Merhaba Paleontoloji Severler,
GazeteBilim olarak başlattığımız “Bülten Haberleri” adı altında üreteceğimiz bilim içeriklerinden biri olan Paleontoloji Bülteninin yeni yazısındasınız. Bugün Paleontolojik keşifler ve olaylara bakacağız. GazeteBilim tarafından yapılacak olan diğer bülten içeriklerine de bakmayı unutmayınız, bilimle kalınız.
Emre Çevik
Paleontologlar, Brezilya’nın güneydoğusundaki São Paulo eyaletinde Kretase (80 milyon yıl önce yaşayan) enantiornithes kuşunun mükemmel bir şekilde korunmuş kalıntılarını ortaya çıkardılar. Kafatasının olağanüstü üç boyutlu korunması, araştırmacıların kuşun beynini dijital olarak yeniden yapılandırmasına olanak sağladı.
Bu yeni canlıya bilim adamları Navaornis hestiae olarak isimlendirdiler. Türün, Archaeopteryx’ten daha büyük bir serebruma (beynin en büyük kısmı) sahip olduğu , bu durumun da onun ilk kuş benzeri dinozorlardan daha gelişmiş bilişsel yeteneklere sahip olduğunu gösterdiği belirtildi.
Bu yeni canlıya bilim adamları Navaornis hestiae olarak isimlendirdiler. Türün, Archaeopteryx’ten daha büyük bir serebruma (beynin en büyük kısmı) sahip olduğu , bu durumun da onun ilk kuş benzeri dinozorlardan daha gelişmiş bilişsel yeteneklere sahip olduğunu gösterdiği belirtildi. Ancak beyninin beyincik (cerebellum) gibi çoğu bölgesi daha az gelişmiş durumdaydı; bu da modern kuşların karmaşık uçuş kontrol mekanizmalarının henüz evrimleşmediğini gösteriyordu.
Konu hakkında konuşan Cambridge Üniversitesi’nden araştırmacı Dr. Guillermo Navalón, ” Navaornis hestiae‘nin beyin yapısı , Archaeopteryx ile modern kuşlar arasında neredeyse tam olarak geçiş niteliğinde. Eksik parçanın tam olarak uyduğu anlardan biriydi” ifadelerini kullandı.
“Bu fosil gerçekten o kadar eşsiz ki, onu ilk gördüğüm andan tüm kafatası kemiklerini ve beynini birleştirmeyi bitirdiğim ana kadar hayran kaldım.”
Olağanüstü üç boyutlu korumayla beraber paleontologların gelişmiş mikro-BT tarama teknolojisini kullanarak kuşun dişsiz ve büyük gözlü kafatasını ayrıca beynini en ince ayrıntılarla yeniden yapılandırmasına olanak tanıdı. Bu konu üzerinde de açıklamalarda bulunan Dr. Navalón, “Bu fosil gerçekten o kadar eşsiz ki, onu ilk gördüğüm andan tüm kafatası kemiklerini ve beynini birleştirmeyi bitirdiğim ana kadar hayran kaldım.” Ifadeleriyle kuşun önemini gözler önüne sermiş oldu.
Kuşlar ve konu hakkında da konuşan yine Cambridge Üniversitesi’nde görev yapan Profesör Daniel Field ise, “Modern kuşlar, hayvanlar aleminin en gelişmiş bilişsel yeteneklerine sahipler ve bu yetenekler yalnızca memelilerle karşılaştırılabilir. Ancak bilim insanları, kuşların benzersiz beyinlerinin ve olağanüstü zekalarının nasıl ve ne zaman evrimleştiğini anlamakta zorluk çekiyorlardı; Paleontoloji, tam olarak buna benzer bir fosilin keşfini bekliyordu.” Ifadeleriyle keşfin önemini vurgulamış oldu.
“Bu keşif, dinozorların başlarının üzerinden uçan kuşların bazılarının 80 milyon yıldan daha önce tamamen modern bir kafatası geometrisine sahip olduğunu gösteriyor.”
