İklim bilimcilerin altını çizdiği üzere yaşanan bu rekor sıcaklıklar ve hidrolik krizler doğrudan insan kaynaklı iklim krizinin bir yansıması olarak karşımıza çıkıyor.
Binali Furkan Alper
Gün geçtikçe iklim değişikliğinin ve küresel ısınmanın, enerji altyapılarının doğanın temel döngülerine ne denli göbekten bağlı olduğu gerçeğiyle çok daha sert bir biçimde yüzleşiyoruz. Avrupa İklim Değişikliği Servisi Copernicus’un ortaya koyduğu veriler, Avrupa kıtasının küresel ortalamanın tam iki katı hızla ısındığını gösteriyor. Bu sıcaklık artışı ve peşi sıra gelen kuraklık, kıtanın su yollarını tüketirken enerji üretimine doğrudan darbe vuruyor. Al Jazeera tarafından aktarılan Copernicus analizleri, Avrupa’nın 2.850 kilometrelik ikinci en uzun su yolu olan Tuna Nehri’nin neredeyse üçte ikisinde su akış debisinin son 34 yılın en düşük Temmuz seviyesine indiğini ve nehir boyunca ticari taşımacılığın felç olduğunu vurguluyor. Nehir yataklarındaki suyun çekilmesi, Al Jazeera’nın aktardığı üzere Sırbistan’ın Prahovo kenti yakınlarında İkinci Dünya Savaşı’ndan kalma onlarca Nazi savaş gemisi enkazını bile gün yüzüne çıkarmış durumda.
Kuruyan nehirlerin yarattığı en kritik etkilerden biri ise reaktörlerini soğutmak için nehir sularına bel bağlayan nükleer santrallerde yaşanıyor. BBC’nin bildirdiğine göre Romanya, elektrik ihtiyacının yaklaşık yüzde 20’sini karşılayan tek nükleer tesisi Cernavodă’yı, Tuna Nehri’ndeki aşırı su kaybı sebebiyle tamamen durdurmak zorunda kaldı.
Tesis Direktörü Romeo Urjan’ın AFP’ye aktardığı üzere santralin en az 10 gün boyunca yeniden devreye alınması beklenmiyor. Al Jazeera’nın paylaştığı teknik detaylara göre Romanya hükümeti, santrale su akışını sürdürebilmek ve reaktörlerin soğutulmasını sağlamak adına 2 milyon euroyu aşan bir bütçe ayırarak nehirdeki su akışını engelleyen dev bir kayayı patlatmak ve içi taş dolu dört mavnayı nehir yatağına batırmak gibi olağanüstü mühendislik hamlelerine girişti ancak nehrin kritik seviyenin altına inmesi tam kapanmayı engelleyemedi.
Bu kapanma yalnızca Romanya’yı değil, tüm bölge jeopolitiğini ve enerji dengesini sarstı. The Guardian’ın aktardığı bilgilere göre Romanya, Ağustos ayı boyunca enerji acil durumu ilan ederek 330 megavatlık bir linyit santralini devreye soktu ve Dacia ile Ford gibi dev otomobil üreticileri enerji tüketimini kısmak amacıyla 19 Ağustos’a kadar üretimlerine ara vermek zorunda kaldı. Ancak asıl kriz, enerji açığının yüzde 60’a varan kısmını Romanya’dan temin eden komşu Moldova’da baş gösterdi. Moldova, batılı ülkelerden çok daha pahalıya enerji satın alma veya planlı elektrik kesintilerine gitme riskiyle karşı karşıya kaldı.
Benzer bir kriz Tuna’nın yukarısında, Macaristan’da da yaşanıyor. Macaristan’ın elektrik ihtiyacının neredeyse yarısını tek başına sağlayan Sovyet döneminden kalma Paks Nükleer Santrali, 44 yıllık tarihinde ilk kez tam kapanma eşiğine geldi.
Başbakan Péter Magyar’ın açıklamalarına dayandırılan verilere göre, normalde 2.000 megavat olan üretim kapasitesi su alma pompalarının seviyeye ulaşamaması nedeniyle gece saatlerinde 240 megavata kadar geriledi. Santralin çalışabilmesi için gereken eksi 134 santimetre seviyesinin dahi altına inilerek suyun eksi 144 santimetreye düşmesi beklenirken, yetkililer su akışını yönlendirmek için su altı savakları inşa etmeye ve 80 metrelik dev mavnaları batırarak su seviyesini yükseltmeye çalışıyor. Bu rekor kuraklık sebebiyle ülkede 100’den fazla yerleşim yerinde su kullanım kısıtlamaları başlatılırken, Slovakya Başbakanı Robert Fico’nun da krizi yakından takip ettiklerini ve yardım etmeye hazır olduklarını belirttiği bildiriliyor.
Sorun yalnızca Tuna havzasıyla da sınırlı kalmıyor. Électricité de France (EDF) verilerine göre elektriğinin yüzde 70’ini nükleerden sağlayan Fransa’da, kuraklık ve aşırı sıcakların yanı sıra ilginç bir biyolojik etken olan denizanası istilaları nedeniyle nükleer kapasitede yüzde 20’yi aşan bir üretim kaybı kaydedildi ve toplam 57 reaktörün 13’ü devre dışı kaldı.
Tüm bu tablonun ekonomik ve ekolojik faturası ise giderek ağırlaşıyor. İtalya’nın en büyük tarım birliği Coldiretti, dolu, kuraklık ve orman yangınları kaynaklı zararın 3 milyar euroyu aşabileceğini bildirirken, Fransa Çevre Bakanlığı sıcak hava dalgalarının doğrudan ve dolaylı maliyetinin 10 ila 15 milyar euroya ulaşabileceği uyarısında bulunuyor.
Yunanistan’ın Halkidiki yarımadasından Fransa ve İspanya’ya kadar geniş bir coğrafyayı saran orman yangınları ve İngiltere’de 38,1 dereceye ulaşan sıcaklık rekorları tablonun vahametini gözler önüne seriyor. Dünya Hava Durumu Atıf (WWA) grubundan iklim bilimcilerin altını çizdiği üzere yaşanan bu rekor sıcaklıklar ve hidrolik krizler doğrudan insan kaynaklı iklim krizinin bir yansıması olarak karşımıza çıkıyor. Soğutma sistemleri suya bağımlı olan termal ve nükleer enerji santrallerimiz, bizzat iklim krizinin kuruttuğu nehirlerin kurbanı haline gelerek enerjideki kırılganlığımızı açıkça kanıtlıyor.
Kaynaklar:
“Hungary plans to shut down only nuclear power plant amid drought”.https://www.aljazeera.com/news/2026/8/2/hungary-plans-to-shut-down-only-nuclear-power-plant-amid-drought
Falling Danube flow forces shutdown of Romania’s sole nuclear plant”. Erişim adresi: https://www.aljazeera.com/news/2026/8/13/falling-danube-flow-forces-shutdown-of-romanias-sole-nuclear-plant
Baboulias, Yiannis. “Europe’s rivers are running dry, and the knock-on effects are disastrous”. Erişim adresi: https://www.theguardian.com/world/2026/aug/14/romania-nuclear-plant-shut-down-cernavoda-danube-river-water-drought
Lukiv, Jaroslav. “Romania shuts only nuclear plant as heat causes huge drop in Danube River level”. Erişim adresi: https://www.bbc.com/news/articles/cn0nqv05g0do
