Nötrino astronomisinde yeni bir dev doğuyor. Çin, Güney Çin Denizi’nin yaklaşık 3 bin 500 metre derinliğine dünyanın en büyük nötrino teleskoplarından birini kurmaya hazırlanıyor. TRIDENT adı verilen gözlemevi, Nobel Fizik Ödülü’nün merkezindeki IceCube ile aynı kozmik parçacıkların izini sürecek.
TRIDENT (Tropical Deep-sea Neutrino Telescope), diğer adıyla Hailing, Çin’in Şanghay Jiao Tong Üniversitesi öncülüğünde geliştirdiği dev bir su altı nötrino gözlemevi.
Projenin ilk aşamasının 2027’de tamamlanması planlanıyor. Tam ölçekli sistemin ise Güney Çin Denizi’nde yaklaşık 7,5 kilometreküplük dev bir algılama hacmine ulaşması hedefleniyor.
IceCube buzun, Çin denizin altına bakıyor
IceCube, Güney Kutbu’ndaki Antarktika buzunun yaklaşık 1,5 ila 2,5 kilometre altına yerleştirilmiş binlerce ışık sensörüyle çalışıyor.
TRIDENT ise aynı temel fizik ilkesini okyanus suyunda kullanacak.
Nötrinolar maddeyle son derece seyrek etkileşen parçacıklar. Bunlardan biri su molekülleriyle etkileştiğinde ortaya çıkan yüklü parçacıklar çok kısa süreli bir ışık oluşturabiliyor. Denizin derinliklerine yerleştirilecek binlerce optik sensör bu ışığı yakalayarak nötrinonun nereden geldiğini belirlemeye çalışacak.
Çin’in avantajlarından biri gözlemevinin Dünya’nın diğer tarafındaki gökyüzünü de kullanabilmesi. Dünya’nın kendisi, bazı gözlemlerde atmosferde oluşan istenmeyen parçacıkları filtreleyen dev bir kalkan görevi görecek.
Evrenin en şiddetli olaylarını arayacak
Amaç yalnızca nötrino yakalamak değil.
Bilim insanları bu parçacıkları kullanarak kara delikler, aktif galaksi çekirdekleri, gama ışını patlamaları ve diğer yüksek enerjili kozmik olayların nasıl çalıştığını anlamaya çalışıyor.
Nötrinolar elektrik yükü taşımadığı için uzaydaki manyetik alanlardan neredeyse etkilenmeden yol alıyor. Bu nedenle kaynağından Dünya’ya gelirken yönünü koruyabiliyor ve evrenin en uç bölgelerinin izini taşıyabiliyor.
IceCube’un en büyük başarılarından biri de yüksek enerjili kozmik nötrinoların varlığını ortaya koyması ve bazılarını olası astrofiziksel kaynaklarla ilişkilendirmesi oldu.
Çin daha büyük bir dedektör hedefliyor
TRIDENT’ın tasarlanan algılama hacmi, bugün çalışan IceCube’un yaklaşık 1 kilometreküplük ölçeğinden çok daha büyük.
Ancak bu, TRIDENT’ın otomatik olarak IceCube’dan “daha iyi” olacağı anlamına gelmiyor. Dedektörlerin konumu, sensör hassasiyeti, enerji aralığı ve veri analiz yöntemleri de performansı belirliyor.
Üstelik Çin’in sistemi henüz tamamlanmış değil.
Buna rağmen TRIDENT’ın planlanan ölçeği gerçekleşirse Çin, yüksek enerjili nötrino astronomisinde dünyanın en büyük araştırma altyapılarından birine sahip olacak.
Buzun kilometrelerce altında evreni dinleyen IceCube’un karşısına böylece başka bir dev çıkıyor:
Çin bu kez gökyüzüne değil, evreni anlamak için denizin kilometrelerce altına bakıyor.