Navaornis hestiae‘nin kafatası ilk bakışta küçük bir güvercinin kafatasına benzese de, daha yakından incelendiğinde bunun modern bir kuş olmadığı, aksine bir kuş türü veya ‘zıt kuşların’ bir üyesi olduğu anlaşılıyor. Enantiornitin kuşları, modern kuşlardan 130 milyon yıldan fazla bir süre önce ayrıldılar, ancak karmaşık tüylere sahiptiler ve büyük olasılıkla modern kuşlar gibi yetenekli uçuculardı. Ancak Navaornis hestiae‘nin beyin anatomisi yeni bir soruyu gündeme getiriyor: Enantiornithesler, yaşayan kuşlarda gözlenen tüm beyin özellikleri, hatta yaşayan bir kuşun mekansal kontrol merkezi olan genişlemiş bir beyincik olmadan uçuşlarını nasıl kontrol ettiler?
Profesör Field konu hakkında yaptığı açıklamada “Bu fosil, kuş bilişinin evrimsel yolculuğunun orta noktasında bulunan bir türü temsil ediyor. Bilişsel yetenekleri Navaornis hestiae‘ye yiyecek veya barınak bulma konusunda avantaj sağlamış olabilir ve ayrıntılı çiftleşme gösterileri veya diğer karmaşık sosyal davranışlar sergileme yeteneğine sahip olabilir.” sözlerini kullandı.
Konu hakkında bir başka yorum da Los Angeles County Doğa Tarihi Müzesi’nden araştırmacı Dr. Luis Chiappe tarafından yapıldı. Dr. Chiappe, “Bu keşif, dinozorların başlarının üzerinden uçan kuşların bazılarının 80 milyon yıldan daha önce tamamen modern bir kafatası geometrisine sahip olduğunu gösteriyor” sözlerini kullanarak kuş hakkında yorumlarda bulundu.
Erken Kretase Arjantin’e yolculuk!
Paleontologlar, Arjantin’in kuzeybatısındaki Patagonya’da bulunan iki örnekten, orta büyüklükte bir iguanodontian ornitopod dinozor keşfettiler. Keşifi yeni tür olarak değerlendiren paleontologlar günyüzüne çıkan dinozora Emiliasaura alessandrii adını verdiler.
Emiliasaura alessandrii, yaklaşık 138 milyon yıl önce Erken Kretase döneminde şu an Patagonya olarak bilinen bölgede yaşayan bir canlıydı.
Emiliasaura alessandrii, yaklaşık 138 milyon yıl önce Erken Kretase döneminde şu an Patagonya olarak bilinen bölgede yaşayan bir canlıydı. Ayrıca canlı, Ornithopoda kladındaki erken iguanodontian dinozorlarından biri olan Rhabdodontomorpha grubuna aittir. Bu dinozor grubu Avrupa ve Gondwana’da yaşayan küçükten büyüğe otçullardan oluşan canlıları içermektedir.
Projenin ilk yazarı olan Dr. Rodolfo Coria ve Arjantin, Kanada ve Avrupa’dan meslektaşları, dinozorun keşfinin jeolojik dönem canlıları özelindeki önemini “Erken Kretase dinozorlarını bilmek, daha genç Kretase faunalarının karakteristiği olan kladların evrimine dair fikir edinmek için kritik öneme sahiptir. Burada yer alan Jura-Kretase döneminin sınırındaki dinozor çeşitliliği, birkaç önemli soyun kurulmasıyla karakterize edilen eşsiz bir bölümü temsil ediyor.” şeklindeki ifadelerle açıkladı.
Canlının bulunduğu yer olan Patagonya’nın Erken Kretase dönemindeki canlı fosil örnekliğinin yetersizliğini “Kretase’nin en erken dönemindeki dinozor çeşitliliğine ilişkin bilgimiz, özellikle Güney Amerika’da, yetersizdir.” sözcükleriyle ifade etti.
Paleontologlar, dinozor hakkında: ” Emiliasaura alessandrii, Güney Amerika’dan Rhabdodontomorpha’ya ait ilk kaydı temsil ediyor ve şu anda kladın en eski ve en ilkel üyesi” sözlerini kullanarak canlının önemini vurgulayarak sözlerini tamamladılar.
KAYNAKÇA
L.M. Chiappe et al. 2024. Cretaceous bird from Brazil informs the evolution of the avian skull and brain. Nature 635, 376-381; doi: 10.1038/s41586-024-08114-4.
R.A. Coria et al. First Valanginian (Early Cretaceous) ornithopod (Dinosauria, Ornithischia) from Patagonia. Cretaceous Research, published online October 16, 2024; doi: 10.1016/j.cretres.2024.106027.
