Merhaba Paleontoloji Severler,
GazeteBilim olarak başlattığımız “Bülten Haberleri” adı altında üreteceğimiz bilim içeriklerinden biri olan Paleontoloji Bülteninin yeni yazısındasınız. Ben Emre Çevik, Hacettepe Üniversitesi Biyoloji Bölümü öğrencisiyim. Bugün, Paleontolojik keşifler ve olaylara bakacağız. GazeteBilim tarafından yapılacak olan diğer bülten içeriklerine de bakmayı unutmayınız, bilimle kalınız.
Emre Çevik
GazeteBilim Yazı İşleri
Çin’in yeni uzun boyunlu deniz sürüngeni!
Paleontologlar, Çin’de bulunan fosilleşmiş iskeletten, küçük boyutlu dinocephalosaurid arkozormorfunun yeni bir cinsini ve türünü tanımladılar: Austronaga minuta!
Bu canlı Orta Triyas döneminde, yaklaşık 244 milyon yıl önce Tetis Okyanusu’nda yaşadı. Keşfedilen antik tür lepidosaurlardan ziyade arkozorlara (timsahlar ve dinozorlar gibi) daha yakın akraba olan tüm formları içeren bir grubun üyesi olan bir arkozormor olarak belirtiliyor.
Konu hakkında Omurgalı Paleontolojisi ve Paleoantropolojisi Enstitüsü ve Luoping Biyota Ulusal Jeoparkı’ndan Dr. Wei Wang ve meslektaşları, “Güney Çin’in Orta Triyas dönemi, Tetis Denizi ve kıyı şeritlerinin biyotalarına ilişkin anlayışımızı kökten değiştiren dikkate değer deniz omurgalı toplulukları üretti” şeklindeki ifadesiyle keşfin önemini vurguladılar.
Araştırmacıların yapmış olduğu filogenetik analizler sonucunda Austronaga minuta‘nın Dinocephalosaurus ve Pectodens ile birlikte Dinocephalosauridae archosauromorph ailesini temsil eden bir kladı oluşturduğu görülüyor. Yeni deniz sürüngeninin muhtemelen suda veya yarı suda yaşayan bir yaşam tarzı vardı.
Romanya’nın adasındaki dinozor!
Paleontologlar, Romanya’nın batısındaki Transilvanya’daki Hațeg Havzası’nda bulunan fosilleşmiş kalıntılardan yeni bir titanosaur cinsi ve türü tanımladılar. Yeni tanımlanan tür, yaklaşık 70 milyon yıl önce Tetis Okyanusu’ndaki büyük bir subtropikal kara parçası olan Hațeg Adası’nda yaşıyordu. Paleontologlar tarafından Uriash kadici adı verilen hayvan, zırhlı birçok türü barındıran titanosaurian dinozor grubu Lithostrotia’ya aitti. Ayrıca dinozorun vücut kütlesinin 5 ila 8 ton, vücut uzunluğunun ise 12 metreye yakın olduğu tahmin ediliyor.
Konu hakkında açıklama yapan Berlin Doğa Tarih Müzesinden paleontolog Dr. Verónica Díez Díaz ve meslektaşları, “Titanosaurian sauropod dinozorları, 60 tonu aşan devasa türlerle karada yürüyen en büyük hayvanları içeriyor. Erken Kretase’nin sonlarına doğru titanosaurlar neredeyse küresel bir dağılıma ulaşmıştı ve kalıntıları Geç Kretase’nin her kara parçasında biliniyordu. Zengin ve küresel bir fosil kaydına rağmen, titanosaurian evrimsel ilişkileri yeterince bilinmiyor ve bu durum, megaotçulların bu çeşitli kladı (en son Kretase’ye kadar hayatta kalmayı başaran tek sauropod grubu) hakkındaki anlayışımızı sınırlıyor” diye konuştu.
Konu hakkında bir başka açıklama ise paleontologlardan geldi, “Uriash kadici, Hațeg Havzası’nda bilinen en büyük titanosaurian türüdür ve Abditosaurus hariç, Geç Kretase Avrupa titanosaurlarının çoğunun ulaştığı maksimum değerleri aşmıştır. Ayrıca Uriash kadici gibi büyük boyutlu titanozorların varlığı dikkat çekicidir ve açıklama gerektirir, çünkü bu durum ‘ada yönetiminin’ bu faunalar üzerindeki varsayılan etkisini çeliştiriyor veya en azından zayıflatıyor gibi görünüyor.”
