Penguenin gittiği rotada hiçbir yiyecek kaynağının olmaması, neden sürüden ayrıldığı ve tek başına yürüdüğü sorularını akla getirmiştir.
Doç. Dr. Nilay Seyidoğlu
Veteriner Fizyolog
Yalnız bir penguen… Werner Herzog’un 2007 yapımı “Dünyanın Sonundaki Karşılaşmalar” belgesinde yer alan bir Adélie pengueni. Adélie penguenleri yaklaşık 19 milyon yıl önce evrimleşmiştir. Bununla beraber, cinsin çene bantlı penguenler ve gentoo penguenler olan diğer iki üyesi ise atalarından dallanmış ve yaklaşık 5 milyon yıl sonra evrimleşmiştir. Bu evrimleşme süreçleri ile günümüze kadar yaşayan bu canlılardaki davranış değişiklikleri ve dünyaya adaptasyonları oldukça ilgi çekicidir. Bu penguenler çoğunlukla Antartika kıtasında yaşasalar da buz üzerinde değil, kayalık kıyılarda yuva yapmaktadırlar. Her iki ebeveyn de iki yumurtadan oluşan bir kuluçkaya sırasıyla bakar; bir ebeveyn yumurtaları kuluçkaya yatırırken diğeri yavruyu besler. Bu hayvanların tercih ettikleri en önemli besin kaynağı ise krildir, ancak birçok farklı avı da avlayabilen avcı-yırtıcı hayvanlar olarak bilinir. Bireyler yuva yapmadıkları zamanlarda yiyecek arayışı için uzun kış göçleri yaparlar ki, bu göç sırasında genişleyen buz kenarlarına daha yakın durdukları ve buzda dinlendikleri de görülmüştür.
Adélie penguenleri çok sayıda bilimsel çalışmaya konu olan önemli bir tür olarak kabul edilmektedir. Ancak iklim değişikliği, zarar gören ekosistem ve araştırma tesislerinin sürekli genişlemesi bu türün yok olma tehlikesiyle karşı karşıya kalmasına neden olmuştur. Ekosistemdeki bu değişiklikler özellikle hayvanların yuvalama alanlarını azaltmakta; beslenme, göç ve predatör (savaşçı) davranış özelliklerini de değiştirmektedir. Werner’in belgeselinde Adélie penguenlerinin popülasyonlarını koruma yeteneklerinin tehdit edildiği belirtilmiş olup; iklim değişikliğinin Güney Okyanusu besin ağını ve buzların erimesinin de penguenlerin yuvalama alanlarını olumsuz etkileyeceği de tahmin edilmişti. Bu kapsamda hayvanların yaşam alanlarının azalmasının hayvanlar üzerinde çeşitli değişikliklere neden olabileceği kaçınılmazdır.
Son günlerde herkesin ilgisini çeken ve belki de hayata dair farkındalık üzerine oldukça etkili yaratan video aslında Werner’in 2007’de çektiği belgeselden önemli bir kesittir. Belgeselde Adélie penguenlerinden bir tanesinin okyanustan ve kolonisinden uzaklaştığı; yaklaşık 70 kilometre iç kesime doğru yalnız başına yürüdüğü görülmektedir. Belgeselin sonunda Werner bu davranışı “ölüm yürüyüşü” olarak tanımlamış ve penguenin bu yolculuktan sağ çıkamamış olabileceğini öne sürmüştür, ancak bu doğrulanamamıştır. Penguenin gittiği rotada hiçbir yiyecek kaynağının olmaması, neden sürüden ayrıldığı ve tek başına yürüdüğü sorularını akla getirmiştir. Bilim insanları bu tür davranışlara hayvanlarda alışık olmadıklarını belirtmişlerdir. Hayvanlarda stres ya da zorlanıma (çevre şartlarının değişmesi, beslenme yetersizlikleri, iklim değişiklikleri vb.) karşı homeostasis dediğimiz vücut iç ve dış dengesinin düzenlenmesi ve yaşamın sürdürülmesi hem sinirsel hem de hormonal yollarla dengelenmektedir. Hayvanlarda stres durumlarına karşı oluşan genel değişiklikler alarm reaksiyonları, direnç, koruma reaksiyonları, bitkinlik ve hastalık belirtileri şeklinde ilerleyen bir süreci kapsamaktadır. Bu süreçte sempatik (savaş ya da kaç) ve parasempatik (dinlen ve sindir) sinir sistemleri de hayvanların stres altında hayatta kalmalarını ve fizyolojik dengelerini yani normal yaşamsal koşullara adaptasyonlarını korumalarını sağlamaktadır. Eğer stres ya da zorlanım şiddetli değilse alarm durumu azalır ve fizyolojik uyum gerçekleşir. Stresin ya da zorlanımın devam ettiği durumlarda ise canlının strese adaptasyonu için önemli hormonal ve sinirsel salınımlarla vücut onarımı ve direnci arttırılmaya çalışılır. Ancak bu uyum ve onarımın yetersiz kalmasının yanında stres ve zorlanımların sürekliliğinin artması sonucu bu sefer canlıda hormonal ve sinirsel salınımlarda anomaliler gözlenir; canlıda bitkinlik ve hastalık evreleri ortaya çıkar. Bu bağlamda, bu konu ile ilgili yapılan açıklamalarda hayvanın yönünü kaybettiği (Penguenler bazen başarısız olabilen çevresel ipuçlarına güvenirler), hayvanda sinirsel bir hasarın olduğu (Sağlık sorunları yalnız başına dolaşmaya neden olabilir) ve üreme mevsimi stresi ya da strese bağlı bir kafa karışıklığı olduğu (Rutindeki değişiklikler beklenmedik hareketleri tetikleyebilir) üzerinde durulmaktadır. Yapılan bilimsel araştırmalarda ise son otuz yıldaki iklim değişikliği ve ısı anomalilerinin artmasının hayvanların fizyolojilerinde bir strese neden olduğu; aşırı iklim değişikliklerine maruz kalan hayvanların ölebileceği ya da yer değiştirebileceği; hatta yerel yok oluşlara ve göç daralmalarına da yol açabileceği bildirilmiştir. Bununla birlikte, bazı hayvan popülasyonlarının bu değişikliklere uyum sağlayabileceği ve hayatta kalabilecekleri de belirtilmiştir. Buna bağlı olarak penguenlerin iklim değişikliği, yem bulamama, göç yolu kaybı ve yaşam alanı daralmasına bağlı stres kaynaklı farklı davranış özellikleri gösterebileceği düşünülebilir. Werner Herzog’un belgesindeki Adélie pengueninin ise yolu nereye ulaştı ya da bir yerlere ulaşamadı mı bilinmez ama iklim değişikliğinin doğa ve hayvanlar üzerindeki etkileri yadsınamaz bir gerçektir, unutulmamalıdır.
Faydalanılan kaynaklar:
- “Encounters at the End of the World (2008): Reviews”. Metacritic. Archived from the original on February 12, 2010. Retrieved June 13, 2008.
- Harvey ve ark., 2003. Adélie Penguins and Environmental Change. Letters, Science.
- Samari ve ark., 2015. Journal of Antartic Affairs. 2015. Volume 1.
- Park et al. 2022. Behavioral responses of Adélie penguins confronting a giant ice floe. Deep Sea Research Part II: Topical Studies in Oceanography, 203, 105152.
- Seyidoglu ve ark. 2024. Hayvan Davranışları. Dora yayınları.
- https://en.wikipedia.org/wiki/Ad%C3%A9lie_penguin
- https://oceana.org/marine-life/adelie-penguin/
