin kısıtlandığını, reklamların dağıtımında sorunlar yaşandığını ve öneri sistemlerinin rakibine avantaj sağladığını ileri sürdü.
Brezilya Yüksek Seçim Mahkemesi, Meta’dan adaylara eşit muamele sağlamak için aldığı önlemleri açıklamasını istedi. Ayrı bir soruşturmada Meta ve X’e; yapay zekâ araçları, siyasi içeriklerin dağıtımı, reklamlar ve kaldırılan yayınlar hakkında teknik açıklama sunmaları için 24 saat verildi. Gerekçesiz uyumsuzluk halinde her şirket için günlük 500 bin real ceza öngörüldü.
Mahkeme, iddiaların araştırılmasını gerekli bulurken soruşturmanın açılmasının suçlamaların kanıtlandığı anlamına gelmediğini vurguladı.
Sandığı kazandı, platformlara denetim sözü verdi
Lula’nın zaferi, destekçileri açısından teknoloji şirketlerinin siyasi iletişim üzerindeki gücüne karşı da bir yanıt niteliği taşıyor. “Meta’nın yapay zekâsı kaybetti” ifadesi bu siyasi değerlendirmeyi anlatıyor.
Seçim kazanılmış olsa da tartışma kapanmış değil. Lula’nın düzenleme sözü, yeni dönemde platformların hangi içerikleri görünür kıldığına, hangi hesapları sınırlandırdığına ve yapay zekâ araçlarının adaylara nasıl davrandığına ilişkin denetimi gündemde tutuyor.
Brezilyalı seçmen başkanını belirledi. Şimdi Lula cephesi, seçmene ulaşmanın kurallarını belirleyen şirketlerin de hesap vermesini istiyor.