Ayrıca paleontologlar sözlerine ek olarak, “Magyarosaurus dacus ilk keşfedildiği günden bu yana cüce bir sauropod olarak tanımlandı ve bu türün ve Hațeg Adası’ndaki diğer dinozorların küçük boyutunun açıklaması olarak ada cüceleşmesi önerildi. Paludititan ve Petrustitan da küçük gövdeli sauropodlar iken, Uriash bir büyüklük sırasına göre daha ağırdı ve Avrupa’nın Geç Kretase döneminde bulunan en büyük titanosaurian türlerinden birini temsil ediyordu. Bu vücut büyüklüğü eşitsizliğinin varlığını, ya büyük vücutlu türlerin küçük vücutlu titanozorlarla rekabet ederek vücut büyüklüğünün azalmasından ekolojik olarak dışlandığına dair bir kanıt olarak yorumluyoruz ya da cüceleşmenin birkaç soy hattında stratigrafik olarak daha erken meydana geldiği ve Hațeg Adası’ndaki küçük vücutlu titanozorların mevcut cüce ataların torunları olduğu şeklinde yorumluyoruz.” ifadelerini kullanarak açıklamalarını bitirdiler.
Kuzey Amerika’nın dev uçan sincabı vardı!
Paleontologlar, ABD’nin Tennessee eyaletinde nesli tükenmiş uçan sincap Miopetaurista webbi‘nin 4,9 milyon yıllık yani Erken Pliyosen döneminden kalma fosilleşmiş kalıntılarını buldular.
Miopetaurista cinsinin doğu Kuzey Amerika’da bulunması şaşırtıcı çünkü cinsin ve kardeş türü olan yaşayan Petaurista‘nın bilinen coğrafi aralığından uzak. Araştırmacılar, sıcak ormanlık ortamlarla bağlantılı olan Miopetaurista’nın, Erken Pliyosen’in sıcak evrelerinde Bering Kara Köprüsü üzerinden Kuzey Amerika’ya yayıldığını varsayıyor.
Keşfin önemini, UAB’den (Universitat Autònoma de Barcelona) ve ICP’de (Institut Català de Paleontologia) paleontolog olan Miquel Crusafont ve Dr. Isaac Casanovas-Vilar, “Kuzey Amerika’da Miopetaurista‘yı bulmak oldukça beklenmedikti, çünkü bu cins yalnızca Avrasya’dan biliniyor” ifadesiyle vurguluyor.
Paleontologlara göre Miopetaurista webbi’nin, Pliyosen Avrasya’da bilinen tek tür olan Miopetaurista thaleri ile yakın akraba olabileceği düşünülüyor. Bu konu hakkında araştırmacılar, “Bugün Apalaşlar, bu kadim yaratıkların, düzenli olarak gördükleri sincaplarla yakın akraba olduğunu düşünmeye meyilli olabilir. Ama onların en yakın akrabaları Japonya, Çin ve Endonezya’daki dev uçan sincaplardır” ifadelerini kullanıyorlar.
Kaynakça
W. Wang et al. 2024. A small-sized dinocephalosaurid archosauromorph from the Middle Triassic of Yunnan, southwestern China. Vertebrata PalAsiatica 62 (1): 13-32; doi: 10.19615/j.cnki.2096-9899.231013.
Verónica Díez Díaz et al. 2025. Revision of Romanian sauropod dinosaurs reveals high titanosaur diversity and body-size disparity on the latest Cretaceous Haţeg Island, with implications for titanosaurian biogeography. Journal of Systematic Palaeontology 23 (1): 2441516; doi: 10.1080/14772019.2024.2441516.
M. Grau-Camats et al. 2025. Gliding between continents: a review of the North American record of the giant flying squirrel Miopetaurista (Rodentia, Sciuridae) with the description of new material from the Gray Fossil Site (Tennessee). J Mammal Evol 32, 8; doi: 10.1007/s10914-025-09751-w.
