“Hayatta anlam(lar) bulmak öğrenilebilir, keşfedilebilir ve dönüştüren bir deneyimdir.”
Prof. Dr. Devran Tan
Sanat Terapisti, Psikiyatrist, Psikoterapist
Depresyon ve kaygı (anksiyete) problemleri oldukça yaygın görülen psikolojik problemlerdir. Depresyon ve kaygı durumlarında, bir süredir üzgün olma, hayattan keyif almama, duygu halinde değişkenlikler, gergin hissetme, boşluk hissinin yaşanması, enerji düzeyinde azalma, motivasyon eksikliği, mutsuz hissetme, işleri askıya alma, plan yapamama ya da planları erteleme, sorumluluk almaktan kaçınma, karar vermekte güçlük en sık görülen belirtilerdir. Son yıllarda yapılan araştırmalar ve meta-analiz çalışmaları ( bu konuda yapılmış tüm çalışmaların biraraya getirilip derlenmesi), hayatta anlam bulmanın ve hedefler belirlemenin depresyon ve kaygı için önemli koruyucu faktörler olduğunu göstermiştir. Bu noktada yaşam içinde bir amaç edinmenin kişilerin ayrıca fiziksel sağlığını iyileştirdiği, hayatın zorluklarıyla daha iyi baş etmelerini sağladığı, yaşa bağlı olarak bilişsel kayıplarını da azalttığı gösterilmiştir.
Hayatta anlam bulmayı ve hedefler belirlemeyi etkileyen önemli faktörler nelerdir?
“İnsanın Anlam Arayışı” kitabının da yazarı tanınmış Nörolog ve Psikiyatr Viktor Frankl, insanın temel ihtiyacının hayatta bir anlam araması olduğunu söylemiştir. Frankl’a göre, kişi mutluluğa odaklanmak yerine yaşamının-hayatının anlamını bulduğunda yaşamsal krizi çözümlenecek, varolma kaygısı azalacak, öfkesi dinecektir. Yaşamın anlamını bulmak için herkesin kendine özgü keşfetmesi gereken bir yol vardır. Bu yolun keşfedilmesi ancak kişinin ‘’kendini tanıyor ya da tanımaya istekli’’ olması ile mümkündür.
Hayatının anlamı ile hedefleri genellikle eş anlamlı olarak kullanılır. Her yaş döneminin yaşamsal krizi farklıdır, dolayısıyla yaş ilerledikçe kişilerin hedefleri de amaçları da hayatındaki anlamlar da değişebilir. Kişinin, yeni hedefler koymaya ve değişmeye yatkın ve esnek kişilik yapılanmasının olması, baş etme gücünün gelişmiş ve kişinin yeniliklere açık olması hedef belirleme ya da anlam bulmada önemli etkiler yaratmaktadır.
Bir amaç belirlemek aynı zamanda kişinin kendi geçmiş yaşantısını gözden geçirmesi, geçmişten bugüne bir perspektif geliştirmesi, bugüne ve bugünden geleceğe de bir hedef belirlemesi şeklinde olur. Yani burada da, ne istediğini biliyor olarak ilerlemesi, kendini tanıyor olması, yaşadıklarını kabullenme gücü, kişinin motivasyonu ve karar alma mekanizması etkili rol oynamaktadır.
Prososyal olmak yani diğerleriyle olan iletişimde daha aktif, diğer insanlarla etkileşim içinde olmak, empatik olmak, ortak paylaşım alanları yaratmak, diğer kişilere destek vermek, sosyal aktivitelere katılmak hayata karşı hedefler belirlemek ve anlam yaratabilmek için katkıda bulunan bir faktördür.
Son yıllarda, genç popülasyonun hayatın anlamını bulmada ve kendisine hedefler koymada daha fazla zorlandıkları gösterilmiştir. Üniversite öğrencilerinin %30’unda bu durumun önemli bir sorun teşkil ettiği, depresyon ve kaygı düzeylerinin, duygu hallerindeki değişikliğin yüksek olduğu bulunmuştur. Gençler, hayatlarına bir anlam bulmada zorluk yaşamaktadırlar. Genç yaş döneminin kendi başına karar alma, sorumluluk alma gibi yetişkin olma yönünde önemli bir geçiş dönemi olduğunu gözönünde bulunduracak olursak kişisel gelişimleri için yapılacak müdahaleler gençlerin ruh sağlığını ve iyi oluş düzeylerini iyileştirecek ya da bozulmasını önleyecektir. Sadece gençlerin değil her yaştan kişiye yönelik yapılacak önlem ve tedavi programları önemli bir yer tutmaktadır.
Bir psikoterapist olarak, genellikle, ne yapmaktan hoşlanırsınız? Ya da neyle ilgilenmek isterdiniz? diye sorarım. Bu sorularım bazen cevapsız kalır. İnsanın kendini tanımaya çalışmasının bu konuda belirleyici faktör olduğunu düşünüyorum. Kendini tanımak, var olan birşeyi bulmaktan ziyade kişinin olanın üzerine yeni oluşumlar inşa etmesidir. Olumlu duygular, düşünceler ve bilinenler kadar olumsuz duyguları da belirsizliği de karşılayabilmeyi ve yönetebilmeyi gerektirir. Sonuç olarak, hayatta anlam(lar) bulmak öğrenilebilir, keşfedilebilir ve dönüştüren bir deneyimdir.
Kaynaklar:
Baquero-Tomás, M., Grau, M. D., Moliner, A., & Sanchis-Sanchis, A. (2023). Meaning in life as
a protective factor against depression. Frontiers in Psychology, 14, 1180082.
Boreham, I. D., & Schutte, N. S. (2023). The relationship between purpose in life and depression
and anxiety: A meta‐analysis. Journal of Clinical Psychology, 79(12), 2736-2767.
Demir-Kassem, S., Frey, A., & McCabe, C. (2024). Meaning in life mediates the effects of sense
of self and prosocial behaviours on anhedonia: A path analysis. Journal of Affective
Disorders, 368, 503–512.
