Bu deney yaklaşık bir asırdır, birkaç görevlinin titiz gözetimi ve pek çok izleyicinin bakışları altında aralıksız şekilde devam ediyor.
Carly Cassella
Çeviri: Sedef Çakır
GazeteBilim Yazı İşleri
Bazen bilim, insanın sabrını zorlayacak kadar yavaş ilerler. Veriler parça parça gelir, gerçek yavaşça ortaya çıkar. Doğruluğa ulaşmak ise oldukça zordur.
Dünyanın en uzun süredir devam eden laboratuvar deneyi, kelimenin tam anlamıyla bilimsel sabrın yaşayan bir örneği. Yaklaşık bir asırdır, birkaç görevlinin titiz gözetimi ve pek çok izleyicinin bakışları altında aralıksız şekilde devam ediyor.
Her şey 1927 yılında, Avustralya Queensland Üniversitesinden fizikçi Thomas Parnell’in kapalı bir huniyi, eskiden gemileri deniz suyuna karşı yalıtmakta kullanılan katran türevi “zift” adlı, dünyanın bilinen en viskoz akışkanıyla doldurmasıyla başladı.
Üç yıl sonra, 1930’da, Parnell bir etkinlikte kurdele keser gibi huninin ucunu kesti ve böylece Pitch Drop Deneyi de başlamış oldu. O andan itibaren zift akmaya başladı.
Tabii buradaki akmak fiili mecazi anlamda kullanılıyor. Zift oda sıcaklığında katı gibi görünse de, gerçekte sudan 100 milyar kat daha yüksek viskoziteye sahip bir akışkandır.
İlk damlanın aşağıdaki beherin içine düşmesi tam sekiz yıl sürdü. Sonrasında damlalar yaklaşık her sekiz yılda bir damlamaya devam etti. Ancak 1980’lerde binaya klima sistemi kurulmasının ardından bu tempo biraz yavaşladı.
Huninin kesilmesinden bu yana geçen 96 yılda, bugüne kadar sadece dokuz damla akabildi. En son damla ise 2014’te düştü.
Bilim insanları 2020’li yıllarda bir damlanın daha düşeceğini öngörüyor, fakat hala bekleyiş sürüyor.
Bunca dikkatli göze rağmen, bugüne kadar kimse damlanın düştüğü anı göremedi. Deney artık canlı yayınlanıyor, ancak geçmişte yaşanan çeşitli teknik aksaklıklar nedeniyle her kritik an gözümüzden kaçtı.
Parnell’den sonra, 1961 yılında bakım ve gözetim görevini meslektaşı fizikçi John Mainstone devraldı. Ne yazık ki ikisi de kendi gözleriyle bir kere bile damlanın düştüğünü göremeden hayatlarını kaybetti.
Mainstone tam 52 yıl boyunca deneyin sorumluluğunu üstlendi. 2000 yılında, bir gök gürültülü fırtınanın canlı yayını kesintiye uğratması nedeniyle bir damlayı kaçırdı. Nisan 2014’te bir sonraki damla akmadan sadece birkaç ay önce ise hayatını kaybetti.
Fizik profesörü Andrew White, Pitch Drop Deneyi’nin üçüncü ve şu anki sorumlusu olarak uzun zamandır beklenen onuncu damla için nöbet tutuyor.
Dünyanın en uzun soluklu laboratuvar deneyi aslında daha yeni başlıyor.
Kaynakça:
The World’s Longest-Running Lab Experiment Is Almost 100 Years Old : ScienceAlert
Son Erişim Tarihi: 26/01/2026
