Özbekistan’da bulunan 4.000 yıllık bir çocuğa ait kafatasında trepanasyon izleri tespit edildi; bu da onu Orta Asya’da kayıtlara geçen en eski cerrahi müdahale kanıtı yapıyor.
Çeviri: Emine Öykü Güner
GazeteBilim Yazı İşleri
Özbekistan’da yapılan kazılarda, Bronz Çağı’na ait ve henüz 5 yaşında olduğu tahmin edilen bir çocuğun kafatası bulundu. Bu keşfi asıl benzersiz kılan ise, üzerinde tespit edilen trepanasyon (kafatası delme) izleri oldu.
Yaklaşık 4.000 yıl öncesine ait olan bu iskelet, Orta Asya’da bugüne kadar kayıtlara geçmiş en eski cerrahi müdahale kanıtı olma özelliğini taşıyor. Aynı zamanda tüm Asya kıtasındaki en eski ameliyat örneklerinden biri olarak tarihe geçmiş durumda.
Araştırmacıların yaptıkları açıklamaya göre, küçük çocuğun iskeleti tek bir mezarda, kendisinden daha küçük (yaklaşık 3 yaşlarında) başka bir çocuğun bedeniyle yan yana bulundu. Yapılan açıklamaya göre 5 yaşındaki çocuğun kafatasında taş veya kemikten yapılmış ilkel aletlerle gerçekleştirilmiş “kafatası delme işleminin açık izleri” olduğunu belirtiyor.
Trepanasyon Nedir? Antik çağlarda kafatasında kasıtlı olarak bir delik açılması işlemidir. Genellikle migren, epilepsi veya bazı davranışsal bozuklukları iyileştirmek amacıyla yapıldığı bilinmektedir.
Araştırmacılar çok önemli bir noktanın altını çiziyor: O dönemde tıp ile mistik ritüeller arasındaki sınır bugünkü kadar net değildi. Yani bu operasyon sadece tıbbi bir tedavi arayışı olabileceği gibi, kötü ruhları kovmak gibi dini/büyüsel bir amaca da hizmet ediyor olabilir.
İtalya ve Özbekistan’dan bir araştırma ekibi, bu keşfi Afganistan sınırına yakın Kuzey Baktriya bölgesinde yaptı.
Antik Oxus
Kazılar, tarih öncesi yerleşim yeri olan Djarkutan’ın bulunduğu alana odaklandı ve araştırmacılar mezarın MÖ 3000 sonlarına ait olduğunu belirledi. O dönemde Djarkutan, yaklaşık MÖ 2500 ile 1500 yılları arasında Orta Asya’ya hakim olan Erken Tunç Çağı kültürü olan Oxus uygarlığının bir kent merkeziydi. Alanı ve Oxus uygarlığının diğer yönlerini araştırmak için devam eden proje 2024 yılında başladı.
Arkeologlar bazen Oxus uygarlığını Baktriya-Margiana Arkeolojik Kompleksi veya BMAC olarak adlandırırlar. Bölgedeki nehirler ve vahalar çevresinde yoğunlaşan bu uygarlık, gelişmiş tarım ekonomisi ve zengin maddi kültürüyle ünlüdür. Oxus uygarlığının çöküşünün, önemli nehirlerin kurumasına neden olan iklim değişikliklerinden kaynaklandığı düşünülmektedir.
Araştırmacılar, eski çağlarda yapılan kafa derisi ameliyatlarına dair kanıtların bazı yerlerde nispeten yaygın olmasına rağmen, bu ameliyatın küçük bir çocuk üzerinde gerçekleştirilmiş olmasının şaşırtıcı olduğunu belirtti.
Kaynakça:
